*Jirashimosu

Bailero

2012-01-21T10:37:00.000+02:00

"Όλα όσα οδήγησαν ως εσένα ήταν λάθος. Συνεπώς, δεν έπρεπε να έχεις γεννηθεί.

Αλλά τα πάντα πάνω σου είναι σωστά: έπρεπε να γεννηθείς.

Ήσουν αναπόδραστη."

(Jonathan Coe - Σαν τη βροχή πριν πέσει / μτφ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου / Εκδόσεις: Πόλις)

Το καταφύγιο

2012-01-20T11:23:00.000+02:00

Μακάριοι όσοι έχουν το δικό τους καταφύγιο

Μακριά από το θόρυβο της πόλης.

Mα ακόμα πιο μακάριοι όσοι μπορούν και ησυχάζουν μέσα τους.

Ο Μεγάλος Σοφός μετά τη Δημιουργία

Έκλεισε τα μάτια και είπε:

Ιδού η ζωή, η φασαρία και τα πάθη.

Βγείτε στον κόσμο

Ξεχυθείτε.

Δοκιμάστε ο, τι σας αρέσει.

Κι αναζητήστε το δικό σας καταφύγιο.

Εγώ δεν έχω να σας ζήσω.

Κι οι άνθρωποι ξεχύθηκαν

Αγκαλιάστηκαν, πηδήχτηκαν και πολλαπλασιάστηκαν

Αλλά έμειναν πάντα Ένας.

Γιατί ήταν φτιαγμένοι κατ’ εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Μεγάλου Σοφού.

Και κανείς δεν ήταν αντάξιος της μοναδικότητάς τους.

Κι οι εποχές αλλάζουν. Κι οι άνθρωποι περιφέρονται μόνοι, σε πόλεις και κορμιά αναζητώντας το δικό τους καταφύγιο.

Μακάριοι όσοι έχουν το δικό τους καταφύγιο.

Έξω απ’ τα τείχη της πόλης.

Μ’ ακόμα πιο μακάριοι όσοι μπορούν και ησυχάζουν μέσα τους.

η γυάλα

2012-01-16T10:52:00.000+02:00

Ένας κύριος μπήκε στο λεωφορείο κρατώντας μια μεγάλη πράσινη γυάλα.

«Είχα κι εγώ μια γυάλα, Μαίρη, θυμάσαι;»

Κάθονταν δίπλα δίπλα. Στην αρχή νόμιζα πως ήταν μητέρα και γιος. Με μια προσεκτικότερη ματιά συνειδητοποίησα ότι επρόκειτο για ένα ταλαιπωρημένο ζευγάρι‧ προφανέστατα ουσίες. Το πρόδιδαν τα άδεια μάτια κι η αργόσυρτη φωνή με τα αχνά πατημένα σύμφωνα. Κι όμως έφτανε η είσοδος του κυρίου με την πράσινη γυάλα για να αστράψει μια σπίθα στο βλέμμα και των δυο.

«Θυμάσαι το ψαράκι μου, Μαίρη; Μου άρεσε να το κοιτάζω να γυρίζει γύρω – γύρω στη γυάλα.»

«Μην τα σκέφτεσαι αυτά τώρα. Πάει το ψαράκι. Έχουμε άλλα θέματα...»

«Το αγαπούσα εκείνο το ψαράκι. Το τάιζα κάθε πρωί και το χάζευα να γυρίζει γύρω - γύρω με τις ώρες.»

«Πάει εκείνο το ψαράκι. Γύρισε στη θάλασσα.»

«Θυμάσαι που το είχα ψηλά στον πάγκο της κουζίνας να βλέπει φως;»

«Δεν υπάρχει πια. Μην το σκέφτεσαι.»

«Γιατί έπρεπε να χαθούνε όλα; Ήταν καλή παρέα. Με έκανε να είμαι άλλος.»

«Σου λέω μην τα σκέφτεσαι...»

«Πως γίναμε έτσι ρε Μαίρη; Κύριε, είχα κι εγώ μια γυάλα σαν κι αυτή...»

Ο κύριος με τη μεγάλη πράσινη γυάλα δεν έδωσε σημασία. Κατέβηκε 2-3 στάσεις μετά.

«Μαίρη, να πάρουμε πάλι μια γυάλα...»

Peabody

2012-01-09T13:23:00.002+02:00

"Θυμούμαι πως πίστευα ότι ο θάνατος είναι ένα φαινόμενο σωματικό‧ τώρα ξέρω πως άλλο δεν είναι παρά μια ενέργεια του νου - στο νου όλων εκείνων που τους δέρνει η ορφάνια. Οι μηδενιστές λένε πως είναι το τέλος‧ οι κυριολεκτιστές η αρχή‧ όταν στην ουσία άλλο δεν είναι παρά ένας νοικάρης ή μια οικογένεια που μετακομίζει από ένα διαμέρισμα ή μια πολιτεία."

(William Faulkner - Καθώς Ψυχορραγώ / μτφ. Μένης Κουμανταρέας / Εκδόσεις Κέδρος)

Οι Μέρες του Φωτός

2012-01-05T23:52:00.000+02:00

«Οι μέρες του φωτός που ξέφτισαν μέσα σου, όπως η βροχή πάνω στις μπαντερίγιες της γιορτής...»

Pablo Neruda

Οι Μέρες του Φωτός είναι ένας δίσκος για το τέλος μιας γιορτής. Για την ενηλικίωση ή την απόπειρα ενηλικίωσης. Χωρισμένος στα δύο επιχειρεί να ανιχνεύσει σε ποιο σημείο βρισκόμαστε και που πηγαίνουμε σε μια εποχή που όλα αλλάζουν. Ωστόσο δεν γίνεται να εξετάσουμε τίποτα χωρίς να γυρίσουμε στην αφετηρία: από που ξεκινήσαμε, ποιοι ήμασταν πριν γίνουμε αυτοί που είμαστε.

Οι Μέρες του φωτός τραβούν μια νοητή γραμμή ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν, ακολουθώντας την πορεία μιας γυναίκας στο σήμερα και στο χθες: η ηρωίδα θα μπορούσε να ήταν ήρωας, ήρωες ή ηρωίδες. Θα μπορούσε να ζει στην Ελλάδα, στην Ευρώπη ή στην Αμερική, σε όποιο μέρος του κόσμου συνέθεσε και συνέτριψε την ταυτότητά του κάτω από τον δυτικό πολιτισμό. Το μόνο σίγουρο είναι πάντως ότι ηλικιακά βρίσκεται γύρω στα 30. (από σύμπτωση και μόνο μοιραζόμαστε την ηλικία της.)

Η πρώτη πλευρά το σήμερα, το τώρα: η ελευθερία του έρωτα, η ιδεολογική πολυρρυθμία, η αυτοδιάθεση του νου και του σώματος, η γνώση, η μοναξιά, η ανασφάλεια, τα ερωτήματα. Ήχοι και σκέψεις σύγχρονα, αγωνίες της εποχής. Η ατμόσφαιρα μιας νυχτερινής εξόδου ή της επιστροφής σε ένα άδειο, ηχομονωμένο δωμάτιο με θέα σε έναν ακάλυπτο. Ίσως το πρώτο – πρώτο διαμέρισμα της ενήλικης ζωής, το οποίο θα έχει προλάβει να ματαιώσει το πολύ κάνα – δυο έρωτες.

Η δεύτερη πλευρά το χτες: ο ρομαντισμός, η νοσταλγία, ο υπαινιγμός του έρωτα και η μονιμότητα των σχέσεων. Ο φόβος για τις δυσκολίες της ζωής, η εξάρτηση, η ανελευθερία κι η πείρα της ζωής. Ο άνδρας, η γυναίκα, οι ξεκάθαρες σχέσεις των φύλων. Η χώρα που υπήρχε ακόμα με μια υπόσταση συλλογική. Μουσικές γνώριμες, κυτταρική μνήμη, συναίσθημα, όργανα φυσικά, ακουστικά σα σώματα ανθρώπινα. Μια γυναίκα μιας άλλης εποχής ετοιμάζεται να βγει. Ένα ανοιχτό ραδιόφωνο παίζει. Γύρω της φτηνά ρομάντζα και τα φαντάσματα από ντίβες του σινεμά κι από ανεκπλήρωτους έρωτες που γεννιούνται και πεθαίνουν στους τοίχους μιας κάμαρας.

Πρόσωπο κλειδί ένα φάντασμα: η μάνα. Η γυναίκα στον καθρέφτη, η εμπειρία, η προστασία από την κακία του κόσμου, η σταθερή αγάπη, η ασφυκτική αγάπη, η μόνη σίγουρη και μόνιμη αγάπη. Το φάντασμα έρχεται και φεύγει όμως είναι πάντα παρόν και στις δυο πλευρές του δίσκου. Η γυναίκα στον καθρέφτη, ίσως δεν είναι άλλη τελικά από την ίδια την ηρωίδα μας που περιπλανιέται στις εποχές και τα τραγούδια προσπαθώντας να απαλλαγεί από τα φαντάσματά της μνήμης της.

ΥΓ: Έφτασε λοιπόν η στιγμή να παρουσιάσουμε ζωντανά τις Μέρες του Φωτός: ίσως την πιο αγαπημένη και προσωπική μας δουλειά μέχρι σήμερα. Με τη Νατάσσα Μποφίλιου και το Θέμη Καραμουρατίδη (τη Σαντέζα και το Θεμάκο) και πάνω απ' όλα τη σκηνοθετική ματιά του μέγιστου Γιάννη Κακλέα, θα επιχειρήσουμε να κάνουμε εικόνα τις σκέψεις και τα συμπεράσματα των 30 μας χρόνων. Από τις 4 Φεβρουαρίου και για λίγες παραστάσεις στο Gazoo. Η μεγάλη μας αγωνία και το μεγάλο μας στοίχημα. Ελπίζουμε να σας δούμε εκεί.

Piccolino

2012-01-03T09:44:00.000+02:00

Η Mina Mazzini είναι η μοναδική πραγματική ντίβα του πλανήτη. Τελεία. Σαφέστατα υπάρχουν κι άλλες τραγουδίστριες με το καλλιτεχνικό της εκτόπισμα, την ιστορία της και την έκταση της φωνής της (αν και γι’ αυτό το τελευταίο διατηρώ κάποιες επιφυλάξεις), η Mina όμως είναι η μόνη που έχει καταφέρει το ακατόρθωτο: να δημιουργεί καλλιτεχνικά και να δίνει το συνεχές παρόν στα μουσικά πράγματα, ενώ έχει ήδη περάσει συνειδητά -όπως μόνο οι Μύθοι μπορούν- σε μια σφαίρα εκτός του κόσμου τούτου.

Εξαφανισμένη για πάνω από μια εικοσαετία από κοινωνικές εμφανίσεις, εκδηλώσεις, συνεντεύξεις και συναυλίες, αποτραβηγμένη στην Ελβετία, πραγματοποιεί μια εμφάνιση φάντασμα μια φορά το χρόνο με ένα δίσκο – έκπληξη, ο οποίος δημιουργεί ένα ολόδικό του σύμπαν ανεξάρτητα από τις εξελίξεις στη μουσική βιομηχανία. Την ίδια στιγμή οι φήμες γύρω από την περσόνα της, την ταυτότητά της, την εμφάνισή της φουντώνουν, ενώ πολλοί μιλούν για ένα πραγματικό φάντασμα, μιας και οι μόνη εικόνα που έχουμε για εκείνη είναι οι εκκεντρικές εικονογραφήσεις των δίσκων της από τον Gianni Ronco καθώς και κάποια πλάνα της από το studio, (τα οποία, πανομοιότυπα σχεδόν μεταξύ τους, μοιάζουν ύποπτα με πλάνα αρχείου.)

Φέτος, αφού έκανε ένα ταξίδι στον πλανήτη του Frank Sinatra, της Όπερας αλλά και το γύρο της γης με μια multilingual έκδοση των πιο γνωστών τραγουδιών της, εμφανίζεται με το Piccolino, το καλύτερο, ίσως album της από την εποχή του Canarino Mannaro (με την πιθανή εξαίρεση του Veleno). Στο Piccolino, η Mina παίζει στο γήπεδο της, παντρεύοντας τις grande signature μπαλάντες, την ιταλική pop, τη jazz, τα fados, τη rock και τη λαϊκή μουσική της πατρίδας της. Ωστόσο η συγκλονιστική και πάντα ακμαία κι εντυπωσιακή φωνή της "Τίγρης της Κρεμόνα" καταφέρνει να δαμάσει το ανομοιογενές υλικό της και το album αποκτά την υπόσταση ενός κλασικού δίσκου, ο οποίος μοιάζει σαν να υπήρχε από πάντα στο ρεπερτόριο της.

Δεν έχει νόημα να επιχειρήσεις με λογική να εξηγήσεις τί είναι η Mina και η μουσική της. Αν μπορούσες να την κρίνεις με ψυχραιμία ίσως την έβρισκες παρωχημένη, ξεπερασμένη, υπερβολική και χίλια δυο άλλα. Προσωπικά τουλάχιστον, στην περίπτωση της αφήνω κάθε λογική στο περιθώριο κι απλώς παραδίδομαι αμαχητί στον κόσμο της: ένα κόσμο παράφορου πάθους, υπερβολής, φωνητικής ακροβασίας και μιας ασίγαστης φλόγας‧ έναν κόσμο που μοιάζει πολύ με αυτόν της 'Όπερας: για να τον καταλάβεις οφείλεις να ξεχάσεις τα μέτρα και τα σταθμά του πραγματικού κόσμου και να αφεθείς σε ένα διαφορετικό κώδικα θεώρησης των πάντων.

Η Mina, τραγουδάει κάθε φορά λες κι είναι η τελευταία φορά με μια φωνή καπνισμένη κι ατσάλινη, ευαίσθητη, όσο κι αλώβητη από το χρόνο και τις εποχές. Μοιάζει σαν να ανασαίνει αποκλειστικά και μόνο μέσα από τις ηχογραφήσεις της, στέλνοντας ένα σημάδι στον κόσμο ότι είναι καλά στον κόσμο της, τον στοιχειωμένο από παλιούς, ματαιωμένους έρωτες, αναμνήσεις, βιώματα και -φυσικά- φαντάσματα. Σαν κι εκείνη. Τη γυναίκα που έχει σπάσει το φράγμα της πραγματικότητας, περνώντας στη σφαίρα του παντοτινού.

11+1

2011-12-29T12:24:00.000+02:00

Είναι πλέον παράδοση: Η ετήσια λίστα απολογισμού με τα σημαντικά που "άφησαν σημάδι" κι αυτά που "πήρε το σκοτάδι". Τα γεγονότα που κρατά ο γράφων και τα αποταμιεύει στα βιώματα του. Το 11 ήταν ομολογουμένως μια δύσκολη χρονιά, η οποία αιφνιδιάζοντας μας, μας έφερε όλους αντιμέτωπους με τους εαυτούς μας και τους άλλους.

Ιδού λοιπόν τα 11 +1 προσωπικά κλειδιά που κρατώ από τη χρονιά που έφυγε. Τα συμπερασματικά. Αυτά που του χρόνου τέτοια εποχή θα φρεσκάρουν την ασθενική μου μνήμη και θα φωτίσουν το σκοτάδι:

1. Το L’ illusionniste στην Έλλη. Προβολή 20:10. Ανήμερα πρωτοχρονιάς με τη Ρίτα και τον Άλεξ. Τους κανονικούς. Όχι αυτούς που χάθηκαν στο δρόμο.

2. Το Μεγάλο Σχέδιο. Εκείνο το 5ωρο που έδωσε το βάπτισμα του πυρός και διέτρεξε όλη την προηγούμενη χρονιά, ανανεώνοντας την υπόσχεση για την καινούργια.

3. Εκείνο το μεσημέρι που είπα αυτό είμαι. Κι αυτό που ήμουν έγινε. Κι αυτό που έγινε άνοιξε την πόρτα στις μέρες του φωτός (ή τις τελευταίες μέρες μας - θα δείξει). Η πίστη ότι το αποτέλεσμα θα είναι ο, τι πιο προσωπικό κι αγαπημένο.

4. Το Retropolis. Οι Έρωτες. Το Φεστιβάλ διαφορετικότητας. Οι ιδέες, η εμπιστοσύνη, οι άνθρωποι που γίνονται οικογένεια. Οι ευκαιρίες για δημιουργία κι η χαρά της υπογραφής.

5. Οι ομπρέλες του Χερβούργου στο Gielgud. Το ταξίδι αστραπή για ένα χρωστούμενο φόρο τιμής στο κινηματογραφικό μου εικόνισμα. Το sans toi από την πρώτη σειρά. Το χαρισμένο τσιγάρο της Maitresse.

6. Που μεγαλώσαμε και μάθαμε να μοιραζόμαστε. Και μας αρέσει. Που γνωρίζω πως μυρίζει η λεβάντα, η βανίλια και το φασκόμηλο.

7. Μια τολμηρή κίνηση - υπέρβαση. Μια συνάντηση. Μια υπόσχεση για το μέλλον. Η συνειδητοποίηση ότι τη ζωή την κυνηγάς, αλλιώς την κλέβει ο χρόνος.

8. Η Tori Amos στο Royal Albert Hall. Η αποκάλυψη οτι μπορώ να δακρύζω ακόμα μπροστά στην ομορφιά.

9. Η πόρτα με το νούμερο 9. Το κορίτσι που έφερε ξανά με φόρα στη ζωή μου και συνειδητοποίησα ότι στην πραγματικότητα δεν είχε φύγει ποτέ.

10. Το Ψύχραιμα κι η συνάντηση με την Ηρώ. Τα αμέτρητα μέηλ μας. Ένα βράδυ με πολύ αλκοόλ και περισσότερη κουβέντα. Η ανέλπιστη συγγένεια κι ο άγγελος που την προκάλεσε.

11. Το Παρίσι. όπως ακριβώς βρίσκεται εδώ. (και δεν αλλάζω ούτε λέξη.)

+1. Όλα όσα κατέρρευσαν και πήραν μαζί τους μόνο τα επουσιώδη. Τα σημαντικά που έμειναν ανέγγιχτα και πήραν τη θέση που τους αρμόζει.

Ας έχουμε όλοι μια όμορφη και παραγωγική χρονιά. Ας γίνει το σκοτάδι που προβλέπουν οι απαισιόδοξοι η πορεία -του καθενός μας χωριστά κι όλων μαζί- προς το Φως. Το 12 είναι μαγικός αριθμός. Ο, τι φέρει τούτη η χρονιά λοιπόν θα συμβεί για κάποιο λόγο.

the hunch

2011-12-27T09:48:00.001+02:00

Ήμασταν πάνω – κάτω 10. Ήταν Κυριακή μεσημέρι. Βλέπαμε την Παναγιά των Παρισίων σε κρατικό κανάλι‧ τη δεύτερη έκδοση νομίζω: Άντονι Κουίν – Τζίνα Λολομπριτζιτα. Ασπρόμαυρη ταινία. Παιδί νόμιζα πως τα παλιά τα χρόνια ο κόσμος μας ήταν ασπρόμαυρος. Το χρώμα μπήκε στις ζωές μας ξαφνικά. Επιστροφή στο θέμα μας. Ξέραμε ήδη γι’ αυτόν ότι είναι ένας καμπούρης κωδωνοκρούστης. Γι’ αυτήν ότι είναι όμορφη και τσιγγάνα. Ρωτήσαμε τους μεγάλους και μάθαμε: Ελεύθερη σήμαινε τότε το τσιγγάνα. Είχαμε καθίσει κι οι τρεις στον καναπέ ενός σκοτεινού σαλονιού, σκεπασμένοι με μια καρώ κουβέρτα και χάσκαμε μπροστά από την οθόνη. Οι γονείς εξαφανισμένοι στις δικές τους ζωές στα μέσα δωμάτια. Τρώγαμε μανταρίνια. Μια γεμάτη χαρτοσακούλα. Κλαίγαμε και τρώγαμε. Στην αρχή αυτός ήταν το τέρας. Όποτε εμφανιζόταν τραβούσαμε την κουβέρτα στα μάτια μας. Στην πορεία τέρατα έγιναν οι άλλοι. Όποτε εμφανίζονταν τους πετούσαμε τις φλούδες των μανταρινιών. Γιατί τον χτυπάνε; Είναι καλός. Γιατί να τιμωρείται η καλοσύνη; Γιατι να μη δείχνουν αυτόματα αγάπη σε ένα πλάσμα που τη χρειάζεται; Εκείνος πονούσε κι η Εσμεράλδα χόρευε σαν τρελή. Θυμάμαι σε κάποια φάση να του χαιδεύει το πρόσωπο κι αυτός να την κοιτά στα μάτια έκπληκτος κι ευτυχισμένος σαν να τον άγγιξε το χέρι του ίδιου του Θεού. Δεν πίστευα στο Θεό. Πίστευα όμως στην ομορφιά. Ένιωσα την απόλυτη αποκάλυψη του να σε αγγίζει η ανέλπιστη ομορφιά. Τα μάτια μας γεμάτα δάκρυα. Τα χέρια μας μυρίζαν μανταρίνια. Όταν τέλειωσε η ταινία ορκιστήκαμε μεταξύ μας να μην πληγώσουμε ποτέ κάποιον λιγότερο τυχερό. Στην αλήθεια φοβόμαστε μην πληγώσουν εμάς. Μην είμαστε εμείς οι λιγότερο τυχεροί. Ακούσαμε το μπαμπά να πλησιάζει σιγοτραγουδώντας: «Ραμόνα, θυμίσου πάλι τα παλιά...». Ξεκινήσαμε για το σπίτι. Στο δρόμο περπατούσα σαν τον Κουασιμόδο. Γελούσαμε.

#1 It's a Wonderful Life (1946)

2011-12-24T19:45:00.000+02:00

Η κορυφή της λίστας των Χριστουγεννιάτικων ταινιών του Jirashimosu είναι πιο προβλέψιμη από ότι το Έβερεστ για τις Άλπεις. Δε μπόρεσα όμως να κάνω διαφορετικά, μιας και Χριστούγεννα χωρίς τον άγγελο Clarence είναι σαν έλατο χωρίς αστέρι στην κορυφή. (Και αν υπάρχει μια περίσταση στη ζωή μας που η έλλειψη πρωτοτυπίας συγχωρείται, αυτή ειναι καλώς ή κακώς τα Χριστούγεννα). Αν δεν έχεις δακρύσει λοιπόν ήδη με την τελευταία σκηνή της "Υπέροχης Ζωής", νομίζω πως σήμερα - ανήμερα Χριστούγεννα - έφτασε η ιδανική στιγμή να το κάνεις. Κι αν καταφέρεις να αντισταθείς έλα να μου το γράψεις.

O George Bailey είναι ένας απλός οικογενειάρχης, απηυδισμένος από τη ματαιότητα του κόσμου και τη σκληρότητα της ζωής. Όταν μια παραμονή Χριστουγέννων συνειδητοποιεί πως η τιμιότητα κι ο αλτρουισμός του κινδυνεύουν να τον στείλουν στη φυλακή, αποφασίζει να δώσει τέλος στη ζωή του πηδώντας από μια γέφυρα. Την κατάλληλη στιγμή εμφανίζεται ένας άγγελος υπό δοκιμή, ο οποίος στέλνεται στη γη προκειμένου να εμποδίσει τον George να αυτοκτονήσει, κάνοντας τον να επανεκτιμήσει τη ζωή του. Ο τρόπος απλός: ο Clarence επιχειρεί να δείξει στον George πόσες ζωές έχει επηρεάσει εν αγνοία του και πόσο διαφορετικός θα ήταν ένας κόσμος στον οποίον δε θα είχε υπάρξει ποτέ. Αν ο Clarence καταφέρει να βοηθήσει τον George, τότε θα πάρει τα φτερά του και θα γίνει ένας πραγματικός άγγελος.

Η θρυλική πλέον ταινία του Frank Capra, όταν βγήκε στους κινηματογράφους απογοήτευσε τους παραγωγούς της με τη χλιαρή υποδοχή κοινού και κριτικών. Παρά την εγγύηση της συνεργασίας του Capra με τον James Stewart και το συγκινητικό της σενάριο, η ταινία σημείωσε μέτρια επιτυχία, ενώ δεν κέρδισε ούτε ένα από τα 5 βραβεία όσκαρ για τα οποία προτάθηκε. Κατά τη δεκαετία του 80 ωστόσο χάρη στις συνεχείς προβολές από την αμερικάνικη τηλεόραση την περίοδο των Χριστουγέννων, όχι μόνο αποκατέστησε τη φήμη της, αλλά κατόρθωσε να γίνει και το πιο λαμπερό κόσμημα των εορταστικών ταινιών. Ένα κλικ παρακάτω νομίζω δικαιολογεί απόλυτα το γιατί.

[extra info: Το 2006 το Αμερικάνικο Ινστιτούτο Κινηματογράφου ψήφισε την "Υπέροχη Ζωή" ως την πιο επιδραστική ταινία όλων των εποχών.]

[Christmas bonus: παρακάτω μπορείς να παρακολουθήσεις σε HD ολόκληρη την επιχρωματισμένη εκδοχή της ταινίας.]

Τέλος λίστας!

Ευχές για τα ομορφότερα Χριστούγεννα με υγεία, ζεστασιά και αγάπη. Τα όμορφα και τα σημαντικά τα βάζουμε εμείς στη ζωή μας. Όσο μπορούμε και αντέχουμε. Αρκεί να είμαστε καλά και να έχουμε ένα μαζί να μας στηρίζει.

#2 Meet me in St. Louis (1944)

2011-12-23T12:20:00.000+02:00

Στο Meet me in St Louis παρακολουθούμε τις περιπέτειες μιας μεσοαστικής οικογένειας στο St Louis του Μιζούρι στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Η ζωή τους στη μικρή πόλη είναι ήρεμη και ειδυλλιακή, ως τη στιγμή που ο πατέρας τους ανακοινώνει ότι πρόκειται να μετακομίσουν στη Νέα Υόρκη, όπου του παρουσιάστηκε μια σπουδαία επαγγελματική ευκαιρία. Τα νέα αναστατώνουν τη σύζυγο και τις τέσσερις κόρες τους, ο μεγάλος φόβος των οποίων είναι ότι θα χάσουν το μεγάλο εμπορικό πανηγύρι της περιοχής, το όμορφο αγόρι της διπλανής πόρτας, αλλά και τη σταθερότητα μιας οικείας καθημερινότητας.

Βασισμένο στα διηγήματα της Sally Benson, που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό New Yorker, στην πραγματικότητα δεν είναι παρά ένα μωσαϊκό από σημαντικά κι ασήμαντα γεγονότα οικογενειακής ζωής που εναλλάσσονται. Το θέμα μπορεί να φαίνεται βαρετό και γλυκανάλατο, όμως αυτή η ταινία παρά την ειδυλλιακή technicolor φωτογραφία της, τα υπέροχα τραγούδια (trolley song, the boy next door, από τα θρυλικά του ρεπερτορίου της Garland) και την εμμονική φροντίδα ως την τελευταία λεπτομέρεια του Vincente Minnelli, έχει μια πολύ παράξενη μελαγχολία και μια υπόγεια σκληρότητα και μόνο αν την παρακολουθήσεις μπορείς να την αισθανθείς.

Η σκηνή σήμα κατατεθέν με την Judy Garland να τραγουδάει στη μικρή αδερφή της, Tootie (Margaret O Brian) το διάσημο Have yourself a Merry Little Christmas, την παραμονή των Χριστουγέννων αποτελεί ίσως μια από τις πιο χαρακτηριστικές σκηνές στην ιστορία του κινηματογράφου. Αξίζει να σημειωθεί ότι το τραγούδι αρχικά γράφτηκε στη μνήμη των στρατιωτών που χάθηκαν στο 2ο παγκόσμιο πόλεμο κι οι πραγματικοί στίχοι του ήταν απείρως πιο σκοτεινοί. Άλλαξαν μετά από απαίτηση της ίδιας της Garland, όταν σκέφτηκε πως θα ήταν ιδιαίτερα σκληρό να τραγουδά σε ένα παιδί στίχους του τύπου “Have yourself a merry little Christmas, it may be your last, Next year we may all be living in the past” ή “No good times like the olden days, happy golden days of yore, Faithful friends who were dear to us, will be near to us no more.”

[extra info: Η Judy Garland θεωρούσε το ρόλο της Esther τον αγαπημένο της καριέρας της.]

#3 Miracle on 34th Street (1947)

2011-12-22T12:22:00.000+02:00

Ένας χοντρούλης κύριος με ολόλευκη γενειάδα ανακαλύπτει μεθυσμένο τον ηθοποιό που υποδύεται τον Άγιο Βασίλη κατά τη διάρκεια των γιορτών στο Macy’s της Νέας Υόρκης. Ο μπεκρής απολύεται και ο κύριος προσλαμβάνεται στο πόστο του από την υπεύθυνη εκδηλώσεων του καταστήματος, την ορθολογίστρια Doris Walker (την οποία υποδύεται η Maureen O Hara). Τα πάντα θα ήταν συνηθισμένα αν ο Κύριος Kris Kringle δεν ισχυριζόταν με θέρμη ότι είναι ο... πραγματικός Άγιος Βασίλης. Η Doris σκέφτεται ακόμα και να εισηγηθεί τον εγκλεισμό του σε ίδρυμα, ενώ η μικρή της κόρη (μια χαριτωμένη 8χρονη Natalie Wood) βρίσκει στον παράξενο Κύριο το πραγματικό θαύμα των Χριστουγέννων.

Η ταινία, που γυρίστηκε το 1947, εκτός από μια εξαιρετικά διασκεδαστική και τρυφερή ταινία με φόντο μια γιορτινή Νέα Υόρκη, αποτελεί κι ένα σχόλιο πάνω στη σύγχρονη καπιταλιστική κοινωνία και τον τρόπο που εκμεταλλεύεται εμπορικά τις γιορτές παραβλέποντας την πραγματική σημασία τους. Για τον George Seaton ο σύγχρονος άνθρωπος μπορεί να αναζητά το θαύμα και τη μαγεία, στην πραγματικότητα όμως έχει κλειστά τα μάτια και την καρδιά του. Ο Kris Kringle, ακόμα κι αν είναι μόνο ένας τρελός που φαντάζεται ότι είναι ο Άγιος των Χριστουγέννων, έρχεται στη ζωή της ηρωίδας και της κόρης της για να τους διδάξει ότι η ουσία των πραγμάτων δε βρίσκεται στην αλήθεια που βλέπουν τα μάτια μας.

Για κάποιο ανεξήγητο λόγο, οι παραγωγοί θεώρησαν ότι η περίοδος των Χριστουγέννων δεν ήταν καλή περίοδος εμπορικά, γι' αυτό κι η ταινία παρά το ξεκάθαρα χριστουγεννιάτικο θέμα της βγήκε στις αίθουσες την Άνοιξη του 47. Κατά τη διάρκεια της προώθησης το εορταστικό κλίμα του φιλμ αποσιωπήθηκε, έχοντας ως αποτέλεσμα το promo trailer της ταινίας να είναι ένα από τα πιο ανορθόδοξα και παράξενα trailer όλων των εποχών (όπως βλέπεις παρακάτω). Με την πάροδο των χρόνων ωστόσο το "θαύμα" πήρε τη θέση του ανάμεσα στις κλασικές ταινίες των Χριστουγέννων, γνωρίζοντας και αρκετά remake με πιο γνωστό αυτό του 1994 με τον Richard Attenborough και την Elizabeth Perkins.

(extra info: Η ταινία αποτέλεσε μια από τις πρώτες επιχρωματισμένες ταινίες και από το 1985 κυκλοφορεί και στις δύο εκδοχές.)

#4 Edward Scissorhands (1990)

2011-12-21T16:29:00.001+02:00

Όταν ακούς Tim Burton και Χριστούγεννα η ταινία που έρχεται στο μυαλό σου είναι σίγουρα το Nightmare Before Christmas. Άδικο δε σου ρίχνω μιας κι οι περιπέτειες του μελαγχολικού Jack Skellington στη χώρα των Χριστουγέννων, απενοχοποίησαν τις ημέρες των εορτών ακόμα και για τους πιο σκοτεινους σινεφίλ δίνοντάς τους την ευκαιρία να νιώσουν έστω και κλεφτά το πνεύμα των ημερών.

Κι όμως, κάνω την ανατροπή κι επιλέγω για τη λίστα μας μια άλλη ταινία του Burton: τον κλασικό πλέον Ψαλιδοχέρη. Ο λόγος δεν είναι ξεκάθαρος. Θες τα υπέροχα γλυπτά από πάγο; θες το παραμυθένιο στόρι με τα ανθρωπιστικά διδάγματα του τύπου "αγάπα τον πλησίον σου" ή "αποδέξου τη διαφορετικότητα; ή μήπως η ονειρεμένη μουσική του Danny Elfman και η χαρακτηριστικότερη (κι ίσως καλύτερη) ερμηνεία του Johnny Depp στη μεγάλη οθόνη;

Μάλλον όλα τα παραπάνω κι άλλα τόσα. Σημασία έχει οτι ο Ψαλιδοχέρης πέρα από αφετηρία της (σχεδόν αποκλειστικής) συνεργασίας του Depp με τον Burton αποτελεί και την πιο ενδεικτική αισθητικά ταινία της φιλμογραφίας του αλλόκοτου δημιουργού, καθώς κι ένα από τα πιο γοητευτικά κινηματογραφικά παραμύθια για ενηλίκους. Και φυσικά πριν ακόμα γεννηθούν οι σημερινοί Emo (ή μάλλον πάνω – κάτω τη χρονιά που γεννιούνταν) υπήρχε ήδη ο Edward προετοιμάζοντας το έδαφος με τα ψαλιδένια του χέρια.

[extra info: Το 2005 ο κορυφαίος Βρετανός χορογράφος Matthew Bourne παρουσίασε μια χορευτική εκδοχή της ταινίας στο Sadler's Wells Theatre του Λονδίνου.]

#5 White Christmas (1954)

2011-12-20T10:42:00.000+02:00

Πάρε τον Bing Crosby, τον Danny Kaye, την Rosemary Clooney και μια αγκαλιά τραγούδια του Irving Berlin, όπως το "White Christmas" και "It’s cold outside" (που λόγω αυτής της ταινίας έμειναν τα απόλυτα jazz standards των γιορτών), κι αν δεν αρχίσει να χιονίζει έξω απ’ το παράθυρο σου, μπορείς να παραιτηθείς από κάθε ελπίδα για χριστουγεννιάτικη ατμόσφαιρα.

Η υποτυπώδης πλοκή δεν είναι παρά η αφορμή για να ενωθούν τα ταλέντα των τριών ηθοποιών – τραγουδιστών με αυτό της διάσημης χορεύτριας των χολιγουντιανών μιούζικαλ Vera – Ellen: δυο βετεράνοι του Β παγκοσμίου πολέμου ενώνουν τις δυνάμεις τους ως καλλιτεχνικό ντουέτο και γίνονται αστέρια στο Broadway (αυτό έλειπε). Σε μια περιοδεία στη Florida γνωρίζουν δυο φιλόδοξες χορεύτριες και ξεκινάνε μαζί τους μια περιοδεία στο Vermont. Τραγούδια, παρεξηγήσεις, περιπέτειες, πάλι τραγούδια και φυσικά ρομάντζο. Ε, χριστούγεννα είναι, τί άλλο να ζητήσει κανείς;

Η ταινία βγήκε στις αίθουσες το 1954 κι όπως ήταν αναμενόμενο σημείωσε τεράστια επιτυχία, κατακτώντας την εισπρακτική κορυφή της χρονιάς. Παρά την επιτυχία των τραγουδιών, λόγω συμβολαίων τους σε αντίπαλες εταιρίες, ο Bing Crosby κι η Rosemary Clooney δε μπόρεσαν να ηχογραφήσουν το soundtrack. Υπήρξε ωστόσο ένα studio album με την Peggy Lee να αντικαθιστά την Clooney.

[extra info: Το ομότιτλο τραγούδι, κέρδισε όσκαρ καλύτερου τραγουδιού... 12 χρόνια πριν, καθώς πρωτοπαρουσιάστηκε to 1942 στην ταινία Holiday Inn.]

#6 Rent (2005)

2011-12-20T08:59:00.002+02:00

Το Rent είναι για τη δεκαετία του 90, ό τι υπήρξε το West Side Story για τα 60s ή το Hair για τα 70s: το έργο που εξέφρασε μια ολόκληρη γενιά, ανανέωσε τη σχέση της με το θέατρο και άλλαξε τον κώδικα του μιούζικαλ ως θεατρικού είδους‧ εξ’ ου κι είχε τη σπάνια τιμή πέρα από Tony να κατοχυρώσει στις περγαμηνές του κι ένα πολλά βαρύ Pulitzer.

Το 2005 ο Chris Colombus συγκεντρώνει (σχεδόν ολόκληρο) το αρχικό καστ του Broadway και προχωρά σε μια μάλλον μέτρια κινηματογραφική μεταφορά, αποδεικνύοντας πόσο δεμένο αισθητικά είναι το RENT στην αντίληψη του κοινού με τη δεκαετία του 90, αλλά και πόσο έγραψε ο χρόνος που πέρασε πάνω στους πάλαι ποτέ 25χρονους πρωταγωνιστές.

Η δράση εκτυλίσσεται (όπως και στο θεατρικό) μέσα σε ένα χρόνο, από την παραμονή Χριστουγέννων του 1989 μέχρι εκείνη της επόμενης χρονιάς. Οι ήρωες, μια παρέα μποέμ καλλιτεχνών από το East Village της Νέας Υόρκης, έρχονται αντιμέτωποι με τη φτώχεια, την αποτυχία, τα ναρκωτικά, το aids, αλλά και τον έρωτα, την τέχνη, τη φιλία πραγματοποιώντας το οριστικό πέρασμα στην ενηλικίωση. Το φάντασμα του Puccini πλανάται πάνω απ’ τα κεφάλια τους, ενώ ο αδικοχαμένος Jonathan Larson μας παραδίδει την ελεγεία μιας χαμένης γενιάς.

[extra info: διάβασε τι είχε γράψει ο Jirashimosu όταν είχε δει την ταινία.]

#7 The Muppet Christmas Carol (1992)

2011-12-19T09:25:00.001+02:00

Ο Ebenezer Scrooge είναι ο αναμφισβήτητος πρωταγωνιστής των ημερών. Ήρωας της Χριστουγεννιάτικης Ιστορίας του Charles Dickens, ο φιλάργυρος μισάνθρωπος που έρχεται αντιμέτωπος με τα πνεύματα των Χριστουγέννων, αλλάζει την κοσμοθεωρία του και καταλήγει ένα διαχρονικό σύμβολο της πραγματικής σημασίας των γιορτών.

Το 1992, δυο χρόνια μετά τον αιφνίδιο θάνατο του Jim Henson, ο γιος του Peter, με τη συνδρομή της Disney, αποφασίζει να γυρίσει μια εκδοχή της Χριστουγεννιάτικης ιστορίας με πρωταγωνιστές ολόκληρο τον θίασο των παλαβών μαριονετών του Muppet Show. Ο Kermit, η Miss Piggy, o Gonzo, οι Statler & Waldorf κι όλοι οι γνωστοί χαρακτήρες, υποδύονται τους ήρωες της ιστορίας, πλαισιώνοντας τον αυστηρό Βρετανό Michael Caine, που δίνει ρέστα στο ρόλο του Scrooge.

Το αποτέλεσμα είναι ένα χαριτωμένο μιούζικαλ με πρωτότυπα τραγούδια του Paul Williams, το οποίο παραδόξως μένει πιστό στο πνεύμα του βιβλίου του Dickens. H Disney πάντως δεν ενθουσιάστηκε με τη χλιαρή υποδοχή της ταινίας από το κοινό, ωστόσο η "Χριστουγεννιάτικη ιστορία των Muppet" ξεχωρίζει ως η πιο πρωτότυπη, διασκεδαστική κι ανορθόδοξη εκδοχή ενός έτσι κι αλλιώς πολυδιασκευασμένου μυθιστορήματος.

[extra info: Φέτος τα Muppets επιστρέφουν στη μεγάλη οθόνη μετά από 12 ολόκληρα χρόνια και πάλι σε παραγωγή της Disney.]

7 films for Christmas

2011-12-19T08:52:00.001+02:00

Χτες το βράδυ, σε ένα τραπέζι ανοιχτόκαρδο και κεφάτο, παρά την ευφρόσυνη ατμόσφαιρα, νιώσαμε όλοι πως έλειπε κάτι πολύ βασικό: αυτό που θα ονομάζαμε εορταστικό πνεύμα. Συλλάβαμε τους εαυτούς μας να κανονίζουν ρεβεγιόν, εξόδους κι εξορμήσεις κάπως μηχανικά και αδιάφορα, σαν από ημερολογιακή συνήθεια κι όχι από επιθυμία. Ακόμα κι αν βρισκόμαστε βαθιά στην καρδιά των γιορτών, κι αν απομένει μόλις μια εβδομάδα για τα Χριστούγεννα, κι αν οι δρόμοι και τα καταστήματα (ομολογουμένως κάπως δειλά και μουδιασμένα) έχουν ντυθεί στα γιορτινά, άπαντες οι συνδαιτυμόνες παραδεχτήκαμε ότι δε νιώθουμε Χριστούγεννα στο ελάχιστο, κι ούτε γνωρίζουμε κάποιον που νιώθει.

Τέτοιες εποχές, τέτοια λόγια θα μου πεις. Μέσα στη γενικότερη γκρίνια και μιζέρια ποιος έχει κέφι για γιορτές και πανηγύρια. Κι όμως γιορτές σαν τα Χριστούγεννα και την πρωτοχρονιά ανέκαθεν αποτελούσαν αφορμή για μια ανανεωτική αυθυποβολή χαράς, δημιουργικής ενδοσκόπησης και –γιατί όχι- επανεκκίνησης. Ένα πλαίσιο στο οποίο επιτρέπουμε στο γκρινιάρη Εμπενίζερ εαυτό μας να εισέλθει, για να ξεχάσει έστω και προσωρινά τα προβλήματα που τον απασχολούν. Και ναι σε αυτή τη φάση υπάρχουν περισσότερα προβλήματα από ποτέ, ευτυχώς όμως όχι τόσα για να μας στερήσουν τα Χριστούγεννα.

O Jirashimosu τελικά απεφάνθη ότι μάλλον δεν υπάρχουν αρκετές αφορμές για να νιώσουμε τα φετινά Χριστούγεννα. Εφόσον η διάθεσή μας από μόνη της είναι απρόθυμη, χρειάζεται κάποιος ή κάτι να μας σπρώξει στη σύμβαση με όλα τα τετριμμένα χαριτωμένα της εποχής. Και τότε έπεσε η ιδέα: το μόνιμο καταφύγιο - το σινεμά. Το σινεμά πάντα είναι αυτό που φτιάχνει το παραμύθι όταν το δεύτερο αρνείται να συνεργαστεί με την πραγματικότητα.

Εφτά ταινίες λοιπόν. Μία για κάθε μέρα μέχρι ανήμερα τα Χριστούγεννα θα αναρτώνται στο jirashimoσπιτο με την ελπίδα να προσελκύσουν τα φοβισμένα Χριστούγεννα στην καθημερινότητα μας. Ταινίες κλασικές και αγαπημένες, δεμένες με τα παιδικά μας χρόνια, ταινίες placebo των γιορτών, τις οποίες ο γράφων επιμένει να βλέπει και να ξαναβλέπει κάθε χρόνο κι αποφασίζει φέτος να τις μοιραστεί και με τους επισκέπτες τούτου εδώ του ιστολογίου.

Αν λοιπόν θέλεις να νιώσεις γιορτές και έχεις ένα δίωρο κάθε μέρα διαθέσιμο, νοίκιασε, κατέβασε, δανείσου, αγόρασε, κάλεσε έναν, δύο ή τρεις αγαπημένους, χαμήλωσε τα φώτα, βάλε ένα τσάι, καφέ ή ποτό και πάτα play. Αν δε βλέπεις πουθενά γύρω σου τα Χριστούγεννα, ίσως κρύβονται στην οθόνη.

memo

2011-12-15T11:16:00.002+02:00

Το έχω παρατηρήσει. Όποτε είμαι σε φάση προετοιμασίας δίσκου κλειδώνω. Ενεργοποιείται στο κεφάλι μου ένας περίπλοκος μηχανισμός ασφαλείας και μ' αναγκάζει να αφήσω τον έξω κόσμο απ' έξω. Μη κι αποδράσει η συνοχή των λέξεων και των νοημάτων. Μην πάρει αέρα ο άλλος κόσμος ο αντίπαλος που προσπαθώ να φτιάξω. κάτι με τις ισορροπίες και την αντιπαλότητά τους τέλος πάντων.

Ωστόσο περνάει επικίνδυνα ο Δεκέμβρης και τελειώνει μια χρονιά, κατά την οποία δεν ήμουν κι ο συνεπέστερος blogger κι οι ενοχές μου βρήκαν ευκαιρία να στήσουν χορό. Γράφω λοιπόν ένα ασήμαντο ποστ ως memo στον εαυτό jirashimosu για να του υπενθυμίσω πως αυτό το σπίτι δεν είναι εγκαταλελειμμένο, ούτε αποθήκη για ο, τι περισσεύει από τα υπόλοιπα διαμερίσματα. Το δωμάτιο τούτο είναι καταφύγιο, εδώ και 6 ολάκερα χρόνια, κι αν είμαστε καλά θα παραμείνει και για τα επόμενα 6 (μην το παρακάνουμε κιόλας με την αισιοδοξία.)

Κατα τ' άλλα γύρω πληγωμένα Χριστούγεννα, που όμως παραμένουν αφορμή για να δώσουμε και να πάρουμε αγάπη. Κι αν δεν έχουμε, να τη ζητήσουμε. Δεν είναι ντροπή να ζητάς αγάπη. Ντροπή είναι να μην έχεις.

ΥΓ. Δε μου πήγαινε καρδιά να διώξω τη θλιμμένη κυρία της Diane Arbus από το προηγούμενο post‧ γι' αυτό και την αντικατέστησα με αυτή την επίκαιρη, ταιριαστή κι αγαπημένη φωτογραφία της.

the secret

2011-11-30T13:01:00.001+02:00

"A photograph is a secret about a secret. The more it tells you the less you know".

Diane Arbus

Photos de Paris.

2011-11-28T12:44:00.001+02:00

To Marais από άκρη σε άκρη, o Munch και το Danser sa Vie στο Pompidou, το Απόγευμα ενός Φαύνου κι ο Nijinsky, το Pain Quotidien με τα Croissants aux Amandes, τα feuilles mortes (ή φύγε μόρτε), η στάση της Republique, η Boulangerie με τις baguettes jambon et fromage, οι tartelettes aux framboises, τα parisprix, το beaujolais του 2011, το αόρατο τιρμπουσόν, τα πλαστικά πιρούνια στο χρηματοκιβώτιο, οι "τελευταίες μέρες" σε πρώτη ακρόαση, το ηλεκτροσόκ της Diane Arbus στο Jeu de Paume, η βροχή έξω και μέσα, το τελευταίο της σημειωματάριο κι ο υπογραμμισμένος Πλάτωνας, το Voluptas κι ο Oscar Wilde στο Orsay, η μικρή χορεύτρια του Degas που χωρίσαμε στο Λονδίνο κι ανταμώσαμε δυο βδομάδες μετά στο Παρίσι, ο Monet, ο Van Gogh κι όλοι εκείνοι που ξεφυλλίζεις από παιδί στα λευκώματα και συναντάς ένα φθινοπωρινό απόγευμα από κοντά, η Isabelle Huppert ως Blanche στο Odéon, το Etat Libre d’Orange με τον Tom of Finland, το Fat Electrician και το Jasmin et Cigarettes, το παραμύθι που πάντα θα το αγοράζουμε όσο κι αν κοστίζει, που πάντα θα το μετανιώνουμε μετά, "Mon professeur de français" (με την αμερικάνικη προφορά της Margo Martindale), το Both Sides Now της Joni Mitchel και η Adele κατά μήκος του Σηκουάνα, η νυχτερινή βόλτα στην Παναγιά των Παρισίων και στα χριστουγεννιάτικα περίπτερα, το vin chaud, τα ζαχαρωτά, τα σαπούνια Μασσαλίας, το entrecote, η Place des Vosges και η βεράντα της Isabella Rosselini, το la Menteuse της Corinne Marchand, οι μυστικοί κώδικες, το Corbeau στη Rue des Archives, το Merci και το Face με τον κινηματογραφικό τροβαδούρο του, ο δρόμος της γάτας που ψαρεύει, που είναι ο πιο στενός δρόμος του Παρισιού, η Τσούλρι και το Σάτλε, η πλατεία της Μονμάρτρης που είναι σαν πίνακας του Monet, τα παρακμιακά sex shop της Pigalle, οι δεκάδες γλυκιές Ίρμες, οι Ρώσοι πρίγκιπες του Kusmi, η τσαγιερί του Mariage Freres με το So in Love του Cole Porter στα ηχεία, το τσάι των ιμπρεσιονιστών με τα γαλάζια λουλούδια του, τα πολύχρωμα πουκάμισα του Cotondoux κι ένα ψυχεδελικό μπλέ – ηλεκτρίκ φουλάρι – παρόρμηση, τα σορμπέ κι η crème brulee, οι παγωμένες Quiche Lorraine και τα ζεστά starbucks, το Cox κι η φωτισμένη Παναγιά των Λουλουδιών στη βιτρίνα του Mille Feuilles, η επίθεση των οργισμένων πτηνών, οι κήποι του Λουξεμβούργου και το πικ νικ κάτω από τα δέντρα, το Café de Flore στην Boulevard St Germain και το Les Amies de places blanche, τα φαντάσματα του Sartre και της Beauvoir, το πλανόδιο παζάρι με τους ανεκτίμητους θησαυρούς, το συλλεκτικό Façade με την Catherine Deneuve, τα λευκώματα τέχνης σε ένα κρυφό βιβλιοπωλείο σε μια στοά, ο τελευταίος απογευματινός περίπατος στη Avenue Montaigne με φόντο τον πύργο του Άιφελ κι ένα αόρατο κέρμα που κύλησε στο ποτάμι. Μια υπόσχεση. Και μια εκπλήρωση.

Αν υπάρχει ένας τρόπος να μιλήσεις για ένα ταξίδι είναι μόνο με εικόνες.

à Paris

2011-11-21T17:43:00.001+02:00

Όταν με ρωτάνε γιατί αγαπάω το Παρίσι, δίνω πάντα την ίδια απάντηση:

γιατί έχει φαντάσματα.

εδώ σχολείο...

2011-11-17T11:49:00.001+02:00

Έχω μια φίλη δασκάλα. Σε σχολείο. Σχολεία είναι τα ιδρύματα που παρέχουν βασική εκπαίδευση. Προσοχή! όχι παιδεία‧ εκπαίδευση. Είναι γνωστό πως η παιδεία – η βασική έστω - δίνεται από την οικογένεια αρχικά και στη συνέχεια από την κοινωνία. Τα σχολεία λοιπόν δεν είναι φορείς παιδείας, εκτός κι αν πέσει στο δρόμο των παιδιών κάνας λοξός δάσκαλος, ο οποίος θα αποφασίσει να αφήσει στην άκρη το δημοσιοϋπαλληλίκι και να τους διδάξει κάποια βασικά πράγματα πνευματικής επιβίωσης, όπως λόγου χάρη τα πραγματικά γεγονότα με την κριτική τους αντιμετώπιση, την αισθητική και το πιο επικίνδυνο και αντισχολικό απ’ όλα, την αμφιβολία.

Είχα μια συζήτηση με τη φίλη δασκάλα για τη γιορτή του Πολυτεχνείου και για το πως τη χειρίζεται το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Θεωρώ τη συγκεκριμένη γιορτή την πιο ζόρικη του σχολικού εορτολογίου μιας και οι προεκτάσεις της φτάνουν ευδιάκριτες κι επιθετικές μέχρι τις μέρες μας και σε πολύ μεγάλο βαθμό ευθύνονται για πολλά από τα σημερινά κακώς κείμενα. Σε αντίθεση με τις άλλες δυο εθνικές γιορτές, που εύκολα περιορίζονται σε επετείους μνήμης με αποστάσεις ασφαλείας από το παρόν, το Πολυτεχνείο είναι μια αφορμή αφύπνισης της σκέψης και επεξήγησης όρων τόσο παρεξηγημένων όσο και ζωτικής σημασίας, όπως η δημοκρατία κι η κατάλυσή της, τα ολοκληρωτικά καθεστώτα, η ελευθερία σκέψης και λόγου, το δικαίωμα του ανθρώπου στην αυτοδιάθεση και τόσα άλλα.

Η νέα δασκάλα, από εκείνους τους μαχόμενους, προικισμένους και λοξούς εκπαιδευτικούς που ανέφερα παραπάνω, μου επιβεβαίωσε απογοητευμένη αυτό που έτσι κι αλλιώς υποπτευόμουν. Το ελληνικό σχολείο αντιμετωπίζει την 17η Νοεμβρίου διεκπεραιωτικά, επιδερμικά, ακίνδυνα και ίσως διαβρωτικά. Τα πραγματικά γεγονότα περιορίζονται στην είσοδο του Τανκ στο πολυτεχνείο, ενώ δε δίνονται ξεκάθαροι ορισμοί για καμία έννοια. Για τα παιδάκια του δημοτικού η δικτατορία είναι στην καλύτερη περίπτωση το βαρύ όχημα που σκότωσε κάποιους φοιτητές στο πολυτεχνείο, και στη χειρότερη η προσωποποιημένη Κυρία Ρία Δικτατορία που θέλει να μπει στο σπίτι της Κυρα Δημοκρατίας για να την κλέψει. Με άλλα λόγια στο παιδικό μυαλό που αγαπά τις εικόνες, τα δυο πολιτεύματα για τα οποία έχει χυθεί αίμα χιλιάδων ανθρώπων ανά την υφήλιο δεν είναι παρά ο καυγάς δυο γυναικών της γειτονιάς, σε ανόητα θεατρικά σκετσάκια αγοραίου επιθεωρησιακού χαρακτήρα. Για την ιστορία, σημαντικότατα ποιήματα, τραγούδια και κείμενα έχουν γραφτεί από πλήθος πνευματικών ανθρώπων της εποχής και είναι άμεσα προσλήψιμα από παιδιά με την κατάλληλη φυσικά καθοδήγηση. Ποιος όμως να κάτσει να ασχοληθεί με τέτοια επικίνδυνα πράγματα, όταν μάλιστα δεν το πληρώνεται υπερωρία.

Το πιο τρομακτικό απ’ όλα όμως δεν εντοπίζεται στη διεκπεραιωτική αντιμετώπιση του σχολείου. Το ελληνικό σχολείο άλλωστε, εδώ και χρόνια λειτουργεί στον αυτόματο πιλότο, κυνηγώντας μάλλον ένα πρόγραμμα παρά τη γνώση. Το πραγματικά απογοητευτικό βρίσκεται στην αντιμετώπιση της ημέρας της 17ης Νοεμβρίου από τα σπίτια των παιδιών, από τους γονείς και το άμεσο περιβάλλον τους. Για κάποιους μαθητές η δικτατορία είναι κάτι αφηρημένα κακό, κάποιοι άλλοι δεν κατανοούν τι αρνητικό έχει ένα πολίτευμα που μας επιτρέπει να καθόμαστε ήσυχοι στα σπίτια μας και να αποφεύγουμε τις φασαρίες (αυτά είναι προφανώς τα παιδιά που έχουν στο σπίτι τουλάχιστον έναν παππού η γιαγιά με την καραμέλα «μια χούντα μας χρειάζεται») και υπάρχουν κι εκείνοι οι μαθητές – κι αυτό οφείλω να ομολογήσω πως με σόκαρε περισσότερο – που έχουν παγιωμένη άποψη από το σπίτι τους, ότι η γιορτή του Πολυτεχνείου είναι κάτι κακό κι «επιβεβλημένο από τους ξένους». Η φίλη μου με διαβεβαίωσε μάλιστα πως αυτή η τελευταία άποψη δεν οφείλεται στην παρεξήγηση ενός εφτάχρονου αλλά σε επιβεβαιωμένη θεωρία από τους ίδιους τους (νεαρούς) γονείς του.

Έρχομαι λοιπόν κι αναρωτιέμαι: για ποια αλλαγή παλεύουμε αν η επόμενη γενιά έχει ήδη στρατολογηθεί στην αποχαύνωση; Ποια νέα τάξη πραγμάτων θα δρομολογηθεί όταν στην ουσία τα παιδιά δεν είναι παρά μικρογραφίες των δικών μας λαθών; Για τη δική μου γενιά είχα πάντα έναν κρυφό φόβο ότι πηγαίναμε ντουγρού στην απώλεια κάθε υπαρξιακής αυτονομίας. Δε ζήσαμε αρκετά φτωχοί για να παλέψουμε, ούτε αρκετά πλούσιοι για να φτιαχτούμε δια βίου. Δεν αφυπνίστηκε ποτέ ιδιαίτερα το πνεύμα μας γιατί δε χρειάστηκε. Μαζέψαμε ειδικές γνώσεις για καλύτερη αποκατάσταση αλλά – η μεγάλη τραγωδία μας – ούτε αυτές μας χρειάστηκαν. Γεννηθήκαμε από εξίσου φοβισμένους γονείς οι οποίοι είχαν περάσει πολλά και γλίτωσαν παρά τρίχα. Μας φόρτωναν με περιττά για να μη ζήσουμε το ίδιο, παραλείποντας όμως κάθε ουσία. Και γίναμε η γενιά των αιωνίων παιδιών που δεν ενηλικιώθηκαν ποτέ. Η γενιά που σιγά – σιγά τεκνοποιεί και ανανεώνει τον πληθυσμό αυτού του πολύπαθου έθνους με άλλα παιδιά, αδυνατώντας να τους διδάξει επιβίωση, γιατί δεν χρειάστηκε να τη μάθει ποτέ ως τώρα. Κι όμως είναι ακριβώς αυτά τα καινούργια παιδιά που πρέπει να προφυλαχτούν από την άγνοια, την αλλοίωση, την παθητικότητα. Γιατί αν υπάρχει μια ελπίδα να πάει ο κόσμος ένα βήμα πιο μπροστά, την κουβαλάνε αυτά τα παιδιά.

London Walk

2011-11-08T13:49:00.000+02:00

Ένα ταξίδι στο Λονδίνο. Μια παρόρμηση της στιγμής που δεν κατεστάλη. Γιατί όσο μεγαλώνεις κι η ζωή σοβαρεύει συνειδητοποιείς πως δεν αξίζει να καταπιέζεις αυτά που θέτουν υποψηφιότητες σωτηρίας. Με όποιο κόστος. Και γιατί η ομορφιά πλέον κοστίζει κι είναι σπάνια. Και πέντε μέρες είναι αρκετές για να ανανεώσεις τους δεσμούς με μια επιλεγμένη πατρίδα και να πάρεις λίγο από τον αέρα της. Σε μια εποχή που το οξυγόνο περιορίζεται όλο και περισσότερο. Ανάσες. Υπάρχουν ακόμα. Σκορπισμένες ανά τον κόσμο. Σε δρόμους που δεν περπατάς όσο συχνά θα ήθελες. Σε ανθρώπους που δε συναντάς καθημερινά. Σε μουσεία και παραστάσεις. Σε συναυλίες και εκθέσεις. Σε καταστήματα και σε εστιατόρια. Σε συνθήκες, σε κουβέντες, σε καφέδες, σε αγγίγματα και βλέμματα. Σε πιθανότητες. Σε βεβαιότητες. Σε εκπληρώσεις κι υποσχέσεις. Σε ο, τι μπορεί να σε μεταφέρει τέλος πάντων σε μια παράλληλη ουσιαστική πραγματικότητα – έστω και προσωρινή. Μια πραγματικότητα που σου λέει ότι η ζωή συνεχίζεται έξω από τις δυσκολίες σε ένα μέλλον ανοιχτό κι όχι τόσο απρόσιτο, όσο υπαγορεύει ο φόβος.

Όσο μπορώ να ταξιδεύω, θα μπορώ να ανασαίνω. Κι όσο δε θα έχω συγκεκριμένη πατρίδα, θα είμαι ελεύθερος να κατοικώ σε στιγμές που κανείς δεν προγραμμάτισε για μένα, παρά μόνο μια σύμπτωση που καταγράφεται ως βιωμένο γεγονός, από καθαρή τύχη και μόνο. Δεν είναι λίγο. Είναι η μία και μοναδική ουσία της ύπαρξης.

o superman

2011-11-06T19:04:00.004+02:00

Ω Υπεράνθρωπε. Ω κριτή. Ώ Μαμά και Μπαμπά. Μαμά και Μπαμπά. Ο Υπεράνθρωπε. Ο Κριτή. Ώ Μαμά και Μπαμπά. Μαμά και Μπαμπά. Γεια. Αυτή τη στιγμή απουσιάζω. Αν θέλετε να αφήσετε μήνυμα, αρχίστε να μιλάτε με το χαρακτηριστικό σας ήχο.

Εμπρός; Είμαι η Μαμά. Είσαι εκεί; Έρχεσαι σπίτι; Εμπρός; Είναι κανείς εκεί; Λοιπόν, δε με ξέρεις, μα εγώ σε ξέρω. Κι έχω ένα μήνυμα για σένα. Έρχονται τα αεροπλάνα. Γι’ αυτο ετοιμάσου. Ετοιμάσου να φύγεις. Μπορείς να έρθεις όπως είσαι, και πληρώνεις όταν φύγεις. Πληρώνεις καθώς φεύγεις.

Και είπα: Εντάξει. Ποιος είναι στ’ αλήθεια;

Κι η φωνή είπε: Είμαι το χέρι. Το χέρι που παίρνει. Είμαι το χέρι, το χέρι που παίρνει. Είμαι το χέρι, το χέρι που παίρνει. Έρχονται τα αεροπλάνα. Τα αμερικάνικα αεροπλάνα. Τα φτιαγμένα στην Αμερική. Καπνιζόντων ή μη;

Κι η φωνή είπε: Ούτε το χιόνι, ούτε η βροχή, ούτε η θλίψη της νύχτας εμποδίζουν αυτούς τους μεταφορείς από την ταχεία ολοκλήρωση των καθορισμένων τους πτήσεων. Γιατί όταν χάνεται η αγάπη, υπάρχει η δικαιοσύνη. Κι όταν χάνεται η δικαιοσύνη, υπάρχει η δύναμη. Κι όταν χάνεται κι η δύναμη, υπάρχει πάντα η Μαμά.

Γεια σου Μαμά!Κράτα με, Μαμά, στα μακριά σου χέρια. Κράτα με Μαμά, στα μακριά σου χέρια. Στα αυτόματα σου χέρια. Στα ηλεκτρονικά σου χέρια. Στα δικά σου χέρια.

Κράτα με, Μαμά, στα μακριά σου χέρια. Στα πετροχημικά σου χέρια. Στα πολεμικά σου χέρια. Στα ηλεκτρονικά σου χέρια.

-Laurie Anderson

έρχονται οι μέρες...

2011-10-26T11:14:00.002+03:00

Είναι γεγονός και νομίζω θα συμφωνήσουν κι οι δυο τους: είναι λίγες οι φορές που δουλεύουμε ένα album με το Θέμη και τη Νατάσσα και το διασκεδάζουμε τόσο πολύ. Σπάνια οι συναντήσεις για την επιλογή κομματιών, τη δοκιμή τόνων, ενορχηστρώσεων, ερμηνευτικών δρόμων και την ηχογράφηση οδηγών αποτελούν τόσο ευχάριστη διαδικασία. Κι ας μην είναι κανείς μας στην καλύτερη ψυχολογική φάση (πως θα μπορούσαμε άλλωστε με όλα όσα συμβαίνουν γύρω μας). Κι ας έχει ο καθένας ένα σωρό θέματα στο κεφάλι του, είναι αδιαμφισβήτητο πως η προετοιμασία του επερχόμενου δίσκου, μας φτιάχνει τη διάθεση. Μια συνεδρία μετά μουσικής. Συμβαίνει από μόνο του, χωρίς να το καταλάβει κανείς μας, παρά μόνο όταν συνειδητοποιούμε ότι γυρνάμε σα φορτισμένα ηλεκτρόνια σε ένα δωμάτιο, τραγουδώντας δυνατά, έχοντας ξεχάσει προσωρινά τα προβλήματα που μας απασχολούν. Ακόμα κι αυτή η τάση της προσοχής μας να διασπάται με το παραμικρό και να καταλήγουμε να συζητάμε ή να κάνουμε ένα σωρό άσχετα πράγματα, συνειδητά μπαίνει στο περιθώριο, μιας κι η δουλειά αποτελεί ουσιαστική πηγή χαράς.

Καταλήγω (σιγά το συμπέρασμα) ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερη τύχη από τη δυνατότητα ψυχοθεραπείας που σου προσφέρει η Τέχνη, σε όποια της μορφή, αρκεί να μπορείς να αφεθείς μέσα της εντελώς καθαρός, ειλικρινής και αδέσμευτος. Δε μπορώ να σκεφτώ ομορφότερο δώρο από την προοπτική να αφήσεις -έστω και για λίγο- πίσω τον πραγματικό κόσμο, ή ακόμα και να τον μετουσιώσεις σε κάτι πιο θελκτικό και όμορφο, κάτι αποκλειστικά δικό σου. Ωστόσο η μεγαλύτερη ικανοποίηση ερχεται όταν αυτό που κάνεις σε πηγαίνει από μόνο του, σε ένα δρόμο δικό του, τον οποίο ακολουθείς αδιαμαρτύρητα λες κι είναι η πιο αυτονόητη και φυσική διαδρομή του κόσμου. Κι αν είμαστε πλέον τρεις άνθρωποι σε διαφορετικά μονοπάτια, είναι παρήγορο ότι η προσωπική ανάγκη του καθενός μας φέρνει και πάλι να συναντηθούμε στην ίδια αφετηρία, με τις ίδιες προσδοκίες για το ταξίδι και την ίδια προσμονή για τον προορισμό. Ναι, εντάξει, δεν είναι όλα ιδανικά κι ονειρεμένα. Υπάρχουν και τα μεγάλα ερωτηματικά, και η ανασφάλεια και οι αμφιβολίες, αυτά όμως είναι μέσα στο πρόγραμμα όταν ξεβολεύεσαι από αυτό που ξέρεις ότι περιμένουν από σένα και επιχειρείς να ψαχτείς σε νέο δρόμο (καλό ή κακό κανείς δεν ξέρει - ο καιρός θα το δείξει). Τουλάχιστον όσο οι τρεις μας είμαστε συντονισμένοι σε αυτό που επιθυμούμε να κάνουμε, τα υπόλοιπα μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα.

Είναι η πρώτη φορά που διακρίνω μια ωριμότητα στις επιθυμίες και των τριών και μια πρωτόγνωρη σύμπνοια στον τρόπο επίτευξης του τελικού αποτελέσματος. Βλέπω το Θέμη σίγουρο για τους ηχητικούς του δρόμους, κι ακόμα κι οι επιμέρους αμφιβολίες του (απόρροια της έμφυτης ανασφάλειας του), τον πάνε από μόνες τους εκεί που ο ίδιος κατά βάθος επιθυμεί. Βλέπω τη Σαντέζα να ενεργοποιεί αβίαστα τους κατάλληλους ερμηνευτικούς της κώδικες και να εξερευνά νέες περιοχές της που αγνοούσαμε κι οι τρεις. Όσο για μένα επιτρέπω στον εαυτό μου απλώς να αφουγκράζεται παλμούς και να καταγράφει συνειρμικά αισθήματα, χωρίς να παρεμβάλλω το παραμικρό φίλτρο ή κριτική σκέψη. Κι όλα αυτά συμβαίνουν με μια φυσικότητα σαν να τα υποβάλλει κάποιος ή κάτι, ή σαν να δουλεύουμε αυτό το album με ένα σαφέστατα διατυπωμένο εγχειρίδιο.

Η αλήθεια είναι πως αυτό το κρυφό εγχειρίδιο όντως υπάρχει και δεν είναι ούτε η όποια εμπειρία έχουμε αποκτήσει στην προετοιμασία ενός δίσκου, ούτε μια τυχαία σύμπτωση, που έπεσε από τον ουρανό για να κάνει τη δουλειά μας ευκολότερη. Ο μυστικός υποβολέας μας είναι η συγκεκριμένη χρονική στιγμή με όλα όσα συμβαίνουν μέσα μας και γύρω μας. Είναι η εποχή που τελειώνει και συμπίπτει με μια προσωπική μας ηλικιακή μετάβαση η οποία είχε έτσι κι αλλιώς δρομολογηθεί πριν τιναχτεί ο κόσμος, όπως τον ξέραμε, στον αέρα. Είναι πάνω απ' όλα η μεταξύ μας σχέση, αλλά και η αναθεωρημένη έκδοση των εαυτών μας, όπως προέκυψε μέσα από το χρόνο που έχουμε περάσει μαζί (και αισίως οδεύει σπιντάτος στη δεκαετία). Μιλάω και πάλι (ίσως καταχρηστικά) εξ' ονόματος των τριών, όμως πιστεύω κι οι δυο τους θα συμφωνούσαν μαζί μου: νιώθουμε πολύ τυχεροί που μπορούμε να κοιτάξουμε τον κόσμο στην παρούσα φάση και να τον δούμε από δυο πλευρές. Νιώθουμε ακόμα πιο τυχεροί που μπορούμε να μοιραστούμε την οπτική μας και πάνω απ' όλα τη χαρά μας. Γιατί τελικά σε αυτούς τους δύσκολους και σκοτεινούς καιρούς, η χαρά είναι το πιο πολύτιμο πράγμα που μπορεί να μοιραστεί κανείς.

το πλάσμα

2011-10-23T17:56:00.002+03:00

Μέσα σου κοιμάται ένα αρχαίο πλάσμα, σκεπασμένο από τόνους σκόνης. Έχεις ξεχάσει ακόμα και την ύπαρξη του. Δεν αλλάζει ποτέ πλευρό, δεν ονειρεύεται ποτέ, μόλις και μετα βίας ανασαίνει. Αν το θυμόσουν έστω και λίγο θα μπορούσες να το θεωρήσεις νεκρό. Τώρα όμως είναι απλώς ανύπαρκτο. Ένα από τα εκατοντάδες απομεινάρια πιθανοτήτων που έχεις θάψει μέσα σου κατά καιρούς.

Που και που σου έρχονται κάποιες φευγαλέες εκλάμψεις της παλιάς του ύπαρξης. Σαν déjà vu που, πριν καταγραφεί στις βιωμένες μνήμες, τοποθετείται αυτόματα στα αφηρημένα προαισθήματα. Το θυμάσαι άξαφνα να έχει παλμό και ρέον αίμα στις φλέβες, να επιθυμεί και να έχει ανάγκες. Το θυμάσαι να μην απογοητεύεται, να ελπίζει, να σπαρταρα στην παραμικρή προοπτική.

Κι όμως το αλλόκοτο αυτό πλάσμα, όσο κι αν δεν του φαίνεται, στην πραγματικότητα μόνο κοιμάται. Δεν έχει καμιά διάθεση να εγκαταλείψει τη ζωή, χωρίς κάποτε να την εκπληρώσει όπως επιθυμούσε μια φορά κι έναν καιρό. Είναι πασιφανές ότι δε θα το καταφέρει ποτέ, τουλάχιστον χωρίς να τινάξει έναν ολόκληρο κόσμο στον αέρα, ωστόσο ποιος μπορεί να στερήσει μια απλή επιθυμία από κάτι τόσο ακίνδυνο κι αθώο;

Καμιά φορά νιώθεις στο στήθος ένα σκίρτημα. Ένα ανασάλεμα μικρό κι αψυχολόγητο. Κάτι που δεν εξηγείται από τους νόμους που διέπουν την τωρινή ζωή σου. Μια στιγμιαία παρόρμηση, η οποία ανασύρει έναν ολόκληρο κόσμο και τον στήνει μπροστά σου, σαν περιοδεύον τσίρκο από μια μακρινή μυθική εποχή. Και γίνεσαι παιδί και έφηβος την ίδια στιγμή, αγέννητος κι εκπληρωμένος από πάντα. Για λίγο είσαι όλα όσα ήλπιζες κάποτε να γίνεις.

Τότε είναι που έρχεται το κοιμισμένο πλάσμα στο νου σου. Ξαφνικά θυμάσαι ακριβώς πως έμοιαζε, τί ήλπιζε, τι περίμενε από τον κόσμο. Ανακαλείς από τη μνήμη σου το ξεχασμένο του πρόσωπό, το δικό σου πρόσωπο. Συνειδητοποιείς πως το αρχαίο πλάσμα δεν είναι άλλο από μια ακόμη χαμένη προβολή σου στο χωροχρόνο. Θυμάσαι το σημείο που κοιμάται. Τρέχεις να το τσεκάρεις σαν ανήσυχος γονιός. Αναδεύεις τόνους σκόνης που σχηματίζουν βουνά σε απομακρυσμένες γωνιές. Το ξεθάβεις. Αφουγκράζεσαι το σφυγμό του, βεβαιώνεσαι ότι είναι ζωντανό.

Κι είναι εκείνη τη στιγμή της αγωνίας που συνειδητοποιείς πως καταφέρνει και ζει ενώ δε σαλεύει καν. Νιώθεις γιατί χαμογελά ατάραχο στο βαθύ του ύπνο, ενώ δε μπορεί λεπτό να βγει απ’ αυτόν. Το νιώθεις στο στήθος σου. Και δεν είναι παρά εκείνο το ανεπαίσθητο σκίρτημα. Από εκείνη τη στιγμίαια παρόρμηση που αν ήσουν ο κανονικός εαυτός σου δε θα επέτρεπες ποτέ να συμβεί. Κι όμως συμβαίνει ερήμην σου. Σαν να στην υπαγορεύει υποσυνείδητα κάποιος ή κάτι από πολύ μακριά. Ενώ εσύ κοιμάσαι γαλήνιος σκεπασμένος από τόνους σκόνης.

το τέλος του κόσμου

2011-10-19T12:03:00.000+03:00

Με τί ψυχή να γράψεις; Τα τραγούδια τα πήραν οι φωνές. Τις εικόνες τις έθαψαν τα σκουπίδια. Η ελπίδα έγινε γκρίνια. Στρώσεις απαισιοδοξίας έχουν καλύψει τα πάντα. Μπήκαμε στην εποχή που όποιος ελπίζει, προπηλακίζεται, γιατί το μέλλον είναι ζοφερό κι αν δεν το βλέπει έτσι είναι εκτός τόπου και χρόνου και κατά τη λογική του όχλου, επικίνδυνος. Η αισιοδοξία είναι πιο επικίνδυνη κι από τη φτώχεια, πιο απειλητική κι από το θάνατο.

Πιάνω τον εαυτό μου να τρομάζει να φτάσει μια σκέψη ως το τέλος από φόβο μήπως και επικυρωθεί η διαφωνία με όλους και όλα. Ναι είναι άσχημα τα πράγματα, ναι ένας κόσμος καταρρέει, μια εποχή αλλάζει, δεν είναι όμως απαραίτητα κακό. Γκρεμίζονται σαθροί θεσμοί (και δε μιλάω μόνο πολιτικά) αισχρές συμφωνίες και αναξιοπρεπείς συμβιβασμοί, σκοτεινά μικροσυμφέροντα και ραδιουργίες. Πάλι δε μιλάω πολιτικά. Όλοι μας ζούσαμε έτσι. Όλοι είχαμε μπει σε αυτό το χορό. Σε διαφορετική κλίμακα, μα στον ίδιο σκοπό.

Πεθαίνει μια ευτελής πολυτέλεια και ευμάρεια, το αισθανόμαστε άπαντες. Μαζεύονται τα ανούσια τραπέζια και οι μίζερες διασκεδάσεις. Όποιοι έφαγαν, έφαγαν, όσοι χόρτασαν, χόρτασαν, τώρα ο λογαριασμός και –τι έκπληξη- αλά γερμανικά: ισόποση πληρωμή. Έτσι είναι η δημοκρατία. Τι κι αν πήρες το φιλέτο, τί κι αν ήπιες το ζωμό. Το ήξερες, αλλά δε σε ένοιαζε. Παραήσουν απασχολημένος να περιμένεις τη σειρά σου για το φιλέτο και ξεχάστηκες. Δεν προνόησες. Δεν προετοιμάστηκες. Σε αιφνιδίασε η κατάσταση.

Κι όμως το πιστεύω, με την βεβαιότητα του τρελού αν θες: τίποτα ουσιαστικό δε θα τελειώσει. Θα πέσουν κάποια τείχη εντυπωσιασμού. Άχαρα και στην ουσία άχρηστα. Ο κόσμος θα φτιαχτεί ξανά. Οι δυνατοί θα επιβιώσουν. Όχι οι ισχυροί. Αυτοί είναι οι πιο αδύναμοι από όλους. Αυτούς τους κυβερνάει ο φόβος και ο κίνδυνος. Απλώς χάνονται πιο αργά γιατί έχουν ταμπουρωθεί σε φρούρια. Θα γκρεμιστούν κι αυτά. Αποκαθήλωση. Οι δυνατοί είναι οι ελεύθεροι, εκείνοι που έχουν την προδιάθεση, τη θέληση, τη φρόνηση. Πραγματικά δυνατοί είναι οι αδέσμευτοι, όσοι μπορούν να ζήσουν με τα λίγα, με το τίποτα, με το νερό, το ψωμί και το οξυγόνο.

Ναι, άνθρωποι θα πεινάσουν, θα κρυώσουν, θα πληρώσουν ένα άδικο τίμημα. Δεν ξέρω όμως κατά πόσο είναι άδικο, αφού τόσα χρόνια το επέτρεπαν. Τα εγκλήματα γίνονταν μπροστά στα μάτια όλων μας κι εμείς εθελοτυφλούσαμε, μόνο και μόνο για χάρη της προοπτικής ενός παραπήγματος στη γη της επαγγελίας. Για μια θέση στο δημόσιο, στη μονιμότητα ή μπροστά από μια υψηλής ευκρίνειας τηλεόραση. Θεατές αξίας με την έμφαση στη λάθος λέξη.

Ο κόσμος θα τελειώσει για να μαλακώσουν οι άνθρωποι που σκλήρυναν από την αδιαφορία, για να επανεκτιμήσουν την αξία της απλής ζωής, του ελεύθερου πνεύματος, της γνώσης και της ευχαρίστησης που αποκτάται με κόπο και προσπάθεια. Από τις στάχτες μιας διαβρωμένης κοινωνίας θα γεννηθεί η ευχαρίστηση της συνύπαρξης, η ελεύθερη επιλογή, η οξυδέρκεια. Θα ακούσουμε και πάλι τις ανάσες, τις καρδιές και τις φωνές μας. Τον διπλανό μας, τον φίλο και τον ξένο. Τον εαυτό μας.

Ναι ο κόσμος τελειώνει άχαρα, δεν ρίχνει αυλαία καν θεαματικά. Δεν επιφυλάσσει ένα μεγάλο μονόλογο για τους πρωταγωνιστές, ούτε υποκλίσεις ή χειροκροτήματα. Απλώς σχολάμε. Ξεβάφουμε τα πρόσωπα μας, βγάζουμε τα άβολα εκκεντρικά κοστούμια, τυλιγόμαστε με παλτά κανονικότητας και παίρνουμε τους δρόμους σαν κανονικοί άνθρωποι και πάλι. Δε χρειαζόμαστε τίποτα. Την υγεία μας, τους ανθρώπους μας, τη γνώση της αλήθειας και καθαρή συνείδηση. Όλα τα άλλα θα τα φτιάξουμε από την αρχή.

Midnight in Paris

2011-10-10T11:01:00.001+03:00

Η αλήθεια είναι ότι ο Woody Allen έχει μεγαλώσει. Κι αυτή η εμμονική τακτική του να βγάζει μια ταινία το χρόνο είναι αδύνατον να αποδίδει κάθε φορά. Τα τελευταία χρόνια (έχω παρατηρήσει ότι συμβαίνει πια ανά δυο ταινίες), μας παρουσιάζει μια αρχική ιδέα, η οποία όμως έχει πραγματωθεί κάπως τσαπατσούλικα (όσο μπορεί να το επιτρέψει ένα ασκημένο ένστικτο και μια εμπειρία άνω των 50 χρόνων). Ως εκ τούτου, έχουμε μια εξαιρετική κεντρική ιδέα, η οποία εμφανώς προέρχεται είτε από άτακτες σημειώσεις μιας ολόκληρης ζωής, είτε από ανολοκλήρωτα project και αναπάντητα φιλοσοφικά ερωτήματα που ταλανίζουν το δημιουργό (όσο ωριμάζει και νιώθει το τέλος να πλησιάζει, τόσο πιο έντονα). Καθ’ όλη τη διάρκεια της ταινίας αυτή η ιδέα γυρίζει γύρω από τον εαυτό της, χωρίς ο σκηνοθέτης να αναπτύσσει ιδιαίτερα, ούτε την πλοκή, ούτε τους χαρακτήρες, ούτε το στιλ, ούτε όμως και τα διανοήματα που αποτελούν την αρχική αφορμή.

Το Midnight in Paris είναι μια πανέμορφη ταινία, ίσως από τις πιο όμορφες αισθητικά ταινίες του Allen, όμως το θέμα της, υπό άλλες συνθήκες ο δαιμόνιος σκηνοθέτης θα το είχε καλύψει σε μια από εκείνες τις ολιγόλεπτες συζητήσεις ομοτράπεζων διανοούμενων που συνήθιζε να παρεμβάλλει κάποτε στις ταινίες του. Ωστόσο επιλέγει να εξαπλώσει τη βασική του θέση σε μιάμιση ώρα, αρκούμενος στο να παραθέτει λογοτεχνικά ανέκδοτα και πνευματικά gags στο διαβασμένο κοινό του (για τους υπόλοιπους, που δεν έχουν ιδέα από τον πριμιτίφ ορθολογισμό της Γερτρούδης Στάιν ή τον τραχύ ηρωισμό του Έρνεστ Χέμινγουεϊ, φτιάχνει απλώς γοητευτικές, κι άμεσα εξαργυρώσιμες φιλμικές καρικατούρες). Το τελικό αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι ο πυρήνας, ενός από τα πιο πνευματώδη διηγήματα του, ακόμα κι αν παραμέριζε το φιλοσοφικό υπόβαθρο κι άφηνε απλώς τις πιο λαμπρές πνευματικές προσωπικότητες του 20ου αιώνα να αλληλεπιδρούν.

Αυτό δε σημαίνει ότι είναι μια κακή ή αδύναμη ταινία. Αντιθέτως, μπορεί κάλλιστα να καταμετρηθεί ανάμεσα στις πιο γοητευτικές και φιλικές προς τον αμύητο θεατή κινηματογραφικές του καταθέσεις. Τι είναι αυτό όμως που κάνει το «Μεσάνυχτα στο Παρίσι» με όλες τις αδυναμίες της μια ακαταμάχητη ταινία; Παραβλέπω (με δυσκολία ομολογώ) το Παρίσι, το οποίο είναι από μόνο του μιας εγγύηση ομορφιάς και συναισθηματικής φόρτισης, ακόμα κι αν δεν το έχεις επισκεφτεί ποτέ. Η πραγματική γοητεία του φιλμ βρίσκεται αλλού: στην αφοπλιστική ειλικρίνεια του. Στην πραγματική υπαρξιακή αγωνία που βιώνει ο δημιουργός Allen (ας μην κρυβόμαστε μεταξύ μας είναι κοινή αίσθηση και παραπάνω από εμφανές ότι ο Owen Wilson στην ταινία δεν είναι παρά μια προβολή του ίδιου του σκηνοθέτη) στο κυνήγι της μούσας. Είναι αυτή η ουσιαστική ανησυχία ότι δε θα καταφέρει ποτέ να αφομοιώσει ολοκληρωτικά (όσο κι αν το επιθυμεί) την Τέχνη, τη γνώση και τη δημιουργία. Είναι η συνειδητοποίηση ότι όσο πλησιάζει το τέλος, τόσο πιο σαφές γίνεται ότι οφείλει να συμφιλιωθεί με την αδυναμία να φτάσει το όλον, ακόμα κι αν έχει βρει το δρόμο προς αυτό κι έχει αφιερώσει ολόκληρη τη ζωή του στο ταξίδι. Και πλάι σε όλα αυτά ένα μεγάλο συγνώμη της Αμερικής στην ευρωπαϊκή διανόηση και μια ειλικρινής έκφραση πίστης του ίδιου του Allen στην πνευματική του πατρίδα.

Έχω την αίσθηση ότι με τα «Μεσάνυχτα» ο Allen ξορκίζει αυτούς ακριβώς τους φόβους του. Δεν είναι τυχαίο, ότι ο ήρωας του ονειρεύεται το Παρίσι της δεκαετίας του 30, λίγα χρόνια πριν την άνοδο του ναζισμού και τις αρχές του β’ παγκοσμίου πολέμου, που θα σκόρπιζαν τις χαρούμενες συντροφιές του Παρισιού στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, σπάζοντας τις αδύναμες γοητευτικές τους κλίκες. Ο Allen μοιάζει να θέλει να προσδώσει στο παρελθόν τις σωστές του διαστάσεις: αυτές του φευγαλέου πόθου μιας άλλης πραγματικότητας, της γοητευτικής απόστασης από την αναμέτρηση με την συντριπτική για τον καλλιτέχνη πραγματικότητα. Ο κόσμος των ιδεών, αν ξεφύγει από τη σφαίρα της ιδέας, δεν είναι παρά ένας κόσμος σαν τον δικό μας, εξίσου απομυθοποιημένος και το βασικότερο με λιγότερες ανέσεις κι ευκολίες. Η μόνη που μπορεί με ευκολία να αλλάζει εποχές και χρόνους, χωρίς να δίνει δεκάρα, είναι η Μούσα, η έμπνευση, η καλλιτεχνική αφορμή, η οποία είναι έτσι κι αλλιώς απρόσιτη, αφηρημένη, κι εκτός αυτού του κόσμου.

Κι αφού ξορκίσει το παρελθόν, έρχεται να αθωώσει το παρόν, να ανιχνεύσει και να απενοχοποιήσει την ποιητικότητα και το λυρισμό του. Και ποιο μέρος του κόσμου είναι ιδανικότερο για κάτι τέτοιο από το ίδιο το Παρίσι; Και ποιος σκηνοθέτης είναι καταλληλότερος από τον Woody Allen των ρομαντικών κομεντί; Έρχεται λοιπόν σαν από μηχανής Θεός, έχοντας πια την εξουσία να το κάνει και χαρίζει στον καταραμένο ήρωα του, μια κάπως καταχρηστική κάθαρση. Του επιτρέπει να τη βγάλει καθαρή, τον αφήνει να ελπίζει ότι δεν έχουν τελειώσει οι παρτίδες του με τη Μούσα, απλώς έχουν μετασχηματιστεί σε κάτι που μπορεί να διαχειριστεί πιο εύκολα και με λιγότερη υπαρξιακή αγωνία. Κι αν του συγχωρείς το εύκολο ρομαντικό φινάλε είναι γιατί πίσω απ’ αυτό βλέπεις την ανάγκη του δημιουργού για ένα ευτυχισμένο τέλος. Έναν ανοιχτό δρόμο, χωρίς χρωστούμενα στο παρελθόν και συγγένειες - φαντάσματα. Κι ας μην είναι μια βόλτα στη νύχτα με τα αστέρια του Van Gogh. Ας είναι απλώς μια βόλτα δίχως ομπρέλα στη βροχή.

Απουσία

2011-09-30T09:24:00.000+03:00

Απουσία είναι οι αμέτρητες μικρές παρουσίες που δεν έχουν αρκετή δύναμη να προφέρουν ένα όνομα‧ είναι τα ξεχασμένα ρούχα σου πάνω στην καρέκλα‧Η τσακισμένη σελίδα στα αγαπημένα σου βιβλία λες και θα τα συνεχίσεις αύριο‧ είναι που απαγγέλω δυνατά τους αγαπημένους σου στίχους του Whitman:«Σταμάτησε τούτη τη μέρα και τη νύχτα μαζί μου και θα γνωρίσεις την προέλευση των ποιημάτων...»κι είναι που θέλω να με ακούσεις να σε γνωρίζω‧ απουσία είναι η αυτογνωσία μέσα απ’ την απώλεια‧ είναι το repeat στο τέταρτο κομμάτι απ’ το αγαπημένο σου CD‧ είναι να συνεχίζεται η μουσική και στη σιωπή‧ απουσία είναι το μισοσκόταδο‧ η άδεια κούπα στο τραπέζι της κουζίνας‧ απουσία είναι η στάθμη ενός μισοάδειου μπουκαλιού στο ψυγείο, που δεν προλάβαμε να το γιορτάσουμε όπως του άξιζε‧ είναι η λίστα με τα ψώνια του Σαββάτου που δεν έγιναν ποτέ‧ είναι το άδειο εκείνο Σάββατο με τα σταματημένα του ρολόγια‧ είναι ένα άδειο μπρελόκ σε σχήμα καρδιάς‧ απουσία είναι μια άδεια καρδιά ‧ είναι μια κρέμα για τα χέρια χωρίς χέρια να δροσίσει‧ είναι το αγαπημένο σου άρωμα που όσο περισσότερο λείπεις τόσο πιο έντονα μυρίζει‧ απουσία είναι η συντροφιά της τηλεόρασης‧ είναι η τελευταία σκηνή της αγαπημένης σου ταινίας που ποτέ δεν την κατάλαβα μέχρι σήμερα‧ είναι η αυριανή μέρα που ξημερώνει και θα σκεφτώ πως θα σε φέρω πίσω‧ απουσία είναι η βεβαιότητα που καταρρέει με τους τίτλους του τέλους‧ είναι που αισθάνομαι ξεχωριστός χωρίς να έχω κάποιον να το εκτιμήσει‧ είναι το κρύο κι η διπλωμένη κουβέρτα στον καναπέ που δε ζεσταίνει‧ απουσία είναι το άδειο βάζο και τα ξεραμένα απο μέρες λουλούδια στα σκουπίδια‧ είναι η λάθος φωνη που απαντάει στο τηλέφωνο‧ η ειρωνεία του να χτυπάει τηλέφωνο σε σπίτι που δεν υπάρχει ψυχή‧ είναι οι φίλοι που έχουν όλοι το ίδιο ξένο πρόσωπο‧ είναι οι δικαιολογίες για να μην απαλλαγώ απ’ τα φαντάσματα‧ απουσία είναι οι πιθανότητες και οι προσδοκίες‧ ένα σωρό μικροπράγματα που άφησες πίσω σου και δε θα σε απασχολήσουν ποτέ ξανά‧ απουσία είναι οι αμέτρητες μικρές παρουσίες που δεν έχουν αρκετή δύναμη να προφέρουν ένα όνομα‧ απουσία είσαι εσύ.Και η ολοκαίνουργια διάσταση του να μου ανήκεις ολοκληρωτικά.

Εκδοχές

2011-09-27T09:55:00.000+03:00

Νύχτα στο ταξί. Χάζευα ως συνήθως. Ώσπου πέρασε από δίπλα. Κι ήταν και δεν ήταν. Ήταν γιατί ήταν. Δεν ήταν γιατί είναι χρόνια μακριά. Κι είναι καλά. Σίγουρα καλύτερα από δω που απλώς υπήρχε ζητώντας κάτι που δεν το έβρισκε. Κι όμως στο διπλανό αμάξι υπήρχε μια παράλληλη απρόσμενη εκδοχή της, όπως θα ήταν αν δεν είχε φύγει ποτέ. Αν είχε βρει εδώ αυτό που ζητούσε, ή αν ζητούσε κάτι άλλο. Στο διπλανό αυτοκίνητο είχε ένα χαμόγελο που ταίριαζε εξαιρετικά στο πρόσωπό της και δεν το είχα καν υποπτευθεί τότε που τη συναντούσα καθημερινά και την έβλεπα να χαμογελά γοητευτικά κι αβίαστα. Ήταν το χαμόγελο της ηρεμίας, της συνειδητής πραγματικότητας, της ολοκλήρωσης.

Στο πρώτο φανάρι το ταξί μου την προσπέρασε. Είχε όμως ήδη μετεπιβιβαστεί στο κεφάλι μου. Άρχισα να αναρωτιέμαι ποια πραγματικότητα μας κερδίζει τελικά, από αυτές που μας διεκδικούν: η πιο δυνατή; Η πιο ταιριαστή; Η πιο εύκολη; Η πιο κοντινή; Η μήπως μια τυχαία; Κι εμείς νιώθουμε άραγε νοσταλγία για τις εναλλακτικές πραγματικότητες που συμβαίνουν ερήμην μας σε κάποια παράλληλη διάσταση ή μαθαίνουμε προσαρμοστικά να ανασαίνουμε τον αέρα που μας περιβάλλει;

Δεν κρύβω πως καμιά φορά με απασχολούν οι άλλες εκδοχές μου. Παίζω συχνά το παιχνίδι «τί θα συνέβαινε αν...» Ανακατεύω τα δεδομένα μου, τους δίνω νέες αδοκίμαστες ιδιότητες και με προβάλλω σε άδειες οθόνες, υποβάλλοντας με σε εναλλακτικές αλληλεπιδράσεις με τον κόσμο που με περιβάλλει. Το παράδοξο είναι πως αρκετές φορές αναγνωρίζω περισσότερο τις νέες εκδοχές μου. Καταφέρνω ευκολότερα να πω ή να κάνω αυτά που θέλω. Αναρωτιέμαι αν υπάρχει τρόπος να γίνω κάποιος από τους παράλληλους εαυτούς μου. Να τον κλέψω για λίγο από τον κόσμο του και να αρχίσω να ενεργώ με την ταυτότητα του. Καταλήγω πως αν αλλάξουμε πραγματικότητα στις εκδοχές, απλούστατα θα χάσουν τις μαγικές τους ιδιότητες, θα πάρουν τα χαρακτηριστικά που εμείς οι ίδιοι έχουμε αναπτύξει μέσα στον κόσμο μας. Δώρον – άδωρον: δε μπορούμε να εκπληρώσουμε τους στόχους μια ζωής, ζώντας μία άλλη.

Τη σκέφτομαι και πάλι μέσα στο αυτοκίνητο με όλη αυτή την ηρεμία της παράλληλης εναλλακτικής ζωής της. Κι είμαι σίγουρος πως αν μπορούσα να παγώσω το χρόνο, να σταματούσα πλάι – πλάι τα δυο αυτοκίνητα, αν άνοιγα την πόρτα της, την κατέβαζα και της μιλούσα, θα την όριζε και πάλι η πραγματικότητα που μας δένει: στα δυο λεπτά θα έχανε πάλι το χαμόγελο της και θα ήθελε να φύγει. Κάτι θα της έλειπε. Κάτι θα έπρεπε να βρει. Κι όταν ο χρόνος άρχιζε ξανά, το αμάξι της θα ξαναγινόταν αεροπλάνο και θα πετούσε και πάλι μακριά.

Γιατί από τους ανθρώπους της ζωής μας, τελικά μας ανήκει μια μονάχα εκδοχή. Μπορεί να είναι καλή ή κακή, ταιριαστή ή αταίριαστη, ευλογημένη ή καταδικασμένη. Το σίγουρο όμως είναι ότι πρόκειται για τη μία και μοναδική εκδοχή που μας αντιστοιχεί. Κι όλες οι άλλες εκδοχές, αν τύχει ποτέ και τις συναντήσουμε, δε θα είναι παρά φευγαλέα φαντάσματα που μας προσπερνούν απρόσμενα τις νύχτες μέσα σε διερχόμενα αυτοκίνητα.

εμείς, ο άλλος.

2011-09-23T08:55:00.001+03:00

Όσο εγώ κι εσύ θα είμαστε άλλοι, θα είμαστε διαφορετικοί - ο καθένας με το δικό του τρόπο. Και θα έχουμε δικαίωμα να είμαστε διαφορετικοί, ακόμα κι αν στο τέλος καταλήξουμε να είμαστε το ίδιο. Κι αυτό το δικαίωμα θα πρέπει να είναι αυτονόητο όσο κι η αναπνοή μας.

Από τις 3 ως τις 9 Οκτωβρίου 2011 η διαφορετικότητα γίνεται αφορμή για γιορτή, σκέψη, δημιουργία, προβληματισμό και συνύπαρξη σε μια σειρά εκδηλώσεων με ελεύθερη είσοδο και την αφιλοκερδή συμμετοχή καλλιτεχνών και πνευματικών ανθρώπων, οι οποίοι δέχτηκαν με συγκινητική προθυμία το κάλεσμα της Be positive.

Παραθέτω αυτούσιο το κείμενο της Ελένης Ρουμπάνη, το οποίο νομίζω μιλάει με τον καλύτερο τρόπο γι' αυτή την αμφιλεγόμενη έννοια, που αποτελεί την αφορμή του φεστιβάλ:

Η διαφορετικότητα είναι αδόκιμος όρος. Δε στέκει, δεν υπάρχει στα λεξικά, πώς να σου το πω. Ή τέλος πάντων δεν τη βρίσκω. Έτσι ορισμό δεν μπορώ να σου δώσω. Απ’ τα συμφραζόμενα ό,τι πιάνω.

Να μου πεις για τη διαφορά μάλιστα. Αυτή υπάρχει. Ορίζεται. Έχει και συνώνυμο. Αντίθεση το λένε. Κάνει και αντίθεση με την ομοιότητα. Πώς λέμε ίδιος, καμία σχέση.

Και επειδή τα ουσιαστικά που καταλήγουν σε -ότητα βγάζουν κάτι πανανθρώπινο και ευγενές συνάμα, φόρεσαν στη διαφορά την επίσημη την κατάληξη κι έτσι μπορεί να συμμετέχει μέχρι και σε πάνελ.

Η διαφορετικότητα έχει χτιστεί πάνω σε αντιθέσεις. Κι όπως όλα τα χρηστικά και τα καταχρηστικά σε τούτον εδώ τον κόσμο οι αντιθέσεις κυκλοφορούν σε ζευγάρια. Σαν τις κάλτσες και τα παπούτσια. Και τους ανθρώπους.

Έχουμε λοιπόν το αρσενικό και το θηλυκό, το χοντρό και το λιγνό, το ξένο και το δικό. Κι άμα δεν είσαι όμορφος είσαι άσχημος, κι άμα δεν είσαι στρέιτ είσαι γκέι, κι άμα δεν είναι παλιό είναι νέο. Κι έτσι διπλά και όμορφα βολεύεις μια κοσμοθεωρία να έχεις να πορεύεσαι.

Κι εδώ φυτρώνει η διαφορετικότητα, κι ας μη στέκει στα λεξικά. Γιατί τ’ αυτονόητα δε χρειάζονται ορολογίες για να σταθούν. Και σου φωνάζει το αδόκιμο να κάνεις μια πρόχειρη επαλήθευση στα κλισέ σου τα ζευγάρια. Αυτά που νομίζεις παπούτσια, δεξί, αριστερό, ένα για κάθε πόδι, πάει και τελείωσε. Αλλά να σου πω κάτι; Μπορεί να είναι κάλτσες. Ολόιδιες. Μόνο που τη μία τη βρίσκεις αμέσως. Για την άλλη συνήθως ψάχνεις λίγο περισσότερο.

Υστερόγραφο πολύ ύστερο: Στο «Μικρό λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας» (όχι στο οφίσιαλ, σε αυτό που λέει «απαραίτητο βοήθημα για το μαθητή», σα να λέμε στο παιδικό μενού) του Γ. Μπαμπινιώτη, η διαφορετικότητα υπάρχει. Ορίζεται ως «το να διαφέρει κάποιος από τους άλλους (τους πολλούς)». Δεν είμαστε λίγοι κύριε καθηγητά.

Το 3ο Φεστιβάλ διαφορετικότητας θα λάβει χώρα από 3-9 Οκτωβρίου 2011 στα

TAF / the art foundation, six d.o.g.s, Booze Cooperativa με την ευγενική συμμετοχή των:

Αφροδίτη Αλ Σάλεχ, Μαρί-Πιερ Αμαλβύ, Βάσια Αναγνωστοπούλου, Τάσος Αναστασίου, Ελευθερία Άνθη, Αντώνης Βαβαγιάννης, Νίκος Βενιανάκης, Κωνσταντίνος Γεωργαντάς, Gaudi, Γιώργος Γκιζάρης, Χρήστος Δήμας, Empty Frame, Ματίνα Καβαλάρη, Δημήτρης Καμένος, Μάρω Κουρή, Πάνος Μαραγκός, Μάρω Μαρκέλλου, Πάνος Μιχαήλ, Έλλη Μόκα, Σίσσυ Μόρφη, Γιάννης Μπουγιούκας, Σπύρος Παγιατάκης, Ανδρέας Παναγιωτόπουλος, Παναγιώτης Πανταζής, Χρήστος Παπαμιχάλης, Κωνσταντίνος Παπαμιχαλόπουλος, Σταύρος Πετρόπουλος, Κωνσταντίνος Πιλάβιος, Λουκία Ρικάκη, Δημήτρης Σούλτας, Σπύρος Στάβερης, Μαρία Τζαμπούρα, Στάθης, Cyanna, Γιάννης Φουντουλάκης, Παντελής Φραντζής, Θανάσης Χειμωνάς, Χρήστος Χωμενίδης.

Για περισσότερες πληροφορίες και πλήρες πρόγραμμα εκδηλώσεων τσεκάρεις εδώ.

Τα λέμε εκεί!

η αληθινή ζωή

2011-09-20T13:54:00.000+03:00

Αναρωτιέμαι που βρίσκεται η αληθινή ζωή. Νόμιζω σταδιακά χάνονται τα σημεία αναφοράς της. Το είδα χτες αχνογραμμένο στις σελίδες ενός βιβλίου. Το επιβεβαίωσα σήμερα στο μηχανικό φλιτζάνι του πρώτου καφέ μου. Τη θέση της έχουν πάρει ιδέες, αφηρημένες κι άγριες, που αιωρούνται σε ένα συγκεχυμένο σύμπαν χωρίς καμία διάθεση εκπολιτισμού. Το πνεύμα που αναζητούσε την προσωρινή φιλοξενία μιας ταυτότητας, παραιτείται από κάθε αναζήτηση κι απλώς περιφέρεται χαμένο στο διάστημα. Τα καθορισμένα όρια μιας έστω και πλασματικής προσωπικότητας (κάτι τυπικό για την πρωτογενή αλληλεπίδραση με τους υπόλοιπους ανθρώπους) σπάνε και μόνο μια απροσδιόριστη ονειρική ουσία παραμένει στα χείλη σαν επίγευση αλήθειας.

Οι μέρες δεν είναι παρά τυπικά πλαίσια που διαδέχονται το ένα το άλλο - το ίδιο κι οι ώρες ή τα λεπτά. Σκέψεις και κινήσεις σαν τις λούπες ενός κολλημένου γραμμοφώνου με απανωτά déjà vu από άλλες ζωές, μακρινές που κάποιος κάποτε τις έζησε και σου τις αφηγήθηκε παραλείποντας τα όποια συμπεράσματα. Τα γεγονότα καταγράφονται προκαθορισμένα κι ακόμα και τις απροσδόκητες ανατροπές τις δέχεσαι ασυγκίνητος ως αναμενόμενες εναλλαγές του βίου. Ένα φως ανάβει, δύο σβήνουν. Δεν υπάρχει αλληλουχία στη διαδοχή των γεγονότων.

Σκέφτεσαι τα σωστά και τα δίκαια, τις ιδανικές εκδοχές των πραγμάτων και όλα τα εναλλακτικά σενάρια, που θα μπορούσαν να φωτίσουν αλλιώς τη σκηνή. Που και που διαπερνά το μυαλό σου σα ριπή ψυχρού αέρα η σκέψη ότι η αλλαγή είναι στο χέρι σου, ότι έχεις τον έλεγχο. Την αμέσως επόμενη στιγμή αυτή η υποψία αισιοδοξίας σε εγκαταλείπει παραχωρώντας τη θέση της σε ένα εκδικητικό κοπάδι από ενοχές - για την τόλμη, το θράσος, την παρανόηση. Ακόμα κι η προοπτική της απόπειρας σε εξαντλεί. Τα λόγια σπανίως δηλώνουν τα νοήματα, γι’ αυτό και κανείς δε φιμώνει κανέναν. Τα παράλογα εκπαιδεύονται να μοιάζουν φυσιολογικά. Τα λογικά παραμερίζονται.

Καμιά φορά σκέφτεσαι «αν είχα την επιλογή, αν μπορούσα να κάνω μια επανεκκίνηση, αν γύριζα στην αφετηρία τί θα έκανα για να αλλάξω την κατάσταση;» Δεν υπάρχει απάντηση. Κι αν υπήρχε όμως δεν είμαι σίγουρος πως θα μπορούσαμε να την εκμεταλλευτούμε αποδοτικά. Γιατί δεν έχω πειστεί ακόμα τελικά τί μπορεί να είναι η αληθινή ζωή: όλος αυτός ο καταιγισμός υψηλών νοημάτων και υπέρτατης αλήθειας που μας παρασύρουν σα δύνη και μας γκρεμίζουν εξακολουθητικά ή εκείνες οι αμέτρητες μικρές αυτοαναφορικές συμβάσεις που μας προστατεύουν από όσα δε μπορεί να συλλάβει ο νους μας; Αν είναι ένα από τα δύο, πώς γίνεται ο άνθρωπος να μην είναι ευτυχισμένος σε κανένα απ’ αυτά; Αν είναι και τα δυο μαζί πως μπορεί κανείς να γλιτώσει από την ολοκληρωτική συντριβή; Αν πάλι δεν είναι τίποτα απ’ αυτά; Αν παίζουμε μπάλα σε λάθος γήπεδο κι η αλήθεια βρίσκεται κάπου άλλου;

Μένει να ψάχνουμε απαντήσεις ανάμεσα στις γραμμές των βιβλίων και σε μηχανικά φλιτζάνια καφέ‧ σε τυχαίες συναντήσεις και σε συννεφιασμένες μέρες. Όπως η σημερινή. Η εντελώς ανυποψίαστη κι ανέτοιμη για οποιαδήποτε εκδοχή αληθινής ζωής.

Ένα τραγουδάκι.

2011-09-17T18:19:00.001+03:00

Τα έχουμε ξαναπεί. Με την ελληνική μουσική δεν είχα πάντα καλές σχέσεις. Κι η μεγαλύτερη ειρωνεία της ζωής μου (μπορεί και κάποιου είδους τιμωρία) είναι οτι βρέθηκα να γράφω στίχους για ένα είδος τραγουδιού που σνόμπαρα μέχρι την ενηλικίωση μου. Κάπου στις αρχές του 2000 κι ενώ έχω αρχίσει σιγά – σιγά να γνωρίζω τους θησαυρούς της εγχώριας παραγωγής συναντιέμαι με έναν χιουμορίστα μαθηματικό και επίδοξο συνθέτη, τον Κώστα Τσίρκα, με τον οποίο βρισκόμαστε από το πουθενά λόγω τυχαίων συγκυριών να φτιάχνουμε τραγούδια.

Εκείνη την εποχή ο Τσίρκας μου φτιάχνει ένα compliation με αγαπημένα του ελληνικά τραγούδια για να διευρύνει λίγο τους – ομολογουμένως περιορισμένους τότε – μουσικούς μου ορίζοντες. Υποθέτω θα του είχα φτιάξει κι εγώ ένα αντίστοιχο με τζαζιές κι αλτερνατιβιές αλλά δεν το ανακαλώ ξεκάθαρα. Είχαμε αρχίσει να συνεργαζόμαστε κι ήταν η φάση που έπρεπε ο καθένας να γνωρίσει τις αναφορές του άλλου προκειμένου να βρούμε έναν κοινό δημιουργικό κώδικα.

Κάπου υπάρχει ακόμα εκείνο το δισκάκι με τραγούδια από Beatles και Moody Blues, μέχρι Θανάση Παπακωνσταντίνου και Σωκράτη Μάλαμα. Θυμάμαι ότι το άκουσα αμέτρητες φορές μαθαίνοντας το σχεδόν απ’ έξω. Απ’ όλα τα τραγούδια όμως εκείνο που μου τραβάει την προσοχή περισσότερο είναι ένα σύντομο τραγουδάκι του Μάνου Λοϊζου σε στίχους του Άκου Δασκαλόπουλου, το οποίο δεν το είχα ξανακούσει ποτέ. Ο τίτλος ήταν «Κι αν τα μάτια σου» κι αν δεν κάνω λάθος πρωτοκυκλοφόρησε στις «Μπαλάντες του Μάνου». Θυμάμαι πόσο αφοπλιστική και σπαρακτική μου είχε φανεί αυτή η σχεδόν ερασιτεχνική ερμηνεία του Λοίζου και πως ξεκλείδωσε με μιας ολόκληρη την ουσία και το μεγαλείο της εκφραστικής απλότητας. Νομίζω με αυτό το τραγούδι εγκαινίασα την ουσιαστική μου είσοδο στην ειλικρινή συγκίνηση ως απόλυτο οδηγό και ζητούμενο.

Ο Κώστας δεν έμαθε ποτέ πως αυτό το κοντά ενάμιση λεπτό στάθηκε ο οδηγός ολόκληρης της συνεργασίας μας (που έφερε στο φως τις «Ανάσες») καθώς και η βάση της φιλίας μας που αισίως μετράει πάνω από δεκαετία. Η ευαισθησία του Λοϊζου φώτισε μέσα μου μια πτυχή της ελληνικής μουσικής που δεν υποπτευόμουν καν και ο ίδιος τοποθετήθηκε μέσα μου πλάι σε εμβληματικούς τραγουδοποιούς όπως ο Bob Dylan ή ο Leonard Cohen, χωρίς να υστερεί σε τίποτα. Από εκείνη την εποχή, ακόμα κι η αναφορά του ονόματός του αρκεί για να νιώσω την οικειότητα που θα μου προκαλούσε κάτι εντελώς προσωπικό.

Σήμερα συμπληρώνονται 29 χρόνια από το Θάνατο του Λοϊζου . Σήμερα συμπληρώνονται 29 χρόνια από τη Γέννηση του Κώστα. Για τον γράφοντα υπάρχει ένα σχεδόν άγνωστο στους πολλούς τραγουδάκι που συνοδεύει κάθε χρόνο τέτοια μέρα αυτή την ασήμαντη σύμπτωση . Νομίζω δεν έχει παίξει ποτέ σε τούτο εδώ το blog. Ας είναι σήμερα η πρώτη φορά.

flash back

2011-09-13T09:59:00.001+03:00

Έριξα μια πρόχειρη ματιά στους περασμένους Σεπτεμβρίους. Την έχει αυτή τη δυνατότητα το αδιάλειπτο blogging: να σου επιτρέπει να ανατρέχεις σε σκέψεις και γεγονότα παλιότερων ετών που λογικά θα είχες ξεχάσει.

Τα κοινά μοτίβα των αρχών του Φθινοπώρου μου λοιπόν ήταν πάντα τα εξής: α) ένας αγώνας να ζήσω όσο το δυνατόν περισσότερο την πόλη και να αφομοιωθώ από τις συγκινήσεις της, β) η αναζήτηση νοήματος σε ο, τι με περιέβαλε και γ) (το βασικότερο) να βρω έναν τρόπο να συνυπάρξω με ότι με ξεπερνούσε.

Από αυτή την άποψη και φέτος στα ίδια είμαστε. Δεν έχουν αλλάξει και πολλά. Αν εξαιρέσεις ότι τα προηγούμενα χρόνια ήμουν κάπως πιο γενναιόδωρος με όσα μοιραζόμουν στις αναρτήσεις μου.

Ελπίζω το Φθινόπωρο του 2012 να γυρίσω πίσω και να έχω την απάντηση. Ή τέλος πάντων να έχω αφήσει αρκετά στοιχεία ανάμεσα στις γραμμές για να θυμάμαι όσα δε λέω.

Night of Hunters

2011-09-12T10:56:00.004+03:00

Ξεκινάμε απ’ αυτό: η Tori Amos δεν είναι πια ούτε η frontwoman του Y Kant Tori Read, ούτε το Cornflake Girl των charts, ούτε η Πασιονάρια της γυναικείας τραγουδοποιίας. Για να είμαι ειλικρινής δεν είμαι καθόλου σίγουρος αν υπήρξε ποτέ απόλυτα και εντελώς κάτι απ’ όλα αυτά. Αν ωστόσο επιμένεις στην προσκόλληση σου σε μια από τις προαναφερθείσες ιδιότητές της, φοβάμαι πως διατρέχεις τον κίνδυνο να διακόψεις μια για πάντα τον παραμικρό δεσμό μαζί της. Γιατί η Amos, όπως όλοι οι γνήσιοι καλλιτέχνες δεν έμεινε ποτέ αιχμάλωτη σε μια μορφή έκφρασης, όσο βολική, επιτυχημένη και προσοδοφόρα κι αν υπήρξε. Και εννοείται ότι σε μια τέτοια περιπλάνηση ρισκάρεις να μην είναι κάθε σου πείραμα επιτυχημένο, ούτε εξίσου προσιτό και άμεσο, στην πορεία της εκφραστικής αναζήτησης όμως όλα είναι θεμιτά, σεβαστά κι ίσως τελικά ζητούμενα.

Το τελευταίο της ερευνητικό πεδίο είναι η συμφωνική μουσική, ένα ενδιαφέρον που προφανώς προέκυψε από την ενασχόληση της με το score του musical The Light Princes για το Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας. Σε αυτή την κομβική στιγμή την προσέγγισε η ιστορική Deutsche Grammophon - γνωστή για cross over συνεργασίες με καλλιτέχνες όπως ο Elvis Costello ή ο Sting - για την κυκλοφορία ενός κύκλου τραγουδιών (φόρμα όχι άγνωστη στην τραγουδοποιία της δημιουργού), που θα συνομιλεί ανοιχτά με τους αντίστοιχους κύκλους της κλασικής μουσικής. Το αποτέλεσμα είναι ένα μουσικό μωσαϊκό, που διατρέχει την ιστορία της ευρωπαϊκής (κατά κύριο λόγο) μουσικής παράδοσης των τελευταίων 400 ετών, με μια μικρή προσήλωση στους κλασικούς συνθέτες που επηρέασαν καθοριστικά το πέρασμα προς αυτό που θα λέγαμε σύγχρονη μουσική. Σχεδόν ολόκληρο το υλικό της προέρχεται από παραλλαγές σε κλασικά θέματα των Satie, Schumman, Stravinsky Bach, Mussorgksy κ.α, τα οποία όμως φιλτράρει μέσα από μια καθαρά δική της οπτική, δημιουργώντας ίσως έναν από τους πιο δυνατούς και συνοχικούς δίσκους της ώριμης περιόδου της.

Ο νοηματικός της άξονας – το ερωτικό ταξίδι μιας νύχτας, με την εναλλαγή κυνηγού και θηράματος που γυρνάνε μέσα στο χρόνο (το δικό τους και τον αέναο των εποχών που διαδέχονται η μια την άλλη) αποτελεί το ιδανικό πλαίσιο για να μας παρουσιάσει μερικά από τα πιο δυνατά στιχουργήματά της. Η μυστικιστική θεματική των τελευταίων της δίσκων, η θεοποίηση των φυσικών φαινομένων και μια μυθολογική διάσταση των βαθύτερων ενστίκτων του ερωτευμένου, δημιουργούν ένα κυριολεκτικό tour de force, που μπορεί να συγκριθεί μόνο με τις πιο δυνατές στιγμές της τραγουδοποιίας της ίδιας της Tori. Κι ενώ φροντίζει έξυπνα να κρατάει δομικά και νοηματικά το ρομαντισμό των ευρωπαϊκών lieder, την ίδια στιγμή μπολιάζει τα τραγούδια της με γερές δόσεις σύγχρονης πραγματικότητας. Έτσι έχουμε ένα διαχρονικό ταξίδι με αλλεπάλληλα déjà vu από το πάντα στο απόλυτο σήμερα. Κι αυτό είναι ίσως κάτι που θα έπρεπε να εξετάσουν όσοι διατείνονται ότι το Night of Hunters είναι ένας ακαδημαϊκός δίσκος à la manière, αποκομμένος από το σήμερα. Στην πραγματικότητα, έχουμε πολύ καιρό να ακούσουμε τόσο άμεσα ερωτικά τραγούδια από την Tori, κάτι που αναδεικνύεται και από τις εξαιρετικές και απόλυτα προσωπικές ερμηνείες της.

Μπορεί βέβαια, κάποιος να κουραστεί από την εμμονή σε αυτή την κλασσικότητα καθώς κι από την παντελή απουσία σύγχρονης ενορχήστρωσης ή να διαπιστώσει πως σε κάποια σημεία το τελικό αποτέλεσμα εγκλωβίζεται από αυτή την πληθωρική εμμονή στα έγχορδα και τα πνευστά. Αν ακούσεις όμως το Night of Hunters σαν μια ξεχωριστή συνθήκη κι όχι σαν όλα όσα θα μπορούσε να είναι (κι ας είναι αυτά πολλά), τότε ίσως καταφέρεις να περάσεις τη μαγική πόρτα που θα σε μεταφέρει στον κόσμο που έχει φανταστεί η δημιουργός του φροντίζοντας στην εντέλεια ως και την παραμικρή λεπτομέρεια. Αν επιτύχεις το πέρασμα, τότε θα διαπιστώσεις πως ο κόσμος του Night of Hunters σου είναι πιο οικείος από ότι φαντάζεσαι ίσως αρχικά. Είναι ένας κόσμος όπου έχει φροντίσει ήδη να στον αφηγηθεί η Tori από πολύ νωρίς στη δισκογραφία της: ένας κόσμος περιπλάνησης και φαντασίας, περιπέτειας και εσωτερικής αναζήτησης‧ σα να λέμε το ίδιο ταξίδι με άλλο μέσο. Ένας δίσκος νέος και οικείος την ίδια στιγμή. Σαν να επιστρέφεις από άλλο δρόμο στην παλιά πατρίδα του Hesse.

Το ερώτημα του ενός εκατομμυρίου ωστόσο παραμένει ένα: τελικά ακούς ένα δίσκο της Deutche ή ένα δίσκο της Tori Amos; Η απάντηση είναι νομίζω αυτονόητη μετά από τις πρώτες ακροάσεις: στο Night of Hunters έχεις τη σπάνια τύχη να έρχεσαι αντιμέτωπος με μια πραγματική συνάντηση κορυφής, χωρίς την έκπτωση των αμοιβαίων υποχωρήσεων. Λες και ήταν η κατάλληλη στιγμή δυο παράλληλοι δρόμοι να βρουν το σημείο τομής τους. Από την πλευρά της D.G. έχουμε ένα επικοινωνιακό άνοιγμα του θησαυρού του καταλόγου και του ανθρώπινου δυναμικού της (οι σολίστες του δίσκου είναι ονειρικοί) σε ένα κοινό που ίσως αγνοεί τη δυναμική της κλασικής μουσικής, ενώ από την πλευρά της Amos γινόμαστε μάρτυρες της ύψιστης μορφής εξέλιξης ενός αυθεντικού καλλιτέχνη: τον ανοιχτό διάλογο της ελεύθερης προσωπικής του έκφρασης με μια καλλιτεχνική γλώσσα και δομές που προηγούνται της εποχής του μα αποτελούν την αφετηρία της Τέχνης του.

οι τρεις φωνές

2011-09-08T14:07:00.000+03:00

Υπάρχει μια μικρή φωνή μέσα στο μυαλό. Της έχουν δώσει πολλά ονόματα. Εκείνη δεν ακούει σε κανένα. Μάλλον ακούει σε όλα, αλλά αρνείται να βολευτεί σε ένα από αυτά. Η φωνή αυτή μιλάει σε ανύποπτο χρόνο, λέει ακριβώς αυτά που έχει να πει και βυθίζεται και πάλι στη σιωπή. Μπορεί να κάνει μέρες, εβδομάδες, μήνες να ακουστεί. Νιώθεις όμως πως μαζεύει υλικό, ακόμα κι αν το υλικό αυτό μοιάζει ακαθόριστο και παρωχημένο. Γνωρίζεις πως αν η μικρή φωνή αποφασίσει να βάλει σε σειρά τα δεδομένα θα πει πολλά και μάλιστα ακριβώς με τη σύνταξη που πρέπει. Θα αφήσει έξω τα περιττά, αφού κλέψει όλη την ουσία τους. Η φωνή μετά θα αρχίσει να υπαγορεύει σε μια άλλη φωνή κάπως πιο κοινωνική. Η άλλη φωνή θα πάρει τις απαιτούμενες αποφάσεις παραβλέποντας την πρώτη φωνή. Ακολουθεί μια Τρίτη φωνή, η πιο δυνατή και πιο υπεύθυνη. Αυτή ξέρει πολλά μα δε μιλάει πολύ. Στην πραγματικότητα όσο περισσότερα ξέρει, τόσο λιγότερο μιλάει. Η Τρίτη φωνή είναι πάντα φοβισμένη γιατί ξέρει πως σε αντίθεση με τις άλλες δυο, όταν μιλάει ακούγεται. Και συχνά παρεξηγείται. Γι’ αυτό κι η Τρίτη φωνή που όταν φτάσει να μιλήσει ξέρει τα πάντα, συχνά λοξοδρομεί και μιλάει για άσχετα, ασήμαντα θέματα. Ανάμεσα στην άσκοπη φλυαρία της όμως, στέλνει κωδικοποιημένα μηνύματα με την ελπίδα κάποιος να καταφέρει να τα αποκρυπτογραφήσει. Η Τρίτη φωνή όταν παραληρεί, ξεθαρρεύει και ζητάει βοήθεια και για τις άλλες δύο. Καμιά φορά ο άνθρωπος μεθάει και τότε οι τρεις φωνές συντάσσονται και προσπαθούν ασθμαίνοντας να προλάβουν τα πάντα. Συνήθως τότε δε βγαίνει νόημα. Η αιτία καβαλάει την αφορμή κι ο λόγος τη σημασία. Τότε τα λόγια μπερδεύονται. Οι φωνές μπερδεύονται. Η πρώτη, η δεύτερη κι η Τρίτη φωνή εναλλάσσουν θέσεις μέχρι να τις συλλάβει κάποιος. Δεν τις αγγίζει υπεύθυνα κανείς. Γλιστρούν από παρανόηση σε παρανόηση κι από παρεξήγηση σε παρεξήγηση. Καμιά φορά κάποιος άλλος ακούει. Τις αποκρυπτογραφεί‧ τις βάζει σε σειρά‧ τις λέει νόημα. Τότε βγάζει τα συμπεράσματα του και προσπαθεί να διορθώσει την παραφωνία. Ψελλίζει κάτι σαν «έχεις πιει» ή «έλα να σε πάω σπίτι» ή «θα μιλήσουμε το πρωί» και με απαλές κινήσεις φιμώνει τις τρεις μπερδεμένες φωνές του συνομιλητή του και τις οδηγεί τρυφερά στο κρεβάτι. Κάθε μια στο δικό της. Το επόμενο πρωί οι τρεις φωνές ξυπνούν σαν να μην έχει συμβεί τίποτα, χωρίς μνήμη. Μοιάζουν να είναι ακριβώς οι ίδιες φωνές της προηγούμενης μέρας: μόνο που η πρώτη είναι κάπως πιο μπερδεμένη, η δεύτερη πιο επιφυλακτική κι η Τρίτη πιο φοβισμένη. Το υπόλοιπο της ανάρρωσης το περνούν στην απόλυτη σιωπή.

Déjà vu

2011-09-07T09:59:00.001+03:00

Θυμάσαι εκείνο το τραγούδι από εκείνη την ταινία; Κι εκείνο από εκείνη εκεί τη διαφήμιση που το ‘ψαχνες και δεν το ‘βρισκες; Θυμάσαι εκείνη τη φοβερή διασκευή, εκείνου του γαμάτου τραγουδιού που είχες πετύχει κάποτε στο ράδιο κι έφαγες τον κόσμο; Ή εκείνο το άλλο που άκουγες μικρός γιατί έπαιζε σε εκείνη τη σειρά;

Τραγούδια που χόρεψες στα πάρτι του δημοτικου, που εθίστηκες στην εφηβεία σου, που τα έγραφες σε κασέτες και τα μοίραζες δεξιά κι αριστερά.

Τραγούδια που φεύγουν κι επανέρχονται, που κάτι σου θυμίζουν και δε μπορείς να προσδιορίσεις ακριβώς τί. Ένα παιχνίδι με τη μνήμη και το χρόνο, πάνω στην ταξινόμηση των αναμνήσειων ενός καλοκαιριού.

[Αυτή την Πέμπτη 8/9/11 με τον αξιότιμο Ιππότη (κατά κόσμο Χρήστο Παπαμιχάλη), παίζουμε τραγούδια που έχει φυλάξει προσεκτικά η μνήμη για λόγους δικούς της. Αν σε βγάλει ο δρόμος σου, πέρνα μια βόλτα απ' το Almaz (Τριπτολέμου 12 στο Γκάζι.) ]

cut the world

2011-09-01T20:05:00.004+03:00

Τόσο καιρό υπάκουγα σε τούτο το θηλυκό διάταγμα:

πάντα περιείχα τον πόθο σου να με πληγώσεις.

Όμως πότε θα γυρίσω να κόψω τον κόσμο;

Πότε θα γυρίσω να κόψω τον κόσμο;

Τα μάτια μου κοράλλια, που απορροφούν τα όνειρά σου‧

η καρδιά μου μια καταγραφή επικίνδυνων σκηνών‧

το δέρμα μου μια επιφάνεια να εξωθώ στα άκρα.

Όμως πότε θα γυρίσω να κόψω τον κόσμο;

Πότε θα γυρίσω να κόψω τον κόσμο;

...

ο Antony Hegarty για τη Marina Abramovic

ελεύθερη απόδοση: Jirashimosu

η άλλη ζωή.

2011-08-29T10:41:00.003+03:00

Έρχονται στιγμές που ξυπνάς σε άλλη ζωή. Όλες οι γνωστές διαστάσεις του κόσμου μοιάζουν να έχουν ανταλλάξει μεταξύ τους αναλογίες προκειμένου να σε εμπαίξουν. Κι είναι τότε που νιώθεις πως οι γνώσεις κι η εμπειρία σου δεν έχουν κανένα νόημα, γιατί αν το σύμπαν το αποφάσιζε, θα μπορούσε να τα φέρει όλα σε μια στιγμή τούμπα και να σε πείσει πως έτσι ήταν εξαρχής κι εσύ ένας ηλίθιος που δεν μπορείς να πεις τα πράγματα με το όνομά τους ή να τα δεις όπως ακριβώς είναι. Κι εκεί που ξαπλώνεις ένα βράδυ σε μια τακτοποιημένη ζωή, ξυπνάς το επόμενο πρωί και τη βρίσκεις σκορπισμένη στο πάτωμα. Τότε την ξαναμαζεύεις μόνο και μόνο για να διαπιστώσεις πως δεν μπορείς να την ταξινομήσεις με τον τρόπο της χτεσινής μέρας. Κι αρχίζεις πάλι από την αρχή να αναζητάς τα όρια, τα σχήματα, τα μεγέθη, τις αλληλουχίες. Κι είναι αλήθεια: η ζωή αποτελείται όντως από συγκεκριμένα απλούστατα κομμάτια, τα οποία όμως δεν σταθεροποιούνται ποτέ. Το μπλε, το κόκκινο, ο κύκλος και το τρίγωνο, μπορεί να συμπέσουν, να ταυτιστούν, και προς στιγμήν να σε ξεγελάσουν, ποτέ όμως δε θα αλληλοπροσδιοριστούν οριστικά. Είναι από τη φύση τους συγγενικά κι ασύμβατα. Αν το κάνουν θα είναι μόνο για να παίξουν μαζί σου ή να σε τσεκάρουν‧ σαν εκείνα τα πειράματα με τους χιμπαντζήδες, που ο ερευνητής τους θέτει προβλήματα, όχι προς αναζήτηση μιας λύσης (είναι άλλωστε εξ' αρχής γνωστή κι αμελητέα για την έρευνα), αλλά προκειμένου να ανιχνεύσει τη νοημοσύνη τους. Κάπως έτσι μας χειρίζεται κι η ζωή μας: μας παρέχει εξ' αρχής και αφειδώς όλα τα δεδομένα, από το πρώτο ως το τελευταίο, όχι για να τα συνθέσουμε και να βρούμε κάποιο υποτιθέμενο νόημα, μα για να τσεκάρει τις ικανότητες μας στη διαχείριση, την ευφυΐα μας, πόσο ασφαλή είναι τα μεγάλα μυστήρια του σύμπαντος στα χέρια μιας απλοϊκής ύπαρξης με ασφαλείς προοπτικές εξέλιξης. Κι αν καμιά φορά καταφέρουμε μετά από κόπους κι αλλεπάλληλες προσπάθειες να βάλουμε τα πράγματα σε μια σειρά και πέσουμε ήρεμοι για ύπνο, το επόμενο πρωί ξαναβρίσκουμε τα κομμάτια στο πάτωμα, με άλλο σχήμα και μορφή, και κάθε φορά αρχίζουμε την επίλυση από την αρχή, προσδοκώντας την επιβράβευση, την αποδοχή, ένα ζαχαρωτό ή ένα χάδι, ή να μας αφήσουν τέλος πάντων στην ησυχία μας. Κι όμως τίποτα από τα παραπάνω δεν είναι ο βασικός λόγος: αυτό που μας σπρώχνει να πέφτουμε με τα μούτρα κάθε φορά σε μια μανιώδη ενασχόληση με την επίλυση των γρίφων της ζωής είναι μια έμφυτη αναζήτηση της αρμονίας. Μια ανάγκη κάποτε ο μπλε κύκλος και το κόκκινο τρίγωνο να παγιωθούν και να παραμείνουν έτσι από το βράδυ ως το επόμενο πρωί. Και αυτή, η τόσο απλή παραχώρηση -που στο φινάλε την κερδίσαμε- να είναι η άλλη ζωή‧ η οριστική.

Happy End

2011-08-10T11:21:00.003+03:00

Το τσέχικο σινεμά της δεκαετίας του 60 είναι ένας φανταστικός παιδότοπος. Αν έχεις δει έστω και μια ταινία, γνωρίζεις ότι πρόκειται για ένα τελείως ιδιαίτερο είδος, το οποίο δεν έχει καμία σχέση με οποιαδήποτε άλλη αισθητική σχολή στην ιστορία του παγκόσμιου σινεμά. Σε μια εποχή που η Αμερική είχε ήδη στήσει τους μηχανισμούς μιας τεράστιας βιομηχανίας και η υπόλοιπη Ευρώπη εξερευνούσε τις καλλιτεχνικές και φιλοσοφικές προοπτικές της έβδομης Τέχνης, μια μικρή ανήσυχη χώρα αντιμετώπιζε τον κινηματογράφο ως ένα ανεξάντλητο πεδίο πειραματισμού και διασκέδασης. Με ταινίες ριζοσπαστικές και ξέφρενες, η τσέχικη πρωτοπορία των 60s μας έχει δώσει μερικές από τις πιο συναρπαστικές στιγμές του σινεφιλικού 20ου αιώνα, με μια φιλμική γλώσσα και πειραματικές τεχνικές που ακόμα και σήμερα θεωρούνται η κορωνίδα του αβανγκαρντισμού και χρησιμοποιούνται κατά κόρον τόσο στο εμπορικό σινεμά, όσο και στις πιο ερευνητικές και καλλιτεχνικές εκφάνσεις του.

Ένα από τα αμέτρητα παραδείγματα είναι και το Happy End (Stastny konec) του 1967. O Oldřich Lipský (γνωστός περισσότερο για τον Τζο το Λεμονάδα – την περίφημη μουσική παρωδία των Αμερικάνικων Γουέστερν) καταπιάνεται με μια μάλλον συνηθισμένη ιστορία ενός τυπικού εγκλήματος πάθους: προδομένος σύζυγος σκοτώνει τη γυναίκα του και τον εραστή της, οδηγείται στη φυλακή, καταδικάζεται σε θάνατο και τελικά εκτελείται με αποκεφαλισμό. Η πρωτοτυπία του πονήματος του Lipsky έγκειται στο ότι η ταινία ξεκινάει ακριβώς εκεί: τη στιγμή που το κεφάλι του ενόχου αποκόπτεται από το σώμα του και κυλάει στο έδαφος. Από εκεί κι έπειτα το φιλμ αρχίζει να προβάλλεται... ανάποδα, καρέ – καρέ (κοντά 30 χρόνια πριν από τον Christopher Nolan και το Memento ή το Irreversible του Gaspar Noé που μας είχαν αφήσει με το στόμα ανοιχτό). Η ιστορία λοιπόν του χασάπη Bedrich Frydrych, της ζωηρής Julia και του κομψευόμενου Ptacek, παίζεται μπροστά στα έκπληκτα μάτια μας αντεστραμμένη, από το τέλος προς στην αρχή, από την εκτέλεση, ως την πρώτη γνωριμία. Ακόμα κι οι διάλογοι προβάλλονται με αντίθετη φορά και ξεκαρδιστικά σουρεαλιστικά αποτελέσματα, μιας και το νόημα που βγαίνει –γιατί βγαίνει- οδηγεί τη λογική του θεατή σε απροσδόκητα μονοπάτια. Ο δαιμόνιος Lipský όμως δεν αρκείται στις περιπλοκές που φέρνει αυτή η εκούσια - ωστόσο φυσική - ανακατωσούρα. Ενώ η ταινία τρέχει, προσθέτει μια voice over αφήγηση του δολοφόνου, σε κανονικό χρόνο, υπαγορεύοντας παράλληλα μια δεύτερη απίθανη πλοκή από τα αντεστραμμένα καρέ (φέρνοντάς μας στο νου το αντίστοιχο, εξίσου αναρχικό, εύρημα του Woody Allen στο What’s up Tiger Lilly.) Με άλλα λόγια δημιουργεί μια αντιστικτική σχέση ανάμεσα σε όσα βλέπουν τα μάτια μας, όσα ακούν τα αφτιά μας κι όσα υπαγορεύει η λογική μας.

Ως εκ τούτου έχουμε μια απόλυτα σουρεαλιστική κωμωδία, η οποία όμως έχει μια απόλυτη λογική συνέχεια μέσα στο ιδιαίτερο, αυτοδιαχειριζόμενο σύμπαν της. Ο Lipský μέσα από αυτόν τον ανάποδο κόσμο βρίσκει την ευκαιρία να σατιρίσει έννοιες όπως ο Θεός, η πίστη, ο έρωτας κι η ανθρώπινη δικαιοσύνη. Το βασικότερο κατόρθωμά του όμως είναι η επιβολή του παντοδύναμου σκηνοθέτη πάνω στην εικόνα καθώς και η επισήμανση των ελαστικών ορίων αυτού που θεωρείται κινηματογραφική πραγματικότητα. Αυτό που μας αποδεικνύει το Happy End στην ουσία, είναι ότι το σινεμά δεν είναι παρά μια σειρά από κινούμενες εικόνες, που μπορούν να σημαίνουν τα πάντα και τίποτα την ίδια στιγμή. Δεν είναι παρά ένα παιχνίδι του μυαλού, μια σύμβαση, στην οποία ο ιδανικός θεατής είναι διατεθειμένος να δεχτεί οτιδήποτε, αρκεί να τον παρασύρει σε έναν κόσμο έξω από αυτόν που θεωρεί κανονικό.

Κι αξίζει να παρακολουθήσεις το Happy End, αν όχι για το εγγυημένο γέλιο, τότε γι’ αυτήν ακριβώς την πρωτόγνωρη αίσθηση ελευθερίας που σου υπόσχεται.

(Ακολουθεί ολόκληρη η ταινία με αγγλικούς υπότιτλους:)

Αριστοφάνους 11

2011-07-11T13:18:00.003+03:00

Ξεκινάω απ’ αυτό – παρόλο που για λόγους εντυπώσεων θα έπρεπε να το αφήσω για το τέλος: Το Αριστοφάνους 11 του Σταμάτη Κραουνάκη και της Σπείρας είναι μια εργασία υψηλού επιπέδου. Όταν λέμε υψηλού επιπέδου εννοούμε μια παράσταση, η οποία κατά την ταπεινή άποψη του γράφοντος, κατοχυρώνει επάξια τη θέση της ανάμεσα στις σημαντικότερες στιγμές της Αριστοφανικής παραστασιογραφίας. Κι όσο τραβηγμένο κι αν ακούγεται αυτό, προσωπικά το τοποθετώ –ξαναλέω στη δική μου αξιακή βάση δεδομένων- πλάι στους Όρνιθες του Κουν και τη Λυσιστράτη του Σολομού, παρόλο που πρόκειται για σύνθεση αποσπασμάτων και όχι ανέβασμα μιας ολόκληρης κωμωδίας. Κι ας φαίνεται αυθαίρετο, το καταθέτω τώρα για να μπορεί να το επικαλεστεί και να μου το καταλογίσει ο οποιοσδήποτε στο μέλλον. (Αν έχουμε, που το εύχομαι και το ελπίζω, την τύχη να ξαναδούμε πάλι τη συγκεκριμένη παράσταση).

Κι αφού έγιναν οι μεγάλες δηλώσεις, εξηγούμαι: ο Κραουνάκης με μόχθο, γνώση, αισθητική και κεραίες στραμμένες στο παρόν, με απόλυτο σεβασμό ένιωσε τους διαχρονικούς κραδασμούς του Αριστοφάνη και βρήκε τη σχέση τους με το σήμερα με τρόπο αδιαμφισβήτητο: μια σχέση όχι εκβιασμένη, ούτε αυθαίρετη, όπως έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε στα αριστοφανικά ανεβάσματα, αλλά αφοπλιστική, ουσιαστική και καίρια. Με ελάχιστες σύγχρονες παρεμβάσεις, άφησε τις αντιστοιχίες να μιλήσουν από μόνες τους και με μοναδικά εργαλεία τη δουλειά, το ταλέντο των υποκριτών και την αυθόρμητη συγκίνηση κατάφερε να μας παρασύρει.

Η συγκίνηση που επικαλέστηκα είναι νομίζω η λέξη κλειδί. Θα μου πεις συγκινήθηκες στον Αριστοφάνη; αυτός δεν είναι ο ξεκαρδιστικός δαιμόνιος πρωτοπόρος ποιητής της σάτιρας; αυτός που δεν άφηνε κανέναν σε χλωρό κλαρί και γέμιζε τις κωμωδίες του με χοντροκομμένες βωμολοχίες και κραυγαλέα gags; Αφού βγάλω άλλη μια φορά το καπέλο στον Κραουνάκη, θα σου απαντήσω ότι μιλάμε για τον ίδιο ποιητή και μάλιστα την πιο αυθεντική του έκδοση, χωρίς ίχνος εκλέπτυνσης της διαβόητης τραχύτητας του ύφους του. Ο Κραουνάκης όμως με τη μαεστρία ενός ανθρώπου που κατέχει το αντικείμενό του, κατόρθωσε να χειριστεί την άκρατη κωμικότητα με την ειλικρινή αγάπη και στοργή μιας συγγενικής σχέσης, ακολουθώντας τη μελωδική Οδό του Μάνου Χατζιδάκι ή του Γιάννη Χρήστου. Το αποτέλεσμα έβριθε από μια άκρατη τρυφερότητα, που μου έφερε στο μυαλό τον Τσέχοφ και τη σχέση με το υλικό του. Κι αν σου φαίνεται άσχετος ο συσχετισμός να σου πω ότι κωμωδία από συγκινητικό πρίσμα και τραγωδία από κωμικό είναι η πεμπτουσία της τέχνης, κι όσο πιο κοντά μπορείς να φέρεις ένα έργο στην πραγματικότητα.

Άλλος ένας λόγος για τον οποίο χρωστάω χάρη στον Κραουνάκη είναι για την απενοχοποίηση του αισθήματος. Χτες με έπιασα σε τρεις (καταγεγραμμένες) στιγμές να βουρκώνω πραγματικά και μάλιστα με αφορμές που δε θα πίστευα ποτέ ότι θα μπορούσαν να με τουμπάρουν. Κι όμως το κατάφερε. Ήταν τόση η αλήθεια και η ένταση, που δε δίστασα ακόμα και να δηλώσω ότι η συγκίνηση που ένιωσα είχε χρώμα εθνικό. Ήταν η τσακισμένη Ελλάδα της υπέροχης Αγλαΐας Παππά, η αυθεντική Παράβαση του ίδιου του φλεγόμενου συνθέτη, το απουσιολόγιο των νησιών και των ποιητών, η ενότητα των πληγωμένων κατοίκων αυτού του γεωγραφικού σημείου, που τελικά ναι, ενώνεται από κάτι περισσότερο από μια τυχαία χωροχρονική σύμπτωση.

Δυστυχώς είχα την ατυχία να παρακολουθήσω την τελευταία παράσταση του Αριστοφάνους 11 στον Ελληνικό Κόσμο, οπότε δε μπορώ να σε προτρέψω να τρέξεις να το δεις. Εύχομαι κι ελπίζω να βρεθεί τρόπος η παράσταση να συνεχίσει την πορεία της ή να αποτυπωθεί με κάποιο τρόπο, γιατί νιώθω πως είναι επιτακτική ανάγκη να έρθουν σε επαφή μαζί της όσο περισσότεροι θεατές γίνεται. Μιλάμε για ένα αυθεντικά πολιτικό θέαμα, ξεκάθαρα διεθνές, μια θέση απέναντι στα πράγματα και μια επαναστατική κίνηση. Το Αριστοφάνους 11 δεν ένιωσα απλώς να επισημαίνει, ή να συσχετίζει. Δεν κουνούσε το δάκτυλο με διδακτισμό, ούτε μεμψιμοιρούσε. Έχω την αίσθηση πως πήγαινε ένα βήμα παραπέρα. Πρότεινε: ενότητα, αδερφοσύνη, κοινό μέτωπο ενάντια στον κοινό εχθρό. Υπερβολές θα μου πεις. Μπορεί, θα σου απαντήσω. Ξαναλέω ότι πρόκειται για προσωπική άποψη κι όχι για κριτική. Κι αν έχει κάποια αξία η μαρτυρία ενός από τους τόσους θεατές, ένιωσα ότι γίνομαι μάρτυρας μιας σπουδαίας δουλειάς ενός μεγάλου δασκάλου. Και δε μου συμβαίνει συχνά τα τελευταία χρόνια. Κι έφυγα γεμάτος, σκεφτικός και κάπως πιο ώριμος. Α! Και αισιόδοξος. Πάνω απ’ όλα αυτό το τελευταίο.

Live!

2011-07-04T09:53:00.004+03:00

Σταθερό ραντεβού, τρία χρόνια τώρα. Έτσι κλείνει το καλοκαίρι κάθε χρονιάς κι είναι για μας κάτι σαν απολογισμός του μικρού μας σύμπαντος: τί έγινε το χρόνο που πέρασε, τί μας έμεινε, τί μας συγκίνησε, τι επιλέγουμε να αφήσουμε πίσω. Αν γυρίσουμε το βλέμμα στα τρία προηγούμενα καλοκαίρια, οι συναυλίες στην Τεχνόπολη είναι κομβικές στιγμές για το Θέμη, τη Νατάσσα κι εμένα (για τη μεταξύ μας σχέση και τον καθένα ξεχωριστά). Θα μπορούσε κάποιος να πει πως είναι ο προσωπικός μας εξαγνιστικός χορός. Εκεί εξορκίζουμε τα παλιά μας δαιμόνια κι εκεί προσκαλούμε καινούργια. Πέρα απ’ αυτό όμως είναι και μια γιορτή που κάνουμε για τους παλιούς και νέους φίλους μας – για να μετρηθούμε μεταξύ μας, να τους δούμε και να μας δούνε, να τους μιλήσουμε και να μας μιλήσουν, να μπλεχτούμε ανάμεσά τους και να ανταλλάξουμε ενέργεια – αυτή που τόσο μας χρειάζεται για τα επόμενα.

Το φετινό live στο Γκάζι έχει για τους τρεις μας ένα ιδιαίτερο συναισθηματικό βάρος. Είναι μια αυλαία μιας ολόκληρης εποχής. Η «Εποχή της Μνήμης» - όπως κωδικά την αναφέρουμε μεταξύ μας, που μας οδήγησε με το φως της 2 χρόνια κοντά τώρα, φτάνει στο τέλος για να αφήσει χώρο σε μια νέα εποχή. Ο κόσμος των «διπλών εισιτηρίων»: της νοσταλγίας, του σινεμά, της μουσικής και των ερώτων άλλων εποχών, που θα αποτελεί πάντα σημείο αναφοράς και καταφύγιο για μας, κλείνεται με αγάπη και ασφάλεια σε ένα κουτί. Από δω και πέρα θα επισκεπτόμαστε αυτή την εποχή σαν ταξιδιώτες που επιστρέφουν πότε – πότε για λίγο σε μια παλιά πατρίδα, πριν ξεκινήσουν και πάλι για τα νέα τους ταξίδια. Η εποχή που ανατέλλει θα έχει άλλη αλήθεια, άλλο φως, άλλη γλώσσα και θρησκεία. Στο επίκεντρο έρχεται η κινητήρια δύναμη του ανθρώπου: η αναζήτηση της ταυτότητας. Αυτή που ακόμα και στα 30 μας, είναι ρευστή και κυλάει ανάμεσα στις ρωγμές του κόσμου. Όμως έχουμε καιρό να μιλήσουμε γι’ αυτά στο μέλλον.

Για την αυριανή συναυλία, δεν επιλέξαμε την εσωστρέφεια ενός «αντίο», γνωρίζοντας ότι κύκλος που κλείνει δεν είναι κύκλος που χάνεται. Αντίθετα αποφασίσαμε να το γιορτάσουμε με εκπλήξεις, νέες αναγνώσεις, αναθεωρήσεις και ηλεκτρική ενέργεια. Σκεφτήκαμε το παλιό υλικό, λίγο πριν αποχωρήσει από το προσκήνιο να κλείσει το μάτι στην αίσθηση του νέου, να φορέσει για λίγο τα ρούχα του, να νιώσει την αύρα του. Κι έτσι στήσαμε επί σκηνής μια παράσταση εξωστρεφή, αισιόδοξη, ζωντανή. Γιατί αν κάτι πρέπει να διατηρηθεί σε εποχές δύσκολες όπως αυτή που διανύουμε, αυτό είναι η αισιοδοξία. Κι η προσμονή για κάτι νέο. Κάτι που θα γεννηθεί μέσα από την ωριμότητα του παλιού.

Λίγες ώρες έμειναν. Μια τελευταία πρόβα σε λίγο για μας, οι τελευταίες διορθώσεις και ρυθμίσεις κι είμαστε έτοιμοι για αύριο. Νομίζω οι πιστοί πια μας ξέρετε. Ξέρετε ότι πάντα κάθε παράσταση έχει κρυμμένα μηνύματα με πολλούς και διαφορετικούς παραλήπτες‧ αναζητήστε το δικό σας – αν πιστεύετε πως υπάρχει και γιορτάστε ακόμα μια φορά μαζί μας. Οι καινούργιοι καλώς να μας ορίσετε. Κανείς δεν είπε πως το «αντίο» κάποιου, δε μπορεί να είναι το «χαίρω πολύ» κάποιου άλλου. Ραντεβού αύριο βράδυ.

[Νατάσσα Μποφίλιου Live - Τρίτη 5/7/11 - Τεχνόπολις, Γκάζι - ώρα έναρξης 21.30 - Εισιτήρια: προπώληση 10€ (Metropolis, Public& Τεχνόπολις) ταμείο 15€ ]

Υιτρίδα*

2011-06-28T13:11:00.009+03:00

Ο Πατέρας πάντα εκτελεί τον Υιό. Για τα δικά του λάθη. Ο Υιός είναι η αγνότητα που καλείται να εξαλείψει τη διαφθορά του κόσμου, όταν ο κόσμος εκτροχιάζεται. Ο Υιός για τον Πατέρα είναι ο κυκλώνας της ανανέωσης, το σφουγγάρι της διόρθωσης, Το νερό του κατακλυσμού, το θειάφι των Σοδόμων. Είναι η νέα κι άκαυτη δύναμη που σβήνει μια και καλή λάθη κι αμαρτίες του παρελθόντος. Ο Πατέρας έχει δικαίωμα να εκτελεί. Δίνει ζωή -παίρνει ζωή. Το ενδιάμεσο δικαιωματικά του ανήκει και το χρησιμοποιεί κατά βούληση.

Ο Υιός δε σκοτώνει ποτέ τον Πατέρα. Είναι βαρύ αμάρτημα. Είναι σαν να ξεριζώνει τις ρίζες του. Σαν να στρέφεται ενάντια στην προέλευση του. Ο Υιός απλώς υπακούει, πράττει, κουβαλάει, επιδιορθώνει, θυσιάζεται. Αν ποτέ τύχει και εναντιωθεί στον Πατέρα βγαίνει χαμένος, εκδιώκεται, τιμωρείται. Τις ελάχιστες φορές που Υιός εκτελεί Πατέρα (μια λοξή ματιά στον οίκο των Λαβδακιδών), αυτό γίνεται εν αγνοία του κι όταν η ειδεχθής αλήθεια αποκαλύπτεται, ο ένοχος πληρώνει το έγκλημά του. Και βρισκόμαστε στα ίδια: ακόμη και μετά θάνατον ο Πατέρας μπορεί και εκτελεί τον Υιό. Έτσι δουλεύει η φύση. Κάποιος περίεργος αρχαίος νόμος το όρισε έτσι και δε γίνεται –κατά πως φαίνεται - να αλλάξει.

Έτσι κι η γη του Πατέρα χρησιμοποιεί τον Υιό για να διορθώσει τις παραφωνίες που τη βαραίνουν. Αυτός, ο Νέος, καλείται να νικήσει την αναπόφευκτη φθορά του χρόνου, την κούραση της αρχέγονης γης. Το νέο αίμα θα ποτίσει το κουρασμένο χώμα κι η Πατρίδα θα συνεχίσει να υφίσταται. Η ομορφιά, τα νιάτα, η δύναμη –σωματική και πνευματική- θα αναγεννήσουν το άνυδρο τοπίο. Κι ο Πατέρας θα φροντίσει η γη να αποδώσει καρπούς, να θρέψει τον γιο, να τον ποτίσει, να τον ζήσει. Θα φροντίσει να κρατά ζωντανή την εμπιστοσύνη του απόγονου στη θεία χάρη και την ευσπλαχνία του Πατέρα, έτσι που να μην περάσει ποτέ από το νου του να νιώσει αυτή τη γη πραγματικά δική του. Να μην την διεκδικήσει. Να μην την διοικήσει. Να μην την φέρει στα δικά του τα μέτρα. Θα πρέπει να παραμείνει περαστικός, φιλοξενούμενος, εργάτης της. Αυτή η γη δε θα πάρει ποτέ το όνομά του, αντίθετα αυτός θα πάρει το δικό της. Θα γίνει κι ο ίδιος Πατέρας – αντάξιος κάτοικος της Πατρίδας. Και τότε ο παλιός Πατέρας μπορεί να αποσυρθεί ήσυχος: διαφύλαξε την ύπαρξη του στο χρόνο. Το όνομα του δε χάθηκε. Το φόρτωσε στον Υιό κι είναι πια σίγουρος πως εκείνος θα φροντίσει να το κληροδοτήσει και στο δικό του Υιό, τον μακρινό εαυτό του. Κι η Πατρίδα θα παραμείνει Γη του Πατέρα, του πρώτου εκείνου Πατέρα, που δεν γνώρισε κανείς κι ας φέρουν όλοι μέχρι τέλους το όνομά του.

Κι η Πατρίδα δε θα αλλάξει ποτέ. Θα είναι η ίδια κυκλική διαδρομή στο άπειρο. Θα πεθαίνει και θα γεννιέται ανά γενιά κουβαλώντας το ίδιο όνομα. Και πάντα θα τρώει τα παιδιά της. Μέχρι που κάποια μέρα, μια γενιά απ’ αυτά τα παιδιά, κουρασμένη και διαψευσμένη, όταν δε θα έχει να χάσει τίποτα, θα πάρει την κατάσταση στα χέρια της και θ’ αποφασίσει να κάνει τη Γη πραγματικά δική της, πατρίδα της νέας εποχής, με το προπατορικό αμάρτημα διαγραμμένο και τα λάθη του παρελθόντος να βαραίνουν μονάχα τους ενόχους. Κι όταν συμβεί αυτό μια νέα Γη θα έχει γεννηθεί, χωρίς λάθη προς διόρθωση, χωρίς αμαρτίες προς συγχώρεση, χωρίς υποχρεώσεις προς εκπλήρωση. Κι η νέα Γη θα φέρει το όνομα των νόμιμων κατοίκων της: των Νέων. Κι αυτοί θα γεννήσουν τη νέα Εποχή. Κι η Νέα εποχή θα ναι βραχύβια, γιατί σύντομα θα τη διαδεχτεί μια άλλη Νέα εποχή. Κι οι εποχές, πραγματικά νέες, θα διαδέχονται η μία την άλλη. Και κάθε γενιά θα είναι αποκλειστικά και μόνο υπεύθυνη για τα σωστά και τα λάθη που της αντιστοιχούν.

*όρος δανεισμένος από τον Υπερ - Ατλαντικό του Βίτολντ Γκομπρόβιτς.

Lysistrata, Darling

2011-06-25T15:05:00.003+03:00

ΦΩΝΗ Α: Η Πατρίδα σε χρειάζεται.

ΦΩΝΗ Β: Η Πατρίδα ΜΑΣ χρειάζεται.

(Δυνατό χειροκρότημα)

Melina Mercouri - Opening (Lysistrata) by jirashimosu

Θα μπορούσε να είναι απλώς ένα απόσπασμα από την καθημερινότητα της Μελίνας Μερκούρη. Σκέφτομαι πόσες φορές θα είχε έρθει αντιμέτωπη με αυτή τη στιχομυθία στη ζωή της, ανάμεσα στις μετακινήσεις της από την Αθήνα στο Παρίσι κι από εκεί στη Νέα Υόρκη. Πόσες φορές θα σήκωσε βλέμμα κι ανάστημα, προκαλώντας αποφασιστικά κάποιον να την ακολουθήσει στον αγώνα της για την επίτευξη ενός σκοπού, επικαλούμενη ενότητα και σύμπνοια, εμπνέοντας σιγουριά κι εμπιστοσύνη.

Θα μπορούσε όμως, εξίσου άνετα, να είναι κι η αρχή της εξαγγελίας μια άλλης Αθηναίας, κάποιες χιλιάδες χρόνια πίσω. Μιας γυναίκας που πιθανότατα να λεγόταν Λυσιστράτη και που θα προσπαθούσε να παρασύρει το ίδιο αποφασιστικά τους συμπολίτες της σε έναν αγώνα όχι και τόσο διαφορετικό από αυτό της Μελίνας. Και με φλόγα στην ψυχή όχι μικρότερη.

Πέρα από τη μεταφυσική συγγενική τους σχέση κι αυτή τη μικρή στιχομυθία, τις δυο γυναίκες - την πραγματική Μελίνα και τη φανταστική Λυσιστράτη, τις ενώνει μια όχι και τόσο γνωστή -και δυστυχώς ούτε ιδιαίτερα ευτυχής- πραγματική συνάντηση, αρκετά χρόνια πίσω.

Ήταν το 1972 όταν εξόριστη ακόμα λόγω της δικτατορίας και μόλις πέντε χρόνια μετά την αίσθηση που είχε προκαλέσει το μιούζικαλ Illya Darling στο κοινό του Broadway, αποφασίζει να επιστρέψει στη Νέα Υόρκη, με μια διασκευή της αριστοφανικής Λυσιστράτης, σε σύγχρονο μιούζικαλ. Η σκηνοθεσία ανήκει στο Μιχάλη Κακογιάννη (αυτοεξόριστος κι ο ίδιος) και η μουσική στον Αμερικάνο ηθοποιό και συνθέτη Peter Link (υποψήφιο δυο φορές για βραβείο Tony, χωρίς ωστόσο κάποιο σοβαρό μιούζικαλ στις αποσκευές του – με την εξαίρεση μιας off Broadway μάλλον μέτριας απόπειρας με τίτλο Salvation).

Ο Κακογιάννης, βρίσκει στο εξωστρεφές φιλειρηνικό πνεύμα του έργου αρκετά επίκαιρα στοιχεία και μεταθέτει στρατηγικά την δράση στην εποχή του ψυχρού πολέμου, κάνοντας σαφείς αναφορές στο Βιετνάμ, παρόλο που στη συνέντευξη τύπου μιλάει για ένα αχρονικό ανέβασμα. Η Μελίνα εκφράζεται πιο ανοιχτά, δηλώνοντας ότι μπορεί με μια πρώτη ματιά να φαίνεται πως αναφέρεται στον πόλεμο του Βιετνάμ, στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για ένα έργο που στρέφεται ενάντια στον πόλεμο γενικά, τοποθετώντας το δικό της συναισθηματικό πεδίο δράσης (που αλλού;) στη σύγχρονη Ελλάδα και στην πολιτική κατάσταση που την κρατάει μακριά. Σκηνοθέτης και πρωταγωνίστρια δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους, χωρίς όμως να καταφέρουν να μείνουν ικανοποιημένοι κι οι ίδιοι από το τελικό αποτέλεσμα. Ο ίδιος ο Κακογιάννης μάλιστα, χρόνια μετά, αποκαλύπτει ότι αν περνούσε από το χέρι του δεν θα προχωρούσε ποτέ στην πρεμιέρα.

Η παράσταση τελικά ανεβαίνει στο Brooks Attkinson Theater στις 13 Νοεμβρίου 1972. Οι 35 προπαραστάσεις είναι από νωρίς sold out, καθώς το κοινό του Broadway, σπεύδει να θαυμάσει και πάλι από κοντά τη μοιραία Illya του «Ποτέ την Κυριακή». Το New York Magazine ανακοινώνει την επιστροφή της Μερκούρη ως το comeback της «Ελληνίδας Dietrich» κι οι προσδοκίες όλων είναι κάτι παραπάνω από υψηλές. Τα δεδομένα μιλούν για μια επιτυχία αντάξια της πληθωρικής πρωταγωνίστριας και της γοητείας που ασκεί η προσωπικότητα της, ακόμα και σε ένα κοινό που τη γνωρίζει μόνο ως το κορίτσι που τραγουδάει τα «Παιδιά του Πειραιά».

Δυστυχώς οι προβλέψεις διαψεύδονται από τις πρώτες κιόλας παραστάσεις κι η Λυσιστράτη, από τον Όλυμπο βρίσκεται στα Τάρταρα. Είναι από τις σπάνιες φορές που κοινό και επίσημη κριτική ταυτίζονται απόλυτα. Η παράσταση συγκεντρώνει στην καλύτερη περίπτωση χλιαρές κριτικές (λόγω σκηνικής λάμψης της Μερκούρη) και στη χειρότερη καταβαραθρώνεται ως θέαμα ασυνάρτητο, γκροτέσκο και εκτός της αμερικάνικης κουλτούρας. Η παράσταση κατεβάζει αυλαία ύστερα από 8 μόλις παραστάσεις, εξασφαλίζοντας μια θέση ανάμεσα στα θρυλικά flops του Broadway.

Μια ενδεικτική κριτική της εποχής αποτυπώνει το γενικότερο κλίμα: «Η σχετικότητα είναι λέξη κλειδί στο σύγχρονο Θέατρο. Το θέμα με το κλασικό Θέατρο είναι πως θα είναι πάντα σχετικό, όσο υπάρχουν άνθρωποι να το δούν και να το ακούσουν. Δε χρειάζεται να γίνει σχετικό με μικρές νύξεις για τον Νίξον, η αγγλοσαξονικές αναφορές σε σύγχρονες αγοραίες λέξεις (η λέξη sex είχε αντικατασταθεί από τη λέξη fuck) , ή άμεσες αναφορές στο σιδηρούν παραπέτασμα. Και είναι αυτή ακριβώς η υπερβολή στη διασκευή που υπονομεύει αυτή τη Λυσιστράτη και τα όσα καλά στοιχεία πιθανώς διαθέτει. Η Μελίνα Μερκούρη, μια πληθωρική Αθηναία παίζει μια άλλη πληθωρική Αθηναία 2500 ετών. Υπάρχουν κάποια ζωηρά τραγούδια του Peter Link και ορισμένες διασκεδαστικές στιγμές μεταξύ ανδρικού και γυναικείου χορού, όμως η κυρία Μερκούρη δε μπορεί να τραγουδήσει και η βαριά της προφορά, καθιστά δύσκολη την κατανόηση του κειμένου και την επικοινωνία της με τον υπόλοιπο θίασο. Ο διασκευαστής και σκηνοθέτης, Μιχάλης Κακογιάννης δεν έχει κανένα στιλ ή άποψη πάνω στο έργο και τη σχέση των δύο φύλων. Ο Αριστοφάνης το έκανε πρώτος και καλύτερα...»

Η μουσική του Link είναι όντως εξωστρεφής, αν και κάπως αμήχανη, εκτός αριστοφανικού πνεύματος, αλλά και μακριά από κάθε απόχρωση ουσιαστικής εκσυγχρόνισης, παρόλο που εντοπίζονται ξεκάθαρες επιρροές από τη hippie/rock κουλτούρα που έχει εισάγει 5 χρόνια πριν το θρυλικό Hair και σάρωσε τα πάντα στο Broadway. Παρά την χλιαρή μουσική όμως και την αμφιλεγόμενη σκηνοθεσία, η Μελίνα βρίσκει στο πρόσωπο της Λυσιστράτης ένα εξαιρετικό όχημα για να εξαγγείλει με πάθος την ανάγκη της για ελευθερία, να καταγγείλει τα ολοκληρωτικά καθεστώτα και ευθέως τη δικτατορία της χώρας της. Θα έλεγε κανείς ότι προσαρμόζει την ηρωίδα στη σαρωτική εικόνα της Μαχόμενης Ελληνίδας Μελίνας, πλάθοντας ταυτόχρονα μια περσόνα πολύ κοντά στην Illya που είχε γοητεύσει πριν χρόνια το αμερικανικό κοινό. Με άλλα λόγια η πραγματική παράσταση παίζεται ανεξάρτητα από τη σκηνή, με μια φλεγόμενη Μελίνα να απευθύνει τους επαναστατικούς λόγους της Λυσιστράτης στην πλατεία, και πέρα απ’ αυτήν: σε ολόκληρο τον κόσμο. Κάποιος που είχε γνώση της τότε πολιτικής κατάστασης της Ελλάδας και μπορούσε να εντοπίσει τη διακειμενικότητα στα λόγια της, θα καταλάβαινε ακριβώς το μέγεθος της κίνησης της Μελίνας και τη μεταθεατρική αλήθεια της συγκεκριμένης Λυσιστράτης. Δυστυχώς όμως, το κοινό του Broadway, που ελάχιστη διάθεση έχει για πολιτική (τουλάχιστον σε άμεση αναμέτρηση), και προτιμά την καθαρόαιμη ψυχαγωγία, θεωρεί υπερβολική την μάλλον εξωτική για τα γούστα του Λυσιστράτη και της γυρίζει επιδεικτικά την πλάτη.

Η αποτυχία της παράστασης έχει ως αποτέλεσμα η Μερκούρη να εγκαταλείψει κάθε προσπάθεια για διεθνή καριέρα, τουλάχιστον στο Broadway, και με το τέλος της δικτατορίας επιστρέφει στην Ελλάδα, όπου επικεντρώνεται στην εγχώρια καριέρα της. Πρώτη της παράσταση μετά την επιστροφή της είναι η θρυλική πια "Όπερα της Πεντάρας" των Brecht και Weill σε σκηνοθεσία Jules Dassin στο θέατρο Κάππα.

Ο Μιχάλης Κακογιάννης, 23 χρόνια μετά το πρώτο εκείνο βραχύβιο ανέβασμα, το 2005, αναμετριέται και πάλι με τη Λυσιστράτη παρουσιάζοντάς την στο Μέγαρο Μουσικής σε μορφή καμπαρέ με τους Ρουμάνους Maia Morgenstern και Vladimir Ivanov να ερμηνεύουν όλους τους γυναικείους και ανδρικούς ρόλους αντίστοιχα. Χρησιμοποιεί και πάλι τη μουσική του Link, αφήνοντας όμως πίσω την εξωστρέφεια του Broadway, ενώ στρέφεται στους πιο εσωτερικούς δρόμους του επικού θεάτρου. Η Λυσιστράτη του βρίσκει τότε την ιδανική ενσάρκωση της στη σκοτεινή καπνισμένη παράδοση του μπρεχτικού καμπαρέ κι έτσι καταφέρνει να αναδείξει το λεπτό σαρκασμό και την καυστική της διαχρονικότητα, όπως επιθυμούσε αρχικά ο σκηνοθέτης της.

Κάπου στο χρόνο όμως, αρκετά χρόνια πίσω, θα βρίσκεται πάντα χαμένη –κι ίσως άδικα ξεχασμένη- εκείνη η πρώτη συνάντηση της Μελίνας με τη δαιμόνια Αθηναία του 5ου αι π.Χ. Μια συνάντηση που διήρκεσε λίγες μέρες αλλά ήταν σαν να ήταν προγραμματισμένη να συμβεί από την αρχή του κόσμου.

Ακολουθεί ένα ακόμα σύντομο απόσπασμα από τη Λυσιστράτη της Μελίνας:

Melina Mercouri - Lysistrata by jirashimosu

Μεδίνα

2011-06-10T12:37:00.001+03:00

Ταξιδεύεις χρόνια να βρεις τη Μεδίνα. Ξεκίνησες σε κάποια αλλοτινή ζωή, πολλές ζωές πίσω, με ένα και μόνο προορισμό. Να βρεις το Θεό σου (το Θεό των άλλων αρχικά που ναι φιλεύσπλαχνος και δέχεται και τους χαμένους) και να τον προσκυνήσεις. Ή να του υποβάλλεις το ερώτημα. Κι αν είναι μάγκας ν’ απαντήσει. Μια ευθεία χαραγμένη είναι η πορεία σου. Την ξέρεις καλά. Σου τη μάθανε, καθώς μεγάλωνες. Σε μεγάλωναν για τούτη την πορεία. Γύμναζαν τα πόδια σου και το μυαλό σου για το δρόμο. Για το δρόμο σε τάιζαν, για το δρόμο σου μάθαιναν ποιοι είναι οι κακοί, πως να τους ξεχωρίζεις και να τους αποφεύγεις. Και μια μέρα ξεκίνησες. Φορτωμένος τάματα και τις ερωτήσεις στον πάτο του σάκου σου, κρυμμένες κάτω από το νερό και την τροφή σου. Περπάτησες πολύ, ώσπου κάποτε κουράστηκες κι έπιασες μιαν άκρη να ξεκουραστείς. Όμως δεν ξέχασες ποτέ που πήγαινες. Δε σ’ άφηνε κι ο δρόμος να ξεχαστείς. Μια ευθεία ήταν άλλωστε με το πίσω αποκλεισμένο εξ’ αρχής. Και σε κάποια ζωή πιο κάτω, έφτασες. Κι ήσουν άλλος. Είχες ξεχάσει τι ήθελες να μάθεις. Είχες ξεχάσει ποιον ήρθες να βρεις. Μα και να θυμόσουν δε θα τον έβρισκες. Ή τουλάχιστον, όπως σου τον αφηγήθηκαν τα χρόνια τα παλιά, που πίστευες. Σε μια γωνιά βρίσκεις ένα ζητιάνο. Τον προσπερνάς. Ψάχνεις τον Μεγάλο, το Σπουδαίο, τον Φύλακα των μυστικών. Ξαφνικά θυμάσαι πως οι μύθοι αγαπούν αυτά τα παιχνίδια των εντυπώσεων, και συνηθίζουν τους μεγάλους να τους ντύνουν μικρούς και τους μικρούς μεγάλους. Γυρίζεις στο ζητιάνο. Τον λες Θεό. Τον ακούς προσεκτικά μπας και σου πει καμιά σοφία. Σου λέει «πεινάω, διψάω και νυστάζω». Ψάχνεις το κρυμμένο νόημα του χρησμού. Αναρωτιέσαι μήπως αυτό είναι το μυστικό της ύπαρξης. Ανατριχιάζεις από το μεγαλείο της απλότητας του. Άξιζε που έκανες τόσο δρόμο. Άξιζαν όλες οι ζωές μία προς μία. Ευχαριστείς το γέρο- Σοφό για το χρησμό. Τώρα μπορείς να γυρίσεις πίσω πλούσιος. Κι ας μην έχει πίσω. Κι ας μην έχει ούτε μπροστά. Έχεις τη σοφία. Είσαι εκεί. Δε χρειάζεσαι ούτε πίσω, ούτε μπροστά. Στέκεσαι δίπλα στο γέρο. Κάποτε ο γέρος πεθαίνει από την πείνα, τη δίψα, την κούραση. Τον ευχαρίστησες, τον προσκύνησες, τον μακάρισες, μα δεν τον τάισες, ούτε τον πότισες. Εκστασιάζεσαι από την άδεια θέση. Μετακινείς το άψυχο σώμα και την καταλαμβάνεις. Βγάζεις τα παπούτσια σου, κάθεσαι οκλαδόν και ατενίζεις το άπειρο. Περνάς έτσι άλλες δέκα – δεκαπέντε ζωές. Κάποτε νιώθεις την πείνα, τη δίψα, την κούραση. Μέχρι να αποκάμεις τελείως σε προσπερνούν διαβάτες, τυχοδιώκτες και προσκυνητές. Παίρνουν όλοι τους χρησμό‧ σε προσκυνούν‧ σε μακαρίζουν. Ούτε ένας δε σε φροντίζει. Έχουν περάσει εκατό ζωές. Είσαι γέρος, αδύναμος και μόνος. Ο σφετεριστής ενός σφετεριστή. Έχεις την ηλικία της γνώσης. Κι όμως ο παλιός χρησμός του προκατόχου σου, μόλις ξεκαθαρίζει.

ο Maurice Béjart για το Θάνατο.

2011-06-08T19:49:00.001+03:00

"Ο Θάνατος δεν υπάρχει. Υπάρχουν αυτοί που πεθαίνουν. Ο θάνατός μου δε με απασχολεί, είναι κάτι που δεν το σκέφτομαι‧ θα έρθει κάποτε, αυτό είναι όλο. Ξορκίζω το θάνατο χρησιμοποιώντας τον στη δουλειά μου. Όμως ποτέ δε μου πολυάρεσε κάτι τέτοιο. Δε μ' αρέσει να τελειώνει ένα μπαλέτο με θάνατο. Θέλω να ξαναγεννιέται το καθετί. Όταν έκανα Ρωμαίο και Ιουλιέτα, μετά τους αναγκαστικούς θανάτους του έργου, ξαναφέρνω όλους τους χορευτές στη σκηνή κι ακούγεται το "Κάντε έρωτα, όχι πόλεμο!" Στο τέλος του Νιζίνσκι ακούγεται μια φράση από το προσωπικό του ημερολόγιο: "Τίποτα δεν είναι φριχτό, χαρά είναι το καθετί", και βλέπουμε πάνω στη σκηνή ένα χέρι να προσφέρει ένα τριαντάφυλλο. Ο Θάνατος είναι σαν τη μοναξιά‧ το επαναλαμβάνω, δεν υπάρχει. Ποτέ δεν είναι κανείς μόνος. Πεθαίνουμε ποτέ; Έχει πεθάνει ο πατέρας μου, όταν εγώ αντιγράφω μια φράση του που αναφέρεται στο πέρασμα στην εφηβεία μέσα από την πάντοτε δύσκολη διαδοχή αποτελεσματικών μέσων, την τοιχοκολλώ στο διάδρομο της σχολής χορού και βλέπω τους νέους να τη διαβάζουν και με τη σειρά τους να την αντιγράφουν στα μικρά τους σημειωματάρια;"

(Maurice Béjart - Μια στιγμή στη ζωή κάποιου άλλου - Εκδόσεις Οδυσσέας)

pull marine

2011-06-01T09:30:00.000+03:00

Έψαξα στο θησαυροφυλάκιο της μνήμης κι η απόφαση ελήφθη οριστικά κι αμετάκλητα: αυτό που αρχίζει τυπικά από σήμερα θα το πούμε καλοκαίρι, ενάντια στα δεδομένα και τις προβλέψεις. Όσο υπάρχει η μνήμη, μπορούμε να ελπίζουμε στη σιγουριά μιας επανάληψης.

μια συγκέντρωση

2011-05-26T10:37:00.003+03:00

Εξηγούμαι: είμαι επιφυλακτικός απέναντι σε κάθε είδους διαδήλωση, πορεία, διαμαρτυρία. Όχι λόγω αδιαφορίας και φιλησυχίας. Ούτε λόγω της φυσικής αποστροφής μου προς τη βία και τη φασαρία. Θεωρώ ότι μια αποτελεσματική δημόσια έκφραση δυσαρέσκειας, απαιτεί παιδεία, ενημέρωση, ψυχραιμία και καθαρή θέση. Και δε θεωρώ κανένα από τα παραπάνω ίδιον του λαού μας. Αντιθέτως πιστεύω πως είμαστε παρορμητικοί, φασαριόζοι, αψυχολόγητοι και χειραγωγήσιμοι. Όλα όσα καταδικάζουν την οποιαδήποτε συλλογική διαμαρτυρία δηλαδή, σε πεδίο δράσης επιτήδειων, οι οποίοι παραμονεύουν την ιδανική στιγμή για να επωφεληθούν από την όποια αναταραχή.

Γι’ αυτό το λόγο ήμουν επιφυλακτικός και για την χτεσινή πρόσκληση διαμαρτυρίας στο Σύνταγμα, τη Θεσσαλονίκη, την Πάτρα. Η αφορμή μου φαινόταν βεβιασμένη. Αυτό το χαρακτηριστικό του Έλληνα, που δεν ανέχεται κάποιος να του τη «λέει» και να βγαίνει από πάνω. Μου φάνηκε πως αφορμή στάθηκε όχι το «αμήν» - το οποίο έτσι κι αλλιώς μετράει αρκετούς μήνες, αλλά αυτό το σλόγκαν των Ισπανών, το «σιγά, μην ξυπνήσουμε τους Έλληνες», που, ως εθνική προσβολή, έπληξε το ελληνικό φιλότιμο και την περηφάνια μας, λες και πρόκειται για γηπεδική αντιπαράθεση.

Εκτός αυτού, πόση εγκυρότητα μπορεί να έχει μια αυθαίρετη πρόσκληση, χωρίς ξεκάθαρο αίτημα, που μάλιστα ξεκινάει πρακτικά ανώνυμα από το facebook; Στη σύντομη χρονικά παρουσία μας σε αυτή την ψηφιακή κοινότητα, ο καθένας μας έχει δεχτεί αψυχολόγητες εκκλήσεις παράφορων ταγών για τα πάντα: από προσκλήσεις σε συναυλίες, πρεμιέρες και dj set, μέχρι δημόσιο λιθοβολισμό, πολιτική αναδιάρθρωση και κοινωνική αναστήλωση. Αρκεί μια παρόρμηση, μια πολυπληθής λίστα φίλων κι απανωτά ποσταρίσματα για να μπορεί ο καθένας να οργανώσει την προσωπική του μίνι επανάσταση.

Με χαρά αυτή τη φορά διαψεύστηκα. Άφησα πίσω αφορμές, επικρίσεις και δεύτερες σκέψεις και διαπίστωσα πως ο “αγανακτισμένος” κόσμος, μπορεί όντως να κινητοποιηθεί και να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του με ψυχραιμία και ενότητα. Με ακόμα μεγαλύτερη χαρά, είδα πως σε τέτοιες περιόδους παλλαϊκής κρίσης, ο Έλληνας έχει την νηφαλιότητα και τον καθαρό νου να αποκλείσει την εξαρτημένη γονεϊκή σχέση με τα κάθε λογής και διαλογής κόμματα, τους κρατικούς φορείς και τους επιτήδειους μεσάζοντες. Ένιωσα πως ήρθαμε σε επαφή με το πρόβλημα, ένα μέρος της ουσίας του κι αν όχι ακριβώς τη λύση, σίγουρα την απαγκίστρωση από όσα την παρεμποδίζουν.

Για να είμαι ειλικρινής, χάρηκα ακόμα και για τη μεθοδευμένη απόκρυψη των πραγματικών διαστάσεων της χτεσινής εκδήλωσης από τα χειραγωγούμενα ΜΜΕ. Χάρηκα γιατί με πλάγιους τρόπους, είτε από στόμα σε στόμα, το θέμα ταξίδεψε κι έφτασε στα αφτιά ακόμα κι όσων δεν παραβρέθηκαν στις εστίες της διαμαρτυρίας: tweet και φωτογραφίες από κινητά, status στο facebook, αναρτήσεις σε blog απλών πολιτών, το νέο κυκλοφόρησε, ο ενθουσιασμός απλώθηκε, η επιστολή επιδόθηκε στους πολλαπλούς απανταχού παραλήπτες της. Κι ας μην έγινε πρώτο θέμα στις τηλεοπτικές ειδήσεις, που έτσι κι αλλιώς σε περιόδους κρίσης ηδονίζονται ακόμα είτε με πιπεράτα σεξοσκάνδαλα είτε ομφαλοσκοπώντας. Χάρηκα που ένιωσα πως απογαλακτιζόμαστε σιγά – σιγά από την συμπυκνωμένη ενημέρωση και τον καταιγισμό της άχρηστης πληροφορίας, που μετατοπίζει την κοινή γνώμη και συντελεί στη συντήρηση απαθών πολιτών.

Δεν άλλαξε ο κόσμος με τις χτεσινές πορείες, ούτε βρέθηκε η λύση. Έχουμε ακόμα δρόμο. Αυτά όμως είναι έτσι κι αλλιώς ο επίλογος του έργου. Το πρώτο βήμα είναι να ξυπνήσει ο νους και ν’ αλλάξει ο τρόπος που βλέπουμε τα πράγματα. Θέλω να πιστεύω πως αυτό το βήμα έχει συντελεστεί και στις επόμενες μέρες αυτό θα γίνει ακόμα πιο εμφανές: οι παρωπίδες μοιάζουν σταδιακά να πέφτουν, τα μυαλά να ανοίγουν,τα πήλινα πόδια να σπάνε. Δεν υπάρχουν ακόμα λύσεις, θέσεις, μέθοδοι, προτάσεις για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος. Υπάρχει όμως αντίθεση στην ανεύθυνη διοίκηση, διεκδίκηση στη στρατηγική εξόδου από την κρίση, καθαρό σήμα λαϊκής παρουσίας. Περισσότερο απ’ όλα όμως μόνο αισιοδοξία μπορεί να προκαλέσει το γεγονός ότι μια νέα γενιά πολιτών ενός διαλυμένου κράτους, βρήκε την απαραίτητη ενότητα να βγει στο δρόμο για να διεκδικήσει μια θέση στη διαχείριση ενός προβλήματος που είναι πάνω και πρώτα απ’ όλα δικό της.

Που πάνε τα τραγούδια όταν πεθαίνουν.

2011-05-25T08:28:00.001+03:00

Έχω γύρω μου μια στοίβα αγαπημένα cd. Το καθένα ξεχωριστά σημαίνει κάτι. Μια δική του εποχή. Πρόσωπα, συνθήκες και περιστάσεις που πηγαίνουν πολύ βαθιά στο χρόνο. Βγάζω κάποια παλιά δισκάκια από τη σκονισμένη θήκη τους και επιχειρώ να τα ακούσω. Αναγνωρίζω την εισαγωγή, τη φωνή, τον παραμικρό στίχο. Σαν το σκυλί του Παβλόφ ανακαλώ μια ιδέα συναισθήματος. Θυμάμαι πόσο έντονο ήταν κάποτε. Σήμερα δεν είναι παρά μια ιδέα μνήμης – ευτυχώς καλά αποθηκευμένη κι ασφαλισμένη στη θυρίδα της. Το συναισθηματικό φορτίο δεν αντιστοιχεί πια. Κλωτσάει. Άλλοι ήχοι έχουν πάρει τη θέση της τότε αποκλειστικής υπόκρουσης κι άλλα αισθήματα έχουν αντικαταστήσει εκείνα της αρχαίας εποχής. Τοποθετώ και πάλι τα δισκάκια στη θήκη τους. Ανακατεμένα πια – τα πάλαι ποτέ αυστηρά ταξινομημένα – επιστρέφουν στη σκόνη τους. Ίσως κάποια στιγμή στο μέλλον‧ αν παραστεί μεγαλύτερη ανάγκη‧ Όταν η μνήμη θα γίνει το μόνο ασφαλές καταφύγιο.

Σκέφτομαι πως έρχεται μια στιγμή που η μουσική μιας ζωής παύει να σημαίνει. Μπορεί προσωρινά: για λίγες μέρες ή εβδομάδες, μπορεί και για περισσότερο. Φοβάμαι πως σε κάποιες περιπτώσεις, μπορεί και για πάντα. Ειδικά αν έχεις συνηθίσει να υπάρχει μια υπόκρουση για το οτιδήποτε, η φθορά είναι αναπόφευκτη‧ το νόημα έχει μια τάση να χάνεται ευκολότερα αν στην, έτσι κι αλλιώς, σύντομη ζωή του, έχει σημάνει περισσότερα απ’ όσα οφείλει. Η μουσική αναλύεται σε ήχους. Η εμπειρία σου αναγνωρίζει τους ήχους, τους τοποθετεί εκεί που πρέπει να τοποθετηθούν μηχανικά και σταδιακά κόβει κάθε δεσμό με το συναίσθημα. Τόσο απλά: η κάποτε αποκλειστική γλώσσα του αισθήματος σου, γίνεται ένας μυστήριος, αλλοπρόσαλλος κώδικας, ανίκανος να δηλώσει την παραμικρή σαφήνεια.

Δεν είναι όσο κακό ακούγεται. Η μουσική είναι ένας δεσμός που χρειάζεται διαρκή ανανέωση. Η σχέση μας μαζί της δεν είναι όσο δεδομένη μπορεί να πιστεύει κάποιος. Το ότι συναντηθήκαμε σε κάποια φάση της ζωής μας με ένα τραγούδι δε σημαίνει πως θα το κουβαλάμε εσαεί στις αποσκευές μας. Ακόμα κι αν το τραγούδι αυτό, έφτασε μια δεδομένη στιγμή να σημαίνει τα πάντα, δεν αποκλείεται σε μια αντίστοιχη μελλοντική συνθήκη, όταν στραφούμε μηχανικά σ’ αυτό για παρηγοριά και φροντίδα, να μας γυρίσει την πλάτη. Την έχουν τα τραγούδια αυτή τη συνήθεια να ζητούν την αποκλειστικότητα μιας εποχής και να προτιμούν την προσήλωση σε συγκεκριμένες στιγμές. Έχει να κάνει με τη γονεϊκή τους φύση. Με την αρχή που έχουν πάρει από τους δημιουργούς τους να φροντίζουν τις ανθρώπινες αδυναμίες και να τις παρηγορούν από τη σκληρότητα του κόσμου – όσο φαίνεται να υπάρχει ανάγκη.

Κι είναι πάντα εκεί τα τραγούδια, μέχρι τη μοιραία στιγμή της ενηλικίωσης ενός συναισθήματος ή γεγονότος, που θα τα αφήσει πίσω. Τότε κι αυτά μας ξεχνάνε. Δεν διεκδικούν πια την προσοχή μας. Όσο τα διαχωρίζουμε από τις νέες μας εμπειρίες, τόσο απομακρύνονται κι εκείνα από τα αισθήματά μας. Παραχωρούν τη θέση τους σε καινούργια τραγούδια που μιλάνε άλλες διαλέκτους, ενώ στρέφονται σε νέα ξένα και παρθένα συναισθηματικά κενά. Ώσπου γίνονται και για κάποιον άλλον σταδιακά απαραίτητα και στην πορεία άχρηστα. Κι έρχονται και παρέρχονται φευγαλέα στα ραδιόφωνα, στα περαστικά αυτοκίνητα, σε απρόβλεπτες σετλιστ συναυλιών, σε αταίριαστα χείλη και σε σκονισμένες δισκοθήκες-χρονοκάψουλες.

Και τα τραγούδια, τα πιο δικά μας στον κόσμο, τα θεμέλια μιας εποχής, η ταυτότητά μας για ένα, δυο ή παραπάνω φεγγάρια, γίνονται φαντάσματα περαστικά μιας φευγαλέας μνήμης. Για μας. Γιατί κάπου αλλού, για κάποιον άλλον, που τα ανακαλύπτει για πρώτη φορά γίνονται τα πάντα – η πατρίδα, η ταυτότητα, η γλώσσα κι η θρησκεία ενός ολοκαίνουργιου κι ορφανού συναισθήματος.

(Κείμενο του Jirashimosu που δημοσιεύτηκε στο musicpaper.gr.)

σύγχυση*

2011-05-21T09:59:00.004+03:00

Συχνά – πυκνά, υπάρχουν μεγάλα διαστήματα αποχής μου από το blogging. Είναι εκείνες οι περίοδοι που επανεξετάζω ποια είναι η πραγματική σημασία του να γράφεις το οτιδήποτε, ποιον αφορά η δική σου κι εντελώς προσωπική οπτική του κόσμου και πόσο αποτελεσματικό είναι σα μέσο έκφρασης σε μια εποχή που ανά πάσα στιγμή μπορείς να εκφράσεις ικανοποιητικά το αίσθημα σου με μια συνοπτική ανάρτηση στο facebook η στο twitter.

Κάποτε μια νυχτερινή βόλτα ήταν αρκετή αφορμή για μια ολόκληρη έκθεση ιδεών. Τώρα αρκεί ένα νόστιμο tweet ή μια πειραγμένη φωτογραφική αποτύπωση στο instagram. Σκέφτομαι πως έχουμε μπει σε μια εποχή, που ο κύριος λόγος που ξεκινήσαμε και κρατήσαμε το blogging τόσα χρόνια (η καταγραφή ενός χρονικού της καθημερινότητας μας) έχει περάσει σε άλλη βάση. Δε μας απασχολεί πια η διάρκεια της στιγμής στο χρόνο, αλλά αποκλειστικά και μόνο η στιγμιαία της έκφρασή. Μια ταινία, μια παράσταση, ένας δίσκος, ένας περίπατος ή ένα γεγονός, χάνονται μέσα σε έναν κυκεώνα ετερόκλητων πληροφοριών, εικόνων, ήχων και λέξεων που αποτελούν το σύμπαν τον ηλεκτρονικών κοινωνικών δικτύων. Αυτό, αφενός ικανοποιεί τη στιγμιαία μας ανάγκη να συνταχθούμε άμεσα αισθητικά με κάποιον, ασφαλίζει όμως και την απομάκρυνση μας από την έκθεση σε βάθος χρόνου. (Ποιος θα θυμάται να μας προσάψει αύριο έναν υπερβολικό ενθουσιασμό για κάτι –σημαντικό ή ασήμαντο- μέσα σε έναν καταιγισμό δηλώσεων πίστης εκατοντάδων φίλων και followers.)

Ωστόσο, έχοντας κλείσει αισίως 5 χρόνια αδιάλειπτου blogging, διαδικασία η οποία υπήρξε σωτήρια σε περιόδους ιδιαίτερα εύθραυστες για τον γράφοντα (τσέκαρε το καλοκαίρι του 2008) και παρατηρώντας ότι το χρονικό της ζωής μου, που στεγάζεται σταθερά από το 2006 σε αυτή τη μικρή γωνιά του αχανούς διαδικτυακού γαλαξία, αρχίζει και παρουσιάζει τρομακτικές ελλείψεις, αποφάσισα να του δώσω μια ακόμα ευκαιρία.

Σκέφτομαι ότι η σχέση μου με την πτυχή της προσωπικότητάς μου που ονομάζεται jirashimosu, έχει περάσει από σαράντα και βάλε κύματα, καταλήγοντας να αποτελεί ένα αδιάσπαστο κομμάτι μου, που όσο σωπαίνει και μένει ανέκφραστο, συσσωρεύει μια δική του μελαγχολία. Αν προσθέσουμε σ' αυτό και την αποδεδειγμένα ασθενική μου μνήμη η οποία έχει μια τάση να παραλείπει όλο και περισσότερα γεγονότα και περιστατικά - όσο σημαντικά κι αν είναι, καθώς και τον αντίκτυπό τους στη γενικότερη κοσμοθεωρία μου, η επιστροφή στην καταγραφή των σκέψεων μου καθίσταται επιτακτική κι αναγκαία.

Ακόμα μια φορά λοιπόν, ανοίγουμε, ξαραχνιάζουμε, αερίζουμε, ρίχνουμε κι ένα σφουγγάρισμα κι επιστρέφουμε στις επάλξεις. Το λέμε Άνοιξη 2011 και περιμένουμε να δούμε τί θα φέρει, τι θα κάνει, τί θα πει, και πως θα το γράψει μέσα μας.

(*ο τίτλος -απόλυτα ταιριαστός- δανεισμένος από ένα όνειρο...)

Η εποχή του αισθήματος

2011-05-02T11:11:00.008+03:00

Σε λένε ρετρό γιατί έχεις μπολιάσει το ipod σου με χρατς βινυλίου‧ γιατί ανάμεσα στις ψηφιοποιημένες φωνές τον σύγχρονων ηχογραφήσεων παρεμβάλλονται μπελκάντο ερμηνείες‧ γιατί ανάμεσα στα μπιτ και στις electro ατμόσφαιρες ξεπετάγονται βαλσάκια, τανγκό, slow fox, η χαμπανέρες άλλης εποχής. Εσύ όμως δεν νιώθεις το χρόνο σαν κάτι που υπάγεται σε αντικειμενικές συνθήκες. Τον μετράς στις δικές σου διαστάσεις: στη μελαγχολία ή τη χαρά σου. Για σένα δεν κάνει καμιά διαφορά το πότε και το πως. Σου είναι αρκετό πως κάτι δηλώθηκε, ανοιχτό και ευπροσάρμοστο σε κάθε πιθανή κατάσταση στο διηνεκές.

Κάποιος, κάποτε, αγάπησε, τραγούδησε, το ηχογράφησε. Κάποιοι κάποτε αγάπησαν, τον άκουσαν να τραγουδάει, ίσως τον χόρεψαν. Κάποιοι κάποτε αγάπησαν, τον ξέχασαν, χόρεψαν άλλα τραγούδια και κάποιος κάποτε αγάπησε και συνάντησε τυχαία χαμένη στο χρόνο μια τραγουδισμένη αγάπη που έμοιαζε αφοπλιστικά με τη δική του.

Και τη στιγμή που έπεσαν οι πρώτες στροφές ένιωσε πως δεν είχε καμία σημασία αν αυτό το τραγούδι ο χρόνος το ξέχασε και το σκέπασε με τόνους σκόνης, στοιβάζοντας από πάνω του αμέτρητες άλλες μελωδίες και στιχάκια. Για εκείνον τίποτα δε θα μπορούσε να μιλήσει με μεγαλύτερη σαφήνεια γι΄αυτό που νιώθει. Και το τραγούδι αυτό, το παλιό και ξεχασμένο, γίνεται ένας διαχρονικός ύμνος που γράφτηκε από την αρχή του κόσμου και θα παίζει ως το τέλος του.

Το Retropolis είναι ένα πείραμα. Είναι δυνατόν να δούμε την αλήθεια μας αλλιώς; τους έρωτες τους εαυτούς μας και την πόλη; Οι συνοδοιπόροι μας, ορισμένοι από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της νέας γενιάς. Έπαιξαν με τραγούδια που όλοι έχουμε σιγοψιθυρίσει. Δεν τους βάλαμε περιορισμούς. Ζητούμενο ήταν το κομβικό σημείο που συναντιέται το τώρα με το τότε. Το αποτέλεσμα το χαρήκαμε όσο κι εκείνοι. Θέλουμε να πιστεύουμε όσο κι εσείς.

Γιατί τελικά, δεν υπάρχουν παλιά και νέα τραγούδια: η μόνη εποχή στην οποία υπάγονται τα τραγούδια είναι η εποχή του αισθήματος.

(

Η παρουσίαση/παράσταση του Retropolis θα γίνει αύριο Τρίτη 3 Μαίου στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Ώρα Έναρξης: 21.00.)

Ένας ευτυχισμένος άνδρας

2011-04-21T11:01:00.005+03:00

Ένας ευτυχισμένος άνδρας στα 32. Όχι ότι ήξερε και πολλούς ευτυχισμένους, πριν τα 32 ή μετά. Όμως αυτός ήταν φτιαγμένος από γνήσιο υλικό ευτυχίας. Τα μέλη του γερά και πλήρως λειτουργικά. Αγύμναστος και κάπως πλαδαρός, υγιέστατος όμως και ροδοκόκκινος. Μόνο το βλέμμα του ήταν μελαγχολικό κι οι κινήσεις του νωχελικές. Κατά τ’ άλλα οι πρώτες ύλες φώναζαν πως αν ήθελε να αρπάξει την ευτυχία εκείνη θα του παραδινόταν άνευ όρων.

Αυτός όμως, ειδικά τα ανοιξιάτικα απογεύματα όπως το σημερινό, επέλεγε να είναι δυστυχισμένος. Κρατούσε τη μάνα του αγκαζέ και σε κάθε βιτρίνα που τον τραβολογούσε η ακαταπόνητη πενηνταοχτάρα, κοντοστεκόταν κι έκανε πως κοιτά με ενδιαφέρον. Εκείνη κάθε φορά που της κουνούσε επιδοκιμαστικά το κεφάλι σφιγγόταν με όλο και περισσότερη δύναμη πάνω του.

Αν πρόσεχε τις βιτρίνες που σταματούσαν, θα μετρούσε με τη σειρά ένα dvd-club, ένα ζαχαροπλαστείο, ένα κατάστημα με είδη οικιακής χρήσης, ένα ανθοπωλείο και μια δευτεροκλασάτη μπουτίκ. Στη μπουτίκ χάθηκε λίγο. Το κατάλαβε από το ξαφνικό σκούντημα κι ένα ασύνδετο «που ταξιδεύεις, σου μιλάω» που ήρθε από το πουθενά.

Δεν ταξίδευε, απλώς αφαιρέθηκε λίγο. Το απριλιάτικο απόγευμα του έφερε μια χαύνωση. Όλη μέρα χωμένος στα βιβλία του διδακτορικού του, είχε φορτίσει τις περιορισμένες του εξόδους με μια τρομακτική ηλεκτροφόρα ενέργεια.

- Θα ήμουν γελοία μ’ αυτή τη φούστα;
- Ποιά φούστα; Όχι.
Όσο κι αν έψαξε με το βλέμμα να βρει την πιθανή φούστα απέτυχε. Απάντησε μηχανικά.

- Μιχάλη, που χαζεύεις;
- Πουθενά. Είμαι λίγο αφηρημένος.
- Όλη μέρα πάνω απ' τα βιβλία, θα κλουβιάνεις...
- Έχω μείνει πίσω...
Καθώς το είπε ανέβηκε στον ουρανίσκο του μια γεύση βανίλιας. Όχι γεύση ακριβώς. Περισσότερο αίσθηση, συνοδευμένη από ένα επίμονο τσίμπημα στο στήθος. Η γυναίκα μίλησε:

- Θες να γυρίσουμε;
- Ναι καλύτερα.
- Θα πάρουμε παγωτό;
- Να πάρουμε...
Μέχρι να φτάσουν στη γωνία του σπιτιού τους είχε αρχίσει να νυχτώνει. Εκείνη ήταν ακόμη κρεμασμένη στο μπράτσο του.

- Αγαπώ τα νυχτολούλουδα. Μοσχοβολάει ο τόπος. Δεν είναι υπέροχα καρδιά μου;
- Μμμ..
Έγνεψε περισσότερο, παρά ακούστηκε. Η αλήθεια είναι πως πάντα τα σιχαινόταν. Από τότε που θυμόταν τον εαυτό του τα νυχτολούλουδα του έφερναν αναγούλα. Μπορεί να σιχαινόταν την Άνοιξη μόνο και μόνο γι αυτά τα θρασύτατα ανθάκια.

- Θα πάρουμε έναν πύραυλο σοκολατένιο; Ή μήπως γρανίτα; Όχι, σοκολάτα. Σάββατο βράδυ είναι, δικαιούμαστε μια κατάχρηση. Πάρε κι εσύ ο, τι τραβάει η ψυχή σου. Μισό, να σου δώσω λεφτά. Α! Και τον «αστρολόγο» τον καινούργιο. Είναι Απρίλης. Είναι ο μήνας μου...

περί Μύθων

2011-04-08T13:48:00.002+03:00

Ή η ψυχανάλυση έχει λάθος πρότυπα, ή οι τραγωδίες λάθος πλοκή.

Σύγχρονε μου Οιδίποδα, είσαι τυφλός γιατί σκότωσες τον πατέρα σου κατά λάθος. Έναν ξένο καθάρισες. Γι’ αυτό και δε λυτρώθηκες ποτέ.

Κι η γυναίκα με την οποία κοιμήθηκες δεν ήταν το αιώνιο σύμβολο μητρότητας που αναζητούσες μια ζωή στις ερωμένες σου, αλλά η δύναμη προσωποποιημένη. Με άλλα λόγια το θρόνο πήδηξες‧ τη δύναμη‧ το βασιλιά‧ τον πατέρα. Όχι το δικό σου. Εσύ δεν είχες πατέρα‧ ένα φάντασμα είχες, ένα γέρο Άμλετ.

Τον Πατέρα σου τον πραγματικό όχι μόνο δεν τον σκότωσες. Όχι μόνο δεν απαλλάχτηκες. Τον έστησες σε βάθρο κι ας μην τον γνώρισες ποτέ. Έζησες στο σπίτι του, τρώγοντας το βιος του, μέχρι που δεν ήσουνα παιδί. Κι όταν ήρθε η στιγμή να αλλάξεις ρούχα και να γίνεις άνδρας της δικής σου ζωής, φόρεσες τα ρούχα και το στέμμα του. Κοιμήθηκες στο σπίτι του, έκανες σεξ στο γονεϊκό κρεβάτι. Πήρες τη γυναίκα του. Έγινες Αυτός. Κι όταν αναρωτήθηκες ποιος είσαι και δεν είχες ούτε πρόσωπο, ούτε απάντηση, έβαλες φωτιά σε σένα για να απαλλαγείς απ’ την εικόνα του. Κι έσβησες εσένα για να σβήσεις τη μνήμη της ανικανότητάς σου από τον κόσμο.

Κι εσύ σύγχρονη μου Ηλέκτρα, που κουβαλάς το θρήνο και κοιμάσαι με αντικαταθλιπτικά τις νύχτες: τον πατέρα σου πρέπει να σκοτώσεις για να προχωρήσεις τη ζωή σου κι όχι τη μάνα σου. Αυτή ήταν η μόνη υγιής σου διέξοδος, αν δεν ήταν ο μοναδικός γονιός διαθέσιμος να φταίει. Δε σε εγκατέλειψε ποτέ. Δε γύρισε εκείνη από τη μάχη με ένα κορίτσι στην ηλικία σου στο πλευρό. Δεν καθάρισε εκείνη τη μεγάλη σου αδερφή, θέτοντας σε δεύτερη στη σειρά κι εκτεθειμένη σε έναν επικείμενο νέο κίνδυνο. Όταν η ζωή τέλειωσε, εκείνη συνέχισε, αγάπησε, διέθεσε εαυτόν. Ίσως αυτό σε τρόμαξε. Ότι μπορεί να διαδέχεται το θρήνο ένα κατακόκκινο φουστάνι. Αυτό θα σε διέλυε. Ένας θρήνος που τελειώνει. Μια ζωή που συνεχίζει. Μια ενηλικίωση.

Κι ο αδερφός που περιμένεις, ο Μεσσίας, έρχεται να πάρει τη δόξα του φόνου, να σώσει το δικό του τομάρι. Αν σε υπολόγιζε, έστω και λίγο, θα είχε έρθει πιο νωρίς κι όχι όταν έφτασε η κατάσταση στο απροχώρητο. Και θα σε έπαιρνε μαζί στο φόνο. Δε θα σε καταδίκαζε στη γυναικεία σου φύση, στερώντας σου την εκδίκηση που περίμενες τόσα χρόνια. Θα σε λύτρωνε. Και δε θα σε πάντρευε αμέσως με την ίδια τη σιωπηλή σκιά του μη και προλάβεις και δεις πόσο ήσουνα η μάνα σου.

Γι’ αυτό σας λέω: Ή η ψυχανάλυση έχει λάθος πρότυπα, ή οι τραγωδίες λάθος πλοκή.

Αν αλλάζατε μοίρες εσείς οι δυο, τα πάντα θα ήταν αλλιώς. Οι ψυχές των απογόνων σας, θα είχαν σωθεί.

ΜΕΣΑ

2011-04-03T12:33:00.006+03:00

Ένα διαμέρισμα με θέα στην Αθήνα. Άνθρωποι πηγαίνουν κι έρχονται μέσα σ’ αυτό, αναπαράγοντας κινήσεις από τη ζωή ενός σύγχρονου κατοίκου της πόλης‧ απλές, οικείες εικόνες, με μια μικρή διαφορά: ο τέταρτος τοίχος απουσιάζει κι οι απροσδιόριστοι κάτοικοι του διαμερίσματος βρίσκονται εκτεθειμένοι στα μάτια μιας κινούμενης μάζας θεατών, οι οποίοι έχουν την ελευθερία να επιλέξουν πότε θα μπουν και θα βγουν από την αίθουσα, πόσο θα παρακολουθήσουν, που θα κάτσουν.

Αυτό είναι σε γενικές γραμμές το πλαίσιο της νέας ιδέας του Δημήτρη Παπαιωάννου, που ξεκινάει στο Παλλάς από τις 13 Απριλίου. Το ΜΕΣΑ αποτελεί για τα ελληνικά δεδομένα ένα μάλλον ιδιότυπο πείραμα, μια σύνθεση που είναι οργανικά δεμένη με τον κάθε θεατή ξεχωριστά, εξ ου και δε μπορεί να τεθεί σε στενά περιγραφικά πλαίσια. Για να τα πούμε πιο σωστά: πρόκειται για μια προσωπική υπόθεση του καθενός και δε θα με εκπλήξει καθόλου αν δεν καταφέρουμε ποτέ να εξηγήσουμε ο ένας στον άλλον τι σήμαινε για τον καθένα μας ξεχωριστά.

Η πρώτη αίσθηση που σου αφήνει η είσοδος σου στο Παλλάς είναι αυτή της εκκρεμότητας, σαν κάτι να περιμένεις να συμβεί. όταν συντονίζεσαι όμως με τις συνθήκες και την (ας την πούμε) δράση, καταλαβαίνεις ότι δε θα συμβεί τίποτα περισσότερο από αυτό που βλέπεις. Καθώς μπαίνεις σταδιακά μέσα στο πράγμα, σε εκπλήσσει η οικειότητα που νιώθεις με τα επι σκηνής τεκταινόμενα. Η φυσικότητα των κινήσεων των performer σε παραπέμπει άμεσα σε προσωπικές εμπειρίες, άλλωστε εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με χορό (την συγκεκριμένη δηλαδή άποψη ενός χορογράφου) αλλά με γνώριμες σε όλους μας κινήσεις: ο ύπνος, το φαγητό, το ντουζ, η κανονικότητα της οικιακής ζωής.

Ο σκηνικός σχεδιασμός του Δημήτρη Θεοδωρόπουλου και της Σοφίας Ντώνα και τα ηχητικά τοπία του Κωνσταντίνου Βήτα και Κωνσταντίνου Μιχόπουλου συμβάλλουν σ’ αυτή την αίσθηση της οικειότητας με το περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργούν οι performer. Στο πρώτο πεντάλεπτο π.χ. ένιωσα με σαφήνεια τη μεταμεσονύχτια καλοκαιρινή ησυχία ενός διαμερίσματος στο κέντρο. Κι από κει και πέρα ελευθερώθηκαν οι δικές μου αναφορές, οι δικές μου εμπειρίες και σκέψεις. Η παράσταση δηλαδή μπολιάστηκε με το προσωπικό μου στοιχείο, εκτροχιάστηκε και ήξερα ότι από εκείνη τη στιγμή κι έπειτα ζούσα μια εντελώς διαφορετική εμπειρία από τους συνθεατές μου.

Για να εξηγούμαστε λοιπόν: το μέσα δεν είναι παράσταση. Είναι μια συνθήκη. Ένας τρόπος θεώρησης (κι όχι απλώς θέασης) της ζωής. Αυτό που σου προσφέρει το εισιτήριο σου είναι η είσοδος σε μια διαδικασία ενδοσκόπησης, μια χαλαρωτική συνεδρία, την οποία μπορείς ανά πάσα στιγμή να διακόψεις, και να επιστρέψεις όποια στιγμή μέσα στη μέρα επιθυμείς για να τη συνεχίσεις. Είναι περισσότερο μια διαδικασία που επαναπροσδιορίζει τη σχέση σου με το θέατρο, την πόλη, το χρόνο αφομοίωσης ενός έργου Τέχνης. Δε θα δεις να συμβαίνει κάτι, δεν έχει πλοκή, ούτε χαρακτήρες. Δεν έχει εξέλιξη και δραματική κορύφωση και σε καμιά περίπτωση δεν περιμένεις επιμύθιο. Είναι λεπτά που τρέχουν το ένα μετά το άλλο και σε υπνωτίζουν, μια συνεχόμενη ροή ζωής που συνεχίζεται ακόμα κι όταν κλείνουν οι πόρτες του Θεάτρου και γυρίζει σπίτι του κι ο τελευταίος θεατής.

Ο Παπαιωάννου δεν ανακαλύπτει την Αμερική. Το έχουμε δει το concept είτε στην αγοραία εκδοχή των τηλεοπτικών reality είτε στην ακραία συμβολική και βίαια μορφή των performance της Marina Abramovic (όπως στο the house with the ocean view του 2002). Ο Παπαιωάννου όμως αυτό το γνώριμο πια πλαίσιο το χειρίζεται με τόση ποίηση και τρυφερότητα, που αυτομάτως του προσθέτει μια μεταφυσική υπόσταση. Στερώντας από τους ανθρώπους του οποιοδήποτε υλικό βοήθημα της καθημερινής ζωής ,τους μετατρέπει σε ποιητικά όντα, σε σύμβολα εσωτερικότητας, εκθέτοντας περισσότερο την ψυχολογική τοποθέτηση του σύγχρονου αστού στο χώρο και το χρόνο του.

Στην ουσία μας παραχωρεί τις πρώτες ύλες για να φτιάξουμε το δικό μας σενάριο. Βλέποντας τους ανθρώπους του ΜΕΣΑ (άντρες, γυναίκες) να πηγαινοέρχονται στο χώρο, πιάνεις τον εαυτό σου να υποθέτει τις ιστορίες τους, ακριβώς όπως θα έκανες για τους άγνωστους ενοίκους της απέναντι πολυκατοικίας αν είχες οπτική πρόσβαση στις ιδιωτικές στιγμές τους. Επειδή όμως η θέαση παρέχεται ελεύθερα, δεν υπάρχει ίχνος ηδονοβλεψίας σε αυτό που βλέπεις. Ο σκηνοθέτης έχει φροντίσει να δαμάσει κάθε κανιβαλιστικό ένστικτό του θεατή που παρεμβαίνει οπτικά στη δράση της σκηνής.

Κι αν από τα παραπάνω συμπέρανες ότι ο Παπαιωάννου απλά συνέλαβε μια γενική ιδέα και άφησε τους ερμηνευτές του να την αποδώσουν βάζοντας αυθαίρετα την υπογραφή του, πρέπει να σου πω ότι το ΜΕΣΑ αισθητικά έχει εμφανέστατη την καλλιτεχνική σφραγίδα του, παρέχοντας μας εξαίρετες εικαστικά εικόνες, που χαράσσονται στη μνήμη πλάι στις ομορφότερες στιγμές από τις προηγούμενες δουλειές του.

Το μόνο ίσως που προσωπικά κάπως με ξένισε (τουλάχιστον στο κομμάτι που παρακολούθησα) είναι η έλλειψη αλληλεπίδρασης ανάμεσα στους performer. Φαντάζομαι ότι έχει να κάνει με μια πρόθεση να τονιστεί η έλλειψη επικοινωνίας στο σύγχρονο κόσμο, θα προτιμούσα όμως να μη δηλωνόταν τόσο ξεκάθαρα. Ένας ιδιοφυής καλλιτέχνης, όπως ο Παπαιωάννου που έχει κατορθώσει να δαμάσει τη σωματικότητα και να συμβολοποιήσει την παραμικρή της κίνηση, έχω την αίσθηση πως θα μπορούσε να δείξει την απομόνωση του εγώ ακόμα και με την επαφή (άλλωστε εκεί εστιάζεται και το μεγαλύτερο μέρος του προβλήματος στη σύγχρονη κοινωνία.)

Παρόλα αυτά το ΜΕΣΑ είναι ένα κομβικό έργο στην πορεία του Παπαιωάννου και της Τέχνης του. Όσο απλό κι αν είναι ως ιδέα κι ως υλοποίηση, άλλο τόσο επίκαιρο και ταιριαστό είναι σε μια εποχή που έχουμε χάσει το μέσα μας προσανατολισμό. Σε μια πόλη σε κατάθλιψη που υστεριάζει και ζει το δράμα της υπερβολής της, η σκηνή του Παλλάς μοιάζει με μια κοιτίδα οξυγόνου, κάτι που μπορεί να εξισορροπήσει τη φασαρία του κόσμου.

Από την άλλη όσοι σπεύδουν να το αποκαλέσουν αριστούργημα μοιάζουν να το αδικούν, δίνοντας του διαστάσεις που δεν είχε καν στις προθέσεις του. Είναι σαν να λες αριστούργημα το απέναντι μπαλκόνι, γιατί αυτό ακριβώς έχει καταφέρει ο Παπαιωάννου: να στήσει ολόκληρη την Αθήνα σε μια σκηνή, αφαιρετικά μα και με τόση σαφήνεια. Τονίζοντας μικρές λεπτομέρειες, όπως το μωσαϊκό στο πάτωμα και την αρχιτεκτονική της αστικής πολυκατοικίας που συνέθεσε το τοπίο της Αττικής από το 70 και μετά και σπεύδουμε να κατοικήσουμε όσοι αναζητάμε το νέο, εκτός του πατρικού, σπίτι στο κέντρο, θέτει όχι μόνο το τοπικό αλλά και το χρονικό πλαίσιο. Γι’ αυτό και το ΜΕΣΑ είναι ένα έργο γενιάς για την αυτοδιάθεση και το αδιέξοδό της από έναν καλλιτέχνη που μπορεί να καυχιέται ότι ακόμα κι αν παίζει με όρους κατεστημένου, μπορεί και παραμένει νέος, ανήσυχος και δημιουργικός.

To ΜΕΣΑ είναι από αυτά τα ιδιαίτερα έργα τέχνης που δε μπορείς να αποκαλέσεις με τίποτα αριστούργημα, εκτός κι αν αυτό που συντελεστεί μέσα σου σε κάνει να το δεις έτσι. Μπορώ να σεβαστώ αυτόν που θα μου πει ότι είναι μια φούσκα, εξίσου μ’ εκείνον που θα μιλήσει για μια εμπειρία ζωής. Γιατί αυτό που κάνει ουσιαστικά το ΜΕΣΑ είναι να σε θέσει απέναντι στον εαυτό σου. Αν έχεις κάτι να πεις μαζί του ή όχι αυτό είναι αποκλειστικά και μόνο δική σου υπόθεση.

(για περισσότερες πληροφορίες μπες ΜΕΣΑ.)

The Umbrellas of Cherbourg

2011-03-26T13:08:00.008+02:00

Αν είσαι τακτικός επισκέπτης στο Jirashimoσπιτο, γνωρίζεις ήδη ότι οι Ομπρέλες του Χερβούργου (Les Parapluies de Cherbourg – 1964) είναι εμβληματική αναφορά του γράφοντος (click here).

Αν έρχεσαι πρώτη φορά, αυτό που πρέπει ίσως να ξέρεις αν δεν έχεις δει την ταινία, είναι ότι πρόκειται ουσιαστικά για το πρώτο σημαντικό ευρωπαϊκό μιούζικαλ, γυρισμένο στον πυρετό του κινήματος της Nouvelle Vague (παίρνοντας όμως και σεβαστές αποστάσεις από τις υπόλοιπες ταινίες του είδους).

Ενώ οι δημιουργοί των ταινιών του κινήματος γύριζαν κατά κύριο λόγο free style ταινίες, ως απάντηση στην αυστηρότητα της προηγούμενης περιόδου, και υποβάλλοντας τα σέβη τους στο αμερικάνικο σινεμά – με έμφαση στο film noir- o Jacques Demy αποδίδει τις αναφορικές του δάφνες στο χολιγουντιανό μιούζικαλ των δεκαετιών 30-40-50, με μια πειραματική κατά κύριο λόγο ταινία, γυρισμένη σε ένα technicolor που κόβει την ανάσα, και που διέπεται από τραγούδι (sing through στη γλώσσα του μουσικού έργου), που όμως αντί να αποτελείται από μια εναλλαγή recitativi και αριών, χρησιμοποιεί ως λιμπρέτο ένα κανονικότατο ανομοιοκατάληκτο, προζάτο σενάριο.

Στη γοητεία του εγχειρήματος συνέβαλε κι η εξαιρετική free jazz μουσική του Michel Legrand, που εστιάζει στο μπάσο και τα πνευστά δίνοντας μια ρέουσα αίσθηση ελευθερίας στο score. Το soundtrack της ταινίας κατάφερε να μείνει στην ιστορία, χαρίζοντας στο Legrand δυο διεθνείς επιτυχίες, με την αμερικάνικη εκδοχή δύο μελωδικών θεμάτων της ταινίας: του “Watch what Happens” και φυσικά του θρυλικού “I will wait for you”, ενός ίσως από τα πιο γνωστά κινηματογραφικά θέματα της δεκαετίας του 60.

Ο Jacques Demy στις Ομπρέλες -με λίγα λόγια- παίρνοντας ένα κλισέ μελό σενάριο (αγόρι συναντά κορίτσι κι η ζωή τους χωρίζει), φτιάχνει μια ταινία ύμνο στο κινηματογραφικό ρομάντζο και στην απόλυτη απομυθοποίηση του. Στην πραγματικότητα σκοπός του είναι να υμνήσει το ψέμα του κινηματογράφου και το πως η ζωή παίρνει ασυγκίνητη τις αποστάσεις της απ’ αυτό. Το αποτέλεσμα είναι ένα sui generis δισυπόστατο φιλμ που λειτουργεί ως μια ρομαντική ιστορία (σημείο αναφοράς για τους εραστές των love stories), αλλά και ως ένα σαρκαστικό κινηματογραφικό πείραμα, πλημμυρισμένο από συνωμοτικά κλεισίματα ματιών στους έμπειρους σινεφίλ.

Αυτή η αγαπημένη ταινία, φέτος διασκευάστηκε από την αρχή ειδικά για την αγγλική σκηνή (έχουν προηγηθεί τα ανεβάσματα – γαλλικό και αγγλικό- της δεκαετίας του 70) και ανέβηκε στο Gielgud Theatre του Λονδίνου. Επικεφαλής η ταλαντούχα σκηνοθέτις και χορογράφος Emma Rice και η θεατρική της ομάδα, Kneehigh Company. Η Rice ήταν επιλογή του ίδιου του Legrand, ο οποίος της ζήτησε προσωπικά να επιμεληθεί του ανεβάσματος, όταν παρακολούθησε την επιτυχημένη προηγούμενη παράστασή της, τη σκηνική μεταφορά του Brief Encounter του Noel Coward στο Broadway.

Η Rice, όπως δήλωσε, δεν είχε ιδέα για την ταινία πριν την ανάθεση και μπήκε στη διαδικασία χωρίς να έχει το φιλμ του Demy ως αισθητική αναφορά. Εδώ ξεκινάει και η γοητευτική ανατροπή της θεατρικής εκδοχής. Όποιος περιμένει τα εκτυφλωτικά παστέλ της οθόνης, κατά πάσα πιθανότητα θα απογοητευτεί, καθώς η Rice τα χρησιμοποιεί μόνο υπαινικτικά, ενώ εστιάζει σε ένα υπέροχο θεατρικότατο σκοτάδι που κατατροπώνεται κατά τόπους από τη σοφή χρήση πινακίδων neon και μακρινά φώτα της πόλης. Οι ομπρέλες της είναι εξαρχής πιο ενήλικες, σκοτεινές και σκληρές. Οι ήρωες κινούνται σαν μαριονέτες ενώ και το ίδιο το λιμάνι του Cherbourg αποτελείται από κτίρια μινιατούρες που εμφανίζονται κι εξαφανίζονται σύμφωνα με τις σκηνικές ανάγκες.

Προκειμένου να κεντρίσει το ενδιαφέρον ενός διεθνούς κοινού, που δεν έχει αναγκαστικά την ταινία ως σημείο αναφοράς, εστιάζει στην πιο γοητευτική εκδοχή του γαλλικού romance, όπως έχει επικρατήσει στην κοινή συνείδηση, δίνοντας μια απόχρωση cabaret στο όλο εγχείρημα. Γι’ αυτό εισαγάγει τον χαρακτήρα της Maitresse, μιας mistress of ceremonies, σκοτεινής όσο και προσιτής για να μας ξεναγήσει σε μια από τις πολλές, τυχαίες, σημαντικές κι ασήμαντες ερωτικές ιστορίες που λαμβάνουν χώρα στα λιμάνια της Γαλλίας. Η Maitresse μπαίνει και βγαίνει στη δράση με διάφορες ιδιότητες: γίνεται πελάτισσα στο μαγαζί με τις ομπρέλες της Madame Emery, μια πριμαντόνα στην Όπερα, μια πόρνη, η Lola, η παλιά ερωμένη του Roland Cachard (από την ομώνυμη ταινία του Demy του 1961) και για μια μόνο στιγμή η Cleo η μυστηριώδης ηρωίδα της Agnes Varda, αγαπημένης συζύγου του Demy.

Το Cherbourg της Rice θυμίζει την ίδια στιγμή τις στιλιζαρισμένες φωτογραφήσεις των Pierres et Gilles, τις καμπάνιες του Jean Paul Gaultier, τον Καυγατζή του Jean Genet και του Reiner Werner Fassbinder, αλλά κι ένα παιδικό δωμάτιο με διασκορπισμένα παιχνίδια παντού. Το κατάστημα με τις ομπρέλες, το γκαράζ, το κλαμπ, τα καταστήματα, η γέφυρα με την επιγραφή Je t’ aime που συναντιούνται κρυφά οι εραστές και που σταδιακά αρχίζει να σβήνει μέχρι να απομείνει αναμμένο μονάχα το ame της ψυχής, όλα συνθέτουν μια μικρή πόλη που θα μπορούσε να είναι οποιαδήποτε πόλη –πραγματική ή φανταστική- στην οποία έχει παιχτεί μια οποιαδήποτε ερωτική ιστορία.

Ώσπου φτάνει το θρυλικό φινάλε. Το μοναδικό κομμάτι της παράστασης που είναι φωτογραφική αναπαραγωγή της ταινίας: η τελευταία συνάντηση του Guy και της Genevieve, μετά από χρόνια, όταν οι ζωές τους έχουν πάρει το δρόμο τους (χωριστά) και κανείς από τους δυο δεν πέθανε από θλίψη. Η Rice έχει στήσει το ακριβές χιονισμένο τοπίο, τα ακριβή κοστούμια και σκηνικά, το μόνο που διαφοροποιεί την εικόνα από το φιλμ, είναι η θλιμμένη μαυροφορεμένη maitresse στη στέγη του γκαράζ που κοιτάζει τους δυο παλιούς εραστές από ψηλά. Ξαφνικά η μουσική του I will wait for you ακούγεται ρεμιξαρισμένη και σαμπλαρισμένη με διαλόγους από την ταινία, ενώ μέσα από το κοινό βγαίνουν και κάθονται στην άκρη της σκηνής όλα τα πρόσωπα του δράματος: η νεκρή Madame Emery, ο Roland Cachard, η Madelaine, o Monsieur Dubourg, ναύτες και πόρνες του λιμανιού.

Τα σκηνικά αποσύρονται, απογυμνώνοντας τη σκηνή, ενώ στο βάθος προβάλλονται εικόνες από το δρόμο σε πραγματικό χρόνο. Αρχίζει να χιονίζει στην πλατεία. Το Cherbourg είναι πια το Gielgud Theatre, το 1962 είναι τώρα. Η maitresse με το κοστούμι της παράστασης έχει βγει μέσα στο πλήθος και ζητάει φωτιά από τους ξαφνιασμένους περαστικούς, ίσως κι αφορμή για να τους ξαναπεί αυτή την τυχαία ερωτική ιστορία που άρχισε με τους όρους του σινεμά και τέλειωσε με εκείνους της πραγματικής ζωής. Με μια μικρή στάση σε ένα θέατρο της Shaftesbury Avenue.

cat off the roof

2011-03-23T18:05:00.003+02:00

Maggie the cat is alive. I'm alive.

[Elizabeth Taylor / February 27, 1932 – March 23, 2011]

Αναλύσεις

2011-03-14T11:27:00.004+02:00

Τη ζωή δεν την υπεραναλύεις. Δε θα καταλήξεις πουθενά. Κι όσο καλύτερα νομίζεις πως εξασκείς το άθλημα, τόσο πιο γελασμένος θα βγεις στο τέλος. Έχεις ένα κάποιο λέγειν και έναν διαισθητικό τρόπο σκέψης. Σε επαινούν από παιδί γι’ αυτό και έμαθες να φτάνει. Το βλέπεις όμως πως δεν καταλήγεις κάπου. Εστιάζεις σε λάθος πράγματα. Γι’ αυτό.

Μίλησες για ιδέες‧ φιλοσόφησες‧ ανέλυσες‧ τοποθετήθηκες‧ συμπέρανες. Έχεις απόψεις, παγιωμένες για τα περισσότερα πολύπλοκα ζητήματα της ύπαρξης. Γύρνα τώρα λίγο στα απλά μπας κι οσφρανθείς τα σύνθετα:

Ξύπνησα. Έβαλα μουσική. Έφτιαξα καφέ. Προσεγμένο. Με ζάχαρη. Δεν αγαπώ τη ζάχαρη, όμως δεν ξέρω πως αλλιώς προσέχεται ο καφές.

Αφήνω ανοιχτά ενδεχόμενα. Οι δουλειές της μέρας. Στα απλά φιλοσοφείς. Καθώς πληρώνεις λογαριασμούς ή πας στην εφορία.

Στο δρόμο σκέφτεσαι. Στη φασαρία. Στην ησυχία δε σκέφτεσαι ποτέ. Στην ησυχία φοβάσαι κι εφευρίσκεις τεχνητές φασαρίες που σε αποσυντονίζουν: μια τηλεόραση, ένα τηλέφωνο, ραδιόφωνο. Πολλές φορές όλα μαζί.

Μπαίνω στο λεωφορείο. Φτάνω στο τέρμα κι από εκεί ταξί. Στη θάλασσα. Οι μέρες γλύκαναν.

Η φασαρία του δρόμου είναι καλή. Δεν την αφοράς. Κινείται ερήμην σου, εξ ου και σε προστατεύει. Στη φασαρία του δρόμου, μπορείς ακόμα και να μονολογήσεις ή να ψιθυρίσεις 2-3 στιχάκια να δεις να δένουν μεταξύ τους.

Καφές στο χέρι. Μαύρη ζάχαρη. Έτσι προσέχεται ο καφές. Δεν έχει άλλο τρόπο.

Με τα απλά να συνομιλείς. Με τις βιτρίνες. Αυτές φέρνουν την άνοιξη. Όχι οι ορμόνες σου. Οι καινούργιες γραμμές στα ρούχα και τα παπούτσια φέρνουν την άνοιξη. Αυτά μας ντύνουν. Όχι τα ρούχα ακριβώς, μα όσα κουβαλούν μαζί τους. Τα πλαστικά σώματα που αποκαλύπτονται λίγο περισσότερο απ' όσο αντέχουν οι προσδοκίες σου.

Στους βιαστικούς των δρόμων είναι η φιλοσοφία. Στους αργόσχολους των καφενείων, στους εργάτες του δήμου, στους επιβάτες των λεωφορείων, στους μετανάστες των φαναριών. Σε μια φευγαλέα ανεπιτήδευτη κίνηση δυο χεριών. Δε θα τη φανταζόσουν. Όλη την ησυχία του κόσμου να είχες διαθέσιμη, δε θα πήγαινε ποτέ ο νους σου πως μπορεί ένα ζευγάρι χέρια να κινηθεί έτσι για να εκφράσει μια ιδέα -την αγανάκτηση πες.

Κι εκεί που θα καθόμουν δέκα ώρες να σου αναλύω το αίσθημα της αγανάκτησης, μπορώ να σου περιγράψω δυο χέρια σε μια φευγαλέα ανεπιτήδευτη κίνηση. Κι αυτό θα είναι η αγανάκτηση. Αυτό και μόνο. Δε θα έχει υπάρξει τίποτα άλλο στον κόσμο πιο αγανάκτηση απ’ αυτό.

Μισή ώρα έξω από τους ρυθμούς σου είναι η φιλοσοφία. Μισή ώρα παραδίπλα απ’ την ρουτίνα. Μέσα στους μηχανισμούς του κόσμου. Γιατί τον κόσμο θες να περιγράψεις κι εσύ. Απ’ την αρχή αυτό ήθελες κι ας ξέφυγες. Κι ας νόμισες πως βρέθηκες εντεταλμένος να εξηγήσεις τα μεγάλα μυστήρια του σύμπαντος.

Το μεγαλύτερο μυστήριο του σύμπαντος όμως είναι αυτό: πως να νιώθεις δικαιωμένος χωρίς καμιά αιτία. Αυτονόητος μέσα στα αυτονόητα. Μέρος του κόσμου αναπόσπαστο. Μυστηριώδης κι ανεξήγητος όπως όλα.

Το σώμα

2011-02-18T12:15:00.005+02:00

Το σώμα – λένε – προειδοποιεί για τα πάντα.

Ακόμα κι όσα το στόμα κρύβει, το σώμα τα μιλάει.

Είναι έξυπνο το σώμα.

Σωπαίνει το στόμα, μιλάει το σώμα.

Όσο πιο πολύ σωπαίνει το στόμα, τόσο πιο πολύ μιλάει το σώμα.

Κι επειδή δεν έχει άλλο τρόπο να μιλήσει, αναγκάζει το στόμα να τα πει με σημασία παραλλαγμένη.

Το σώμα ξέρει μόνο ότι κάτι φταίει. Γιατί το σώμα αγγίζεται από σώματα κι οι επαφές μιλούν με γεγονότα.

Και μια κρίσιμη στιγμή το σώμα θυσιάζεται για όσα δε λέει το στόμα κι εφευρίσκει έναν πόνο να υποφέρει.

Για να πει το στόμα επιτέλους «υποφέρω» - γι’ άλλο λόγο, κι άλλο να εννοεί.

Κι αφού τα πει και βγουν ελεύθερα γυρνάει το στόμα και λέει στο σώμα: "Ήρεμα τώρα: Δηλωθήκαμε". Σπάνιες λέξεις - δώρα που το σώμα το βουβό το συγκινούν.

Τότε χαλαρώνει το σώμα, σωπαίνει το στόμα κι είναι όλα όπως πριν.

Πλην της απόφασης.

το Υποβολείο

2011-02-07T14:15:00.005+02:00

Υπάρχει ένας υποβολέας. Σε ένα έργο πολύ δημοφιλές. Στις μέρες του είχε παίξει κι ο ίδιος το βασικό ρόλο. Οι φήμες λένε με μεγάλη επιτυχία και διθυραμβικές κριτικές. Πέρασαν όμως τα χρόνια, αλλάξαν οι απαιτήσεις των καιρών και των σκηνοθετών, και βρέθηκε απ’ τη σκηνή στο υποβολείο.

Ο ρόλος που του ανατέθηκε να υπαγορεύει είναι πολύ απαιτητικός, γι’ αυτό προφανώς κι ο θεατρώνης επέλεξε αυτόν. Κάποιοι σύγχρονοί του έλεγαν πως τον είχε βιώσει τόσο έντονα, που τον ζούσε ακόμα, αραδιάζοντας σκόρπιες ατάκες απ’ το έργο στην καθημερινότητά του.

Να ‘τος λοιπόν και πάλι, αιώνες μετά, αντιμέτωπος με τον ίδιο ρόλο και τα φαντάσματα του. Τι κι αν βρίσκεται πια σφηνωμένος σ’ αυτό το στενό κουτί της σκηνής, αθέατος από παντού. Στο κεφάλι του είναι και πάλι ο ρόλος. Νιώθει όπως η ήρωας του‧ μοιράζεται τη σκέψη και τα πάθη του.

Όσο κι αν ταυτίζεται όμως, όσο κι αν συμπάσχει, ελάχιστη σημασία έχει για το κοινό ή το έργο αν κουνά χέρια και πόδια με πάθος. Κανείς δεν τον κοιτάζει, έτσι κρυμμένος που βρίσκεται.

Στη θέση που είναι τον βλέπει μόνο ο πρωταγωνιστής της παράστασης. Ακούει ξεκάθαρα τα λόγια. Είναι ατσίδα – τα πιάνει, είναι εμφανές όμως πως τον έχουν αιφνιδιάσει τα φώτα της σκηνής και τα αδηφάγα βλέμματα των θεατών και έχει πελαγώσει.

Ο έμπειρος υποβολέας γνωρίζει καλά πως, ακόμα κι αν μόλις άνοιξε η αυλαία, το έργο σύντομα θα τελειώσει. Κι οι δυο τους, ηθοποιός κι υποβολέας, θα βρεθούν στα προσφιλή τους παρασκήνια, ασφαλείς στα κανονικά τους μέτρα.

Μέχρι τότε όμως χωμένος στην υπόγεια κρυψώνα του, ο υποβολέας μας μπορεί μόνο να υποθέτει τις αντιδράσεις των θεατών. Δεν έχει ιδέα αν επικροτούν ή όχι την παράσταση. Κι ο ηθοποιός του, ο επί σκηνής εαυτός του, εγκλωβισμένος στα στενά όρια του ρόλου του δε μπορεί να δώσει ξεκάθαρο σήμα.

Ο υποβολέας πρέπει να προσέχει να μη βγει λάθος λέξη από το στόμα του. Έχει μεγάλη ευθύνη. Δεν κρατά μόνο τα λόγια, αλλά ξέρει και πόσο άγριο μπορεί να γίνει το κοινό αν δεν πειστεί. Γι’ αυτό κι οφείλει να αφήσει τον ηθοποιό εκτεθειμένο στους κινδύνους του ρόλου- απροειδοποίητο. Ο Καίσαρας δεν πρέπει να μάθει για το μαχαίρι του Βρούτου, πριν την ώρα του. Το κοινό δε συγχωρεί ένα υποψιασμένο θύμα.

Αυτό το κοινό όμως -όπως κι ο ρόλος, το έργο ή το χειροκρότημα- ανήκει μόνο σ’ αυτόν που εκτίθεται στα μάτια του κι όχι σ’ όποιον βρέθηκε κάποτε μπροστά του। Το κοινό έτσι κι αλλιώς δεν έχει μνήμη। Γι’ αυτό κι αρέσκεται να κατασπαράζει τους ηθοποιούς, αφού παίξουν ένα ρόλο. Κι αφού τελειώσει μαζί τους, τους στέλνει κάτω από τη γη. Σ’ ένα στενό ξύλινο κουτί γεμάτο σκόρπια λόγια και μνήμες. Ένα κουτί που κατ΄ευφημισμό το λένε «υποβολείο».

η Απουσία

2011-01-30T11:45:00.003+02:00

Πιστεύεις στο Θεό;

Ο Θεός δεν υπάρχει.

Ο Θεός είναι πολύ μακριά. Κι αν υπάρχει δεν έχει χρόνο για όλους εμάς.

Ίσως πάλι δε μας συμπαθεί ιδιαίτερα.

Γι’ αυτό και λείπει. Ακόμα κι αν υποθέσουμε πως υπάρχει, λείπει.

Τον φωνάζεις και δεν απαντά. Τον καλοπιάνεις και δεν απάντα. Τον βρίζεις και δεν απαντά. Γίνεσαι Άγγελος ή Διάβολος και δεν απαντά. Δε σε μαλώνει, ούτε σε ανταμοίβει.

Ο Θεός αδιαφορεί. Είναι κακός γονιός. Και τα παιδιά του, εμείς, γινόμαστε αλήτες. Του πετάμε πέτρες από εκδίκηση.

Γι’ αυτό σου λέω – είναι πανταχού και πάντοτε Απών. Είναι έτη Φωτός μακριά.

Ο Θεός είναι μια απέραντη απουσία. Κι έχουμε ήδη αρκετές απουσίες στη ζωή μας. Έχουμε να μετράμε απουσίες γι’ αυτή τη ζωή και την επόμενη.

Τι ανάγκη έχουμε από μία ακόμα;

Μα γι’ αυτό ακριβώς πιστεύουμε:

Γιατί από τις απουσίες της ζωής μας, έχουμε ανάγκη μία- ας είναι κι η μεγαλύτερη- να πάρει εκδίκηση απ’ όλες και να μας φροντίσει.

woof

2011-01-22T18:25:00.003+02:00

Η μνήμη είναι σαν τα σκυλιά.

Θάβει τις αναμνήσεις στα πιο απίθανα σημεία.

Όσο κι αν την έχεις εκπαιδεύσει, η μνήμη από ένστικτο, στις μεγάλες πείνες θα τρέξει στην καλά φυλαγμένη κρυψώνα της και θα ξεθάψει το αποστεωμένο γνώριμο «μια φορά κι έναν καιρό» μιας άλλης εποχής.

Όσο καλά κι αν ταΐζεις τη μνήμη με νέες, ολοζώντανες, ερεθιστικές εικόνες, οφείλεις να έχεις υπόψη πως κατά κύριο λόγω τρέφεται από τα λάφυρα ενός ένδοξου (ενίοτε κι άδοξου) παρελθόντος.

Γιατί η μνήμη – σαν τα σκυλιά - έχει μια πίστη πιο ισχυρή κι απ΄την ανάγκη.

Δεν καταδέχεται να τραφεί με ό, τι να ‘ναι.

Δεν την ξεγελάς.

Μπορεί να πεθάνει περιμένοντας έξω από μια κλειδωμένη πόρτα.

περι Τέχνης

2011-01-11T11:58:00.005+02:00

Ακολουθεί το προσωπικό μανιφέστο του Jirashimosu σχετικά με το τί είναι Τέχνη. Εννοείται είναι καθαρά υποκειμενικό και δεν έχει καθολικές αξιώσεις. Λοιπόν, έχουμε και λέμε:

• Η Τέχνη που υπερκοστολογείται χάνει το στόχο της. Κι όταν λέω στόχο δεν εννοώ σε ποιον απευθύνεται, γιατί η Τέχνη που υπερχρεώνεται είναι πάντα πολύ συγκεκριμένο σε ποιον απευθύνεται. Ακόμα κι αν ο μεταπράτης της δεν την ονομάζει τέχνη αλλά πατάτες. Στόχο εννοώ το σκοπό για τον οποίον πρωτογενώς παράγεται.

• Η Τέχνη δεν χαϊδεύει ματαιοδοξίες, δε χτίζει ούτε επιβεβαιώνει στάτους, δε λειτουργεί ως πεδίο επίδειξης δύναμης, πλούτου, κοινωνικής θέσης. Η Τέχνη εξισώνει τους πάντες, πλούσιους και φτωχούς, εκπαιδευμένους και απαίδευτους. Κι αυτός που διαχωρίζει τη θέση του από το διπλανό του σε ένα καλλιτεχνικό γεγονός, επισημαίνοντας τις διαφορές που τους χωρίζουν, απλά δεν έχει καταφέρει να βρίσκεται εκεί που πρέπει.

• Η Τέχνη δεν πουλιέται, ούτε αγοράζεται. Όταν πληρώνεις ένα έργο τέχνης, είτε αυτό είναι μουσική, είτε ζωγραφική είτε θέατρο, δεν πληρώνεις το ταλέντο ή το χρόνο του δημιουργού. Αγοράζεις απλά τη διαθεσιμότητά του να δημιουργεί για να κοινωνεί το χάρισμά του αναπόσπαστος. Γι’ αυτό κι ο καλλιτέχνης που ζει με υπερβολή, δεν είναι πραγματικός καλλιτέχνης. Στην Τέχνη έχεις ανάγκη ακριβώς όσα χρειάζεται το σώμα σου για να μένει το μυαλό σου ελεύθερο.

• Η Τέχνη δεν είναι επί τούτου διεργασία. Δεν χρειάζεται προαπαιτούμενες γνώσεις για να την κοινωνήσεις. Η Τέχνη είναι καθαρή συγκίνηση. Όσο πιο καθαρός και άδειος σταθείς ενώπιον της, τόσο περισσότερη αξία έχει η χαρά που θα σου προσφέρει. Η διακειμενικότητα, οι αναφορές, η ιστορική και καλλιτεχνική συνέχεια είναι παιχνίδια που παίζουν οι καλλιτέχνες, οι μελετητές και το έμπειρο κοινό. Η ουσία της αληθινής Τέχνης προκύπτει όταν την κοινωνήσεις παιδί, ξεχνώντας όλα όσα έμαθες ποτέ. Κι όταν επιστρέψεις στις γνώσεις σου θα τις βρεις πλούσιες. Η πρωταρχική συγκίνηση θα βρει τη θέση της στο οπλοστάσιό σου.

• Η Τέχνη δεν μπαίνει σε καλούπια και νόρμες. Δεν ακολουθεί κανόνες. Δεν έχει συγκεκριμένη ηθική. Μπορεί να καταπιαστεί με το πιο σκληρό πράγμα, όταν χρειάζεται για να δηλώσει κάτι. Η Τέχνη ποτέ δε θα καταφέρει να γίνει πιο βίαια από την πραγματικότητα γιατί εκπορεύεται πάντα από αυτήν. Αν δεις ένα έργο τέχνης που σε σοκάρει μη σπεύσεις να επιτεθείς στη διαστροφή του Καλλιτέχνη. Κοίτα πρώτα γύρω σου ή μέσα σου, γιατί μάλλον κάτι υπάρχει εκεί που οι κεραίες του δημιουργού έχουν διαισθανθεί. Η Τέχνη επισημαίνει τον Κίνδυνο, δεν τον προκαλεί.

• Δεν υπάρχει καλή και κακή Τέχνη, σωστή και λάθος. Τέχνη είναι η αισθητική κι οι ιστορίες σου. Το πως βιώνεις τον κόσμο που σε περιβάλλει και τη σχέση σου με το σύμπαν. Αν καταφέρει κάτι να σε συγκινήσει αυθεντικά, ακόμα κι αν είναι ευτελές, δέξου το σαν την προσωπική σου μορφή Τέχνης. Μην το αρνηθείς, μην το υποτιμήσεις. Το ζητούμενο της Τέχνης είναι η συγκίνηση. Αρκεί αυτό που σε συγκινεί να είναι δημιούργημα. Να έχει φτιαχτεί γι’ αυτό το λόγο, ανασυνθέτοντας στοιχεία της πραγματικότητας. Η φύση δεν είναι Τέχνη. Η Τέχνη προϋποθέτει το ψέμα, τη μίμηση. Η φύση είναι η αφετηρία της Τέχνης. Είναι η Έμπνευση.

• Τέλος, αν δεν μπορείς να κάνεις Τέχνη, να δημιουργήσεις, να αφιερωθείς, μην απογοητευτείς. Οι παραγωγικοί δέκτες της Τέχνης είναι η Ύψιστη μορφή καλλιτεχνών. Συχνά το παραβλέπουν. Κι είναι ειλικρινά αυτοί που έχουν τη δύναμη να εκτοξεύσουν την Τέχνη σε άλλες, υπαρξιακές, σφαίρες. Χωρίς αυτούς η μουσική θα ήταν θόρυβοι, η ζωγραφική τελάρα και μπογιές, η γλυπτική μάρμαρα και πέτρες, το Θέατρο ένα τσούρμο αλαφροΐσκιωτοι απατεώνες κι ο Δημιουργός - Καλλιτέχνης η ζωντανή απόδειξη ότι δεν υπάρχει Θεός κι ούτε ποτέ υπήρξε.

μια αλήθεια

2011-01-10T12:45:00.005+02:00

Βρέθηκα προχτές αντιμέτωπος με μια εναλλακτική αλήθεια. Τόσο δίπλα στην απόλυτη ψευτιά, που σχεδόν τις μπέρδευες. Κι όμως: ήταν μια από τις πιο αυθεντικές αλήθειες που έχω συναντήσει ποτέ. Τόσο σίγουρη για την αξιοπιστία της, που ακόμα κι αν την ακολουθούσε ένας παράλογος ισχυρισμός, όπως πχ ότι η γη είναι επίπεδη ή ότι οι άνθρωποι πετάνε, δε θα τολμούσες να το αμφισβητήσεις.

Κι ένιωσα άλλη μια φορά προχτές, πως αλήθεια μπορεί να είναι και το ψέμα αν βγαίνει στο μέγεθος, το χρώμα και το ύφασμα που θέλει κάποιος να ντυθεί. Ένιωσα πως η αλήθεια είναι μια επιλογή που ορίζεται από αμέτρητους παράγοντες και συναστρίες και την τελευταία ώρα δεν είναι παρά μι’ αυτονόητη ταυτότητα που υπήρχε από πάντα αιωρούμενη ανάμεσα στις αλήθειες των άλλων. Χρειάζεται μόνο ένα αποφασιστικό άλμα στο κενό την κατάλληλη στιγμή (συνήθως την τελευταία).

Προχτές λοιπόν, είδα ανθρώπους - φορείς μιας απόλυτης αλήθειας και της γενναιοδωρίας να της επιτρέψουν να συντελεστεί ενώπιον κοινού. Όχι από αυτοθυσία, αλτρουισμό ή οποιαδήποτε άλλη ανθρωπιστική διάθεση. Δεν ήταν ιεραπόστολοι που ήθελαν να μας διδάξουν την αλήθεια, ούτε προφήτες. Κάθε άλλο. Είχαν όλη τη θνητή ματαιοδοξία των ανθρώπων που κάνουν ότι κάνουν αποκλειστικά και μόνο για την προσωπική τους ικανοποίηση, σχεδόν εγωιστικά, ασφαλισμένοι πίσω από ένα παραπέτασμα που δε μπορούσε κανείς να το παραβιάσει, ακόμα κι αν τους απειλούσε με περίστροφο.

Κι είδα πρόσωπα και πράγματα τετριμμένα, που τα είχα ξαναδεί και νόμιζα πως είχα στραγγίξει κάθε ρανίδα συγκίνησης, να στέκονται και πάλι μπροστά μου αυθεντικά και πρωτόγνωρα. Όχι με τον τρόπο της αρχικής τους μορφής, ούτε καν με τη δική μου υποκειμενική ανάγνωση και συγκινησιακή προσαρμογή. Στέκονταν μπροστά μου με έναν ολοκαίνουργιο τρόπο, τόσο αυστηρά και λεπτομερώς διατυπωμένο, που ήταν σχεδόν απαγορευτικό να τα αμφισβητήσεις. Τόσο αληθινά, καινούργια μα και πρωτότυπα που άρχισα να αμφιβάλλω για την λεγόμενη αντικειμενική αλήθεια και την αξιοπιστία της.

Κι έτσι μπερδεμένος στους καπνούς των τσιγάρων και στο αλκοόλ έφτασα στο συμπέρασμα πως η αλήθεια κι η πραγματικότητα δεν έχουν καμία σχέση. Η αλήθεια κι η αλήθεια δεν έχουν σχέση. Κι από εκεί που δεν το περιμένεις, καμιά φορά, ένα παρεξηγημένο ψέμα έρχεται να σταθεί μπροστά σου με τόση αφοπλιστική ειλικρίνεια που δε σου αφήνει περιθώριο αμφισβήτησης. Απλά επιλέγεις: αποδέχεσαι την αποκάλυψη ή κλείνεις τα μάτια κι αδιαφορείς;

Βασικά, αυτό είναι το καλό με τις αλήθειες. Αν σε κάνουν να νιώθεις αμήχανα ή άβολα μπορείς πάντα να ισχυριστείς ότι ετούτη η αλήθεια δεν έχει καμία σχέση με τη δική σου. Και την ίδια στιγμή να εφεύρεις μια άλλη, βολική, ελαστική κι ανώδυνη, στην οποία κανείς δε θα μπορεί να επιτεθεί, απλά και μόνο γιατί σ’ αυτό τον κόσμο, όλα μπορούν να ισχύσουν. Ακόμα κι όσα δεν έχει δει ή νιώσει άνθρωπος ποτέ. Ως τη στιγμή που θα βρεθεί κάποιος να τα διατυπώσει.

Η εποχή της Κρίσης

2011-01-09T10:25:00.002+02:00

Πολύ πριν γίνει κατάσταση, η «κρίση» ήταν προαίσθημα, μετά ψίθυρος και μετά γεγονός. Ακόμα κι όταν έγινε γεγονός όμως η κρίση δεν έγινε κατάσταση. Όχι για όλους τουλάχιστον. Όχι καθολικά. Ο φόβος ναι, ο φόβος ήταν και είναι καθολικός. Φόβος απέναντι στο άγνωστο, στο κοινό κακό, όπως ο φόβος για τον πόλεμο και το σεισμό, ή ο φόβος για τις πλημμύρες και τις πυρκαγιές.

Την κρίση βιαστήκαμε να την κάνουμε κατάσταση γιατί υπήρχαν πολλοί λόγοι να γίνει. Θα δικαιολογούσε πολλά θέματα που είχαν προκύψει τον τελευταίο καιρό και παραφούσκωσαν για να τα βασίζουν στην αδιαφορία, την καλή διάθεση ή την ηλιθιότητα του λαού όσοι είχαν το συμφέρον, την πίτα και το μαχαίρι.

Σαφέστατα υπάρχει μια γερή βάση: Άνθρωποι χάνουν τις δουλειές τους, επιχειρήσεις βάζουν λουκέτο, οι νέοι κόβουν τις αναβολές τους και μπαίνουν στο στρατό να γλιτώσουν την καταιγίδα (για ένα χρόνο – κάτι είναι κι αυτό). Μέσα σε όλη αυτή την αναταραχή εκλογές: οι πολιτικοί βρίσκουν έδαφος να αρχίσουν τις διακηρύξεις, ποιος φταίει, ποιος δε φταίει, ποιος το προέβλεπε, ποιος θα τα έκανε αλλιώς. Όλοι έχουν απαντήσεις και θέσεις. Λύση δεν έχει κανείς. Η λύση είναι λογική και δε μας περισσεύει. Η λύση είναι και όρεξη για δουλειά (αυτή κι αν δεν περισσεύει).

Η κρίση πολύ πριν γίνει κατάσταση έγινε αφορμή, αφορμή για γκρίνιες και αψιμαχίες. Έγινε όχημα και πεδίο αντιπαραθέσεων. Οι πονηροί επιτήδειοι την κατάλαβαν σα διαθέσιμο εργαλείο για να στηρίξουν τις θέσεις τους. Η κρίση φορτώθηκε και βάρη που δεν της αντιστοιχούσαν. Δεν υπάρχει κρατική υποδομή, κοινωνικοί μηχανισμοί, παιδεία, περίθαλψη, πνευματική ζωή. Για όλα ευθύνεται η κρίση. Ισοπεδωτικά. Ότι παράπαιε σ’ αυτή τη χώρα είναι σαν να βρήκε την απόλυτη ενσάρκωση του στην κρίση. Σαν να προετοιμαζόταν από πάντα για την άφιξή της.

Πέρασε η εποχή των παχέων αγελάδων. Τέρμα τα ρωμαϊκά θεάματα και οι γαστριμαργικές εξτραβαγκάντζες που πνίγονται στο αλκοόλ σε νυχτερινές εξόδους δίχως τέλος. Οι ρωμαϊκές αρένες πια μόνο στην τηλεόραση. Το ίδιο και τα λουκούλλεια γεύματα στις χιλιάδες κατσαρόλες που αχνίζουν στους δέκτες. Η αυτοκρατορία υψώνει την τόγα και αποκαλύπτει τα πήλινα πόδια της. Είναι σκάνδαλο να υπερχρεώνεις για να ψυχαγωγείς. Έχεις υποχρέωση να εμψυχώνεις δωρεάν (η με ένα συμβολικό πόσο) την καταπονημένη μάζα. Είναι καθήκον ιερό. Σαν τις πόρνες που στρατολογούνταν στους πολέμους για να ανυψώσουν το ηθικό των φαντάρων.

Ποιοι είναι όμως αυτοί που κατέβασαν τις τιμές; Οι υπερχρεωστες; Όχι βέβαια. Αυτοί εξακολουθούν να θησαυρίζουν προσφέροντας τα προσφιλή τους φούμαρα. Τις τιμές τις «κατέβασαν» αυτοί που δεν τις είχαν ποτέ υψηλές. Στην ουσία δεν κατέβασαν τίποτα. Απλά δημοσιοποίησαν ότι στη χώρα αυτή, οι πραγματικοί καλλιτέχνες, πάντα για το δεκάευρο έκαναν την Τέχνη τους. Μόνο που τώρα αυτό αρχίζει να αποκτά νόημα στη συνείδηση των πολλών.

Η κρίση όμως δεν είναι παρά ένα παραπέτασμα που έπεσε βίαια γιατί ήταν σαθρά τα δοκάρια που το στήριζαν κι αποκάλυψε γυμνή τη σκηνή. Δεν ήμασταν έτοιμοι για την παράσταση κι η πλατεία είχε γεμίσει. Άνοιξαν οι προβολείς και βρεθήκαμε γυμνοί κι εκτεθειμένοι στα μάτια του κόσμου. Τι κι αν προβάραμε όλο τον Αισχύλο, το Σοφοκλή και τον Ευριπίδη σε μια ώρα. Όταν ήρθε η ώρα της κρίσης και άνοιξε η αυλαία, το κοινό μας έπιασε με τα σώβρακα, πριν ανεβούμε στους κοθόρνους και φορέσουμε τα σοβαρά μας προσωπεία.

Η κρίση δεν είναι κατάσταση. Είναι ένα γεγονός που αποτελείται από δεκάδες άλλα γεγονότα. Η κρίση δεν είναι καν παράσταση. Είναι το έργο. Η σκηνική συνθήκη που μας έπιασε απροετοίμαστους. Καλύτερα σκέφτομαι. Δωρεάν είσοδος. Δεν έχουμε σκηνικά και κοστούμια. Δεν έχουμε φώτα. Έχουμε ένα βίαιο φωτιστικό κανόνι που λέγεται το βλέμμα της υπόλοιπης Ευρώπης και του κόσμου ολόκληρου. Κι επειδή ποτέ δε μάθαμε καλά τα αρχαία ας κατέβουμε από τους βωμούς και τις θυμέλες. Η κρίση επιτάσσει να παίξουμε απλά. Τον εαυτό μας. Και να συστήσουμε στον κόσμο τον Νεοέλληνα. Απλά τώρα που τέλειωσαν τα σταριλίκια κι όλοι μοιραζόμαστε ένα καμαρίνι, ας κάνουμε τον κόπο, κάπου ανάμεσα σε δεύτερο και τρίτο κουδούνι, πριν βγούμε μια και καλή για την πρεμιέρα, να συστηθούμε μεταξύ μας.

(Κείμενο του Jirashimosu που δημοσιεύτηκε στις Μητροπολιτικές Ιστορίες - τεύχος 8)

η αρχή μιας μονοφωνικής εποχής;

2011-01-07T10:35:00.004+02:00

Θα μπορούσα να μιλήσω για το Δίφωνο σα μνήμη. Να αρχίσω να λέω για το περιοδικό που διαμόρφωσε συλλογική αισθητική σε μια περίοδο που ψαχνόμασταν όλοι για το τί ειναι καλό και τι κακό. Τότε που ψάχναμε ταυτότητα. Τότε που γνωρίζαμε τους παλιούς, αγαπούσαμε τους σύγχρονους, πλάθαμε στο νου μας τους επόμενους.

Αποφάσισα όμως να μην εστιάσω στο τί ήταν κάποτε το Δίφωνο. Αυτό ευτυχώς είναι ήδη καταγεγραμμένο και αδιαμφισβήτητο. Και δυστυχώς η σημερινή πραγματικότητα, αμείλικτη και ζοφερή, κάνει εκείνες τις εποχές να φαντάζουν έτη φωτός μακριά κι όσους τις νοσταλγούμε τουλάχιστον ονειροπόλους.

Τα τελευταία χρόνια το Δίφωνο –όπως και κάθε τι που επιχειρεί συνειδητά να μη συμπορευτεί με τον όχλο- είχε απομείνει το τελευταίο οχυρό μιας διαφορετικής στάσης απέναντι στη μουσική της συγκίνησης. Δε μιλάω για είδη (μακριά από μένα οι καταχρηστικοί όροι, σε μια εποχή που όλοι είναι τα πάντα αρκεί να το δηλώσουν). Μιλώ για μουσική που το κοινό της επέμενε ακόμα να την ακούει, να την αγοράζει, να τη στηρίζει, να συνδέεται μαζί της με προσωπικούς δεσμούς αισθηματος και συγκίνησης. Όπως παλιά. Όπως πάντα.

Ένα αντάρτικο είχε καταλήξει το Δίφωνο, που αγωνιζόταν να βρει την ταυτότητα του για να επιβιώσει σε μια χώρα που απαιτεί να δηλώσεις άμεσα το πως και σε τι εξαργυρώνεσαι. Άντε τώρα να εξηγείς για συναίσθημα, για συγκίνηση, για ενημέρωση και άλλα τέτοια αταξινόμητα στους εμπόρους. Άντε να διεκδικήσεις την ανάγκαία πολυτέλεια να ξεχυθείς στις σκοτεινές γωνίες της μουσικής του τόπου, στις μουσικές σκηνές και τα λαιβάδικα, για να οσφρανθείς το εναλλακτικό το καινούργιο, το διαφορετικό, το ζωντανό.

Και μην παρεξηγηθώ. Σκοπός μου δεν είναι να κάνω μια αγιογραφία ενός εντύπου. Δεν ήταν τέλειο το Δίφωνο, είχε πολλά από τα ελαττώματα που του καταλογίζαν, δεν είχε ξεκάθαρο κι ισχυρό σήμα (και πως θα μπορούσε άλλωστε όταν κάθε μήνα έπρεπε να αποδεικνύει ότι δεν είναι ελέφαντας). Παρέμενε όμως η εναλλακτική φωνή στην επιβεβλημένη σκηνή του life style και της πίστας. Κι οι συντάκτες του, κάποιους από τους οπόιους έχω την τύχη να γνωρίζω προσωπικά και να έχω νιώσει τη σχέση τους με τη μουσική ως αίσθημα κι όχι ως προιόν, αγωνίζονταν ηρωικά να προωθήσουν το τραγούδι της καρδιάς τους, αντιστεκόμενοι μέχρι τελευταία στιγμη σε εμπορικές πιέσεις με πάθος και ειλικρινείς προθέσεις.

Κι αυτοί ακριβώς οι άνθρωποι, αντί να ανταμειφθούν για την επιμονή και τις αντιστάσεις τους, βρέθηκαν απολυμένοι εν μια νυκτί, απλήρωτοι, ταπεινωμένοι. Δεν ανησυχώ για τις πένες τους. Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θα βρουν διέξοδο να κοινωνούν το λόγο, τη γνώση, τις απόψεις και την αισθητική τους. Ανησυχώ όμως για μια πολιτική που φαίνεται να σαρώνει τα πάντα κι εμείς να την παραπαίρνουμε ελαφρά δίνοντας της έδαφος να προχωρήσει σε περισσότερη ισοπέδωση.

Το λουκέτο σε ένα περιοδικό που δε φέρνει τα προσδοκώμενα κέρδη δεν είναι απλά μια εμπορική κίνηση. Είναι μάλλον η αρχή μιας κατρακύλας στην οποία οφείλουμε να αντισταθούμε: ως καλλιτέχνες, ως ακροατές, ως αναγνώστες, ως ελεύθεροι πολίτες. Όσο αξιώνουμε τουλάχιστον να έχουμε κριτήριο, άποψη, αισθητική και μια στοιχειώδη κι αυτονόητη προσωπική ελευθερία.

Αυτονόητη έγραψα; Ας το ξανασκεφτούμε καλύτερα. Την έχουμε κοστολογήσει τελευταία; Αν έχουμε σκοπό να το κάνουμε, μάλλον θα πρέπει να βιαστούμε. Γιατί, όπως δείχνουν τα πρόσφατα γεγονότα, προτίθενται να το κάνουν άλλοι για μας.

(Για περισσότερη ενημέρωση και συμπαράσταση στο άδικο λουκέτο του Διφώνου πατάς εδώ).

10+1

2010-12-30T12:22:00.003+02:00

Το κάνω κάθε χρόνο. Πιέζω τον εαυτό μου να το κάνει και φέτος. Έχοντας διαπιστώσει ότι η μνήμη μου εξασθενεί χρόνο με το χρόνο, το blog είναι –τελικά- το μόνο μέσο για να μπορώ να ανατρέξω στο παρελθόν όταν παραστεί ανάγκη.

Ιδού λοιπόν τα 10+1 πράγματα που κρατώ από τη χρονιά που πέρασε (με όσο το δυνατόν πιο αυστηρή χρονολογική σειρά):

1. Studio για το Μέτρημα. Το σημαδιακό βράδυ που ακολούθησε την ηχογράφηση.
2. Ένα ταξίδι – αστραπή στη Θεσσαλονίκη χωρίς ιδιαίτερο λόγο. Απλά για μια βόλτα κατά μήκος του λιμανιού.
3. Το La vie en Rose από τον Louis Armstrong και την σημασία που απέκτησε.
4. Οι «ρώσικες νύχτες» κι η Άνοιξη που σηματοδότησαν.
5. Το «Μην παίζεις με τα χώματα» της Γιατρού της Καρδιάς μου κι η ευλογία να παρακολουθήσω μια παράσταση - συνεδρία με τη συγγραφέα παλλόμενη πλάι μου.
6. «Εισιτήρια Διπλά». Κι όλη η μνήμη, οι αναφορές, οι άνθρωποι που περιέχουν. Όσο υπάρχει αυτός ο δίσκος νιώθω τις αναμνήσεις μου ασφαλείς.
7. Πρόβες και παράσταση στο ΜΕΤΡΟ. Ένας χώρος που η σκηνή του για μας ήταν όνειρο. Φέτος επιστρέφουμε.
8. Το καλοκαίρι στο Παρίσι. Τα Ispahan στο Laduree, ο noisette, τα croque monsieur, το βροχερό Marais, το γέλιο μιας νύχτας στη Champs Elysees, η Νίκη της Σαμοθράκης, οι lomo.
9. Το φθινόπωρο στο Λονδίνο. Το Passion στο Donmar, o Jonsi, οι βόλτες στο Hyde Park και στη νότια όχθη, τα sushi και τα veggie και το τελευταίο γεύμα των 6 λιρών.
10. Ο Άλεξ κι η Ρίτα. Όλα όσα σηματοδοτούν κι η ανυπομονησία να τους δω μπροστά μου. Το φως κι η αγάπη που έφεραν στη ζωή μου.

+1. Που ακόμα χρωστάω κι ακόμα μου χρωστάνε κι έμαθα να μη βιάζομαι. Που αν έρθουν όσα επιθυμώ καλώς, αν όχι δεν έγινε και τίποτα. Που κάνω ακόμα σχέδια.

θα 'ρθει μια μέρα

2010-12-15T16:45:00.004+02:00

Θα 'ρθει μια μέρα που θα αναθεωρήσουμε το αίμα μας, θα σφίξουμε τα χέρια και θα πούμε "χαίρω πολύ".

Στην αρχή θα είναι τυπικό κι έπειτα αυτονόητο. Θα λέμε πως η σπίθα ήταν εκεί από πάντα. Και θα ‘μαστε πραγματικά ανόητοι, γιατί όντως υπήρχε εκεί από πάντα.

Απλά ξεχνάμε. Από τη φύση μας. Γιατί αλλιώς θα κινδυνεύαμε από πρόωρο θάνατο, ή από θλίψη με αιτία.

Τα μεταφυσικά που κάποτε μας ένωσαν θα γίνουν γέρικα σκυλιά του καναπέ, που θα τρομάζουν στον παραμικρό θόρυβο.

Το σπίτι θα είναι ήσυχο. Το ιδανικό καταφύγιο.

Θα πίνουμε αρωματικά τσάγια με ασυνήθιστες προσμίξεις και θα συζητάμε επί παντός επιστητού, μπερδεύοντας γεγονότα μιας παλιάς και μακρινής ζωής, με τα ψώνια της εβδομάδας η την κατάντια της τηλεόρασης.

Θα τελειώσουμε τις μέρες μας, σαν ένας άνθρωπος. Ένας και μόνος άνθρωπος στην αναζήτηση του άλλου του μισού.

Θα μας λείπει κάτι. Κάτι που κάποτε το ξέραμε καλά και τώρα μας διαφεύγει. Λόγω της μνήμης. Και της σκόνης. Κυρίως της μνήμης.

Τα βράδια θα λέμε ένα «δε βαριέσαι»και θα πέφτουμε για ύπνο - κρατώντας από ένα ημισφαίριο του εγκεφάλου ο καθένας.

Το επόμενο πρωί θα μας ξυπνάει το τέλος του ίδιου ονείρου. Θα μοιραζόμαστε τα όνειρα μας, εκτός από μερικές μικρές ασήμαντες λεπτομέρειες, που θα τις λέμε ασυνείδητο.

Θα παίρνουμε μια βαθιά αναπνοή, θα τινάζουμε τα χώματα από το κρεβάτι και τα γόνατά μας και θα σηκωνόμαστε.

Ώσπου θα 'ρθει και πάλι μια μέρα, ίδια κι απαράλλακτη με την πρώτη, που θα αναθεωρήσουμε και πάλι το αίμα μας, θα σφίξουμε τα χέρια και θα πούμε «χαίρω πολύ».

Θα έχει περάσει μια ζωή κι εμείς θα είμαστε μόλις στην αρχή.

Έπιασε κρύο

2010-12-13T11:24:00.003+02:00

«Έπιασε κρύο...»

Είπε κι άναψε τσιγάρο. Μηχανικά. Κινηματογραφικά. Δεν είχε ανάγκη τη νικοτίνη, αλλά την κίνηση. Όταν ανάβεις τσιγάρο αποπνέεις μια αυτοπεποίθηση.

Επαναλαμβάνοντας αυτή την κίνηση που έχεις κάνει εκατομμύρια φορές στο παρελθόν, μοιάζεις να ξέρεις τι κάνεις, τι λες, τι ετοιμάζεσαι να πεις. Κι ας μην έχεις ιδέα.

Το κρύο ήταν μια αφορμή. Ο καιρός είναι πάντα αφορμή. Αποσυμπιέζει μια κατάσταση. Ο καιρός είναι οικείος. Κάθε καιρός. Βάζει λέξεις, οικείες λέξεις, στη σειρά και δημιουργεί ασφάλεια. Όταν μιλάμε για βροχή, για συννεφιές, για κρύο ή για ζέστη, είμαστε αδέρφια. Όλοι από κάτι κρύο θέλουμε να ξεφύγουμε και κάπου ζεστά να πάμε.

Το πρόσωπο απέναντι ένωσε το βλέμμα με τις πλάκες του πεζοδρομίου. Ένιωσε ένα σύννεφο καπνού να τυλίγει το κεφάλι του, βαθιά, μέχρι τις σκέψεις. Οι οικείες λέξεις μπερδεύονταν με έννοιες άγνωστες. Η αμηχανία είχε εξαφανιστεί. Είχε δώσει τη θέση της σε μια βαθιά συγγένεια. Όχι τόσο με το συνομιλητή, όσο με τη νύχτα.

Το πρόσωπο απέναντι σήκωσε το βλέμμα και το κάρφωσε με αποφασιστικότητα στο σύννεφο του καπνού. Άνοιξε το στόμα: Ακατάληπτες λέξεις μαγνήτισαν η μία την άλλη και μπήκαν σε μια αυτονόητη σειρά.

Επανέλαβε καθαρά:

«Έπιασε κρύο...»

Όταν διαλύθηκε το σύννεφο μπόρεσε να δει το βλέμμα του να καθρεφτίζεται στα πρόσωπα των χιλίων ρολογιών της φωτισμένης βιτρίνας.

ο συνεπιβάτης

2010-12-10T12:02:00.003+02:00

Ανέβαινα στο κέντρο με το λεωφορείο, όταν ήρθε και κάθισε δίπλα μου ένας καλοντυμένος νεαρός άνδρας. Κρίνοντας από τη φωνή του ήταν πάνω κάτω στην ηλικία μου. Μιλούσε στο κινητό του. Δεν μπόρεσα να αντισταθώ στην ωτακουστία (άλλωστε είναι ένα από τα κεράσματα της μετακίνησης με μέσα μαζικής μεταφοράς), όταν διατύπωσε τη φράση «είναι οι τελευταίες μου μέρες εδώ. Την Παρασκευή το απόγευμα φεύγω για πάντα».

Η αφήγηση συνεχίστηκε για το πως απολύθηκε τον Ιούλιο κι από τότε δεν έχει βρει καμία σταθερή δουλειά, για το πως τον τελευταίο καιρό, εργάζεται «μαύρα» ακόμα και τις Κυριακές σε ένα γραφείο τελετών ενός οικογενειακού γνωστού και πως πήρε τη σημαντική απόφαση να τα μαζέψει και να φύγει μια και καλή από την Ελλάδα, περνώντας απέναντι, στην Τουρκία, όπου στόχευε να ανοίξει ένα μαγαζί στα Άδανα. Το τουρκικό κράτος, είπε, θα του προσέφερε ένα σημαντικό αρχικό κεφάλαιο, μείωση στο επιτόκιο αν κατάφερνε να κρατήσει για 3 χρόνια μια επιχείρηση, έστω με έναν υπάλληλο και το βασικότερο αστυνομική στήριξη ενάντια σε κάθε είδους «προστασία». Μια αντίστοιχη ευκαιρία στην Ελλάδα, φαίνεται -λέει- ασύλληπτη: Μόνο το κεφάλαιο για ένα υποτυπώδες συνοικιακό καφέ ξεπερνάει τις 250.000 ευρώ – χώρια τα λαδώματα.

Ο νεαρός ακουγόταν ψύχραιμος και κατασταλαγμένος. Σαν να είχε περάσει πολλές ώρες σκέψης πριν καταλήξει στο μοναδικό συμπέρασμα: Η πατρίδα του δεν τον χωράει. Αυτό που με αναστάτωσε ήταν ότι η φωνή του δεν είχε ίχνος από την απογοήτευση ή το παράπονο που θα περίμενα. Αν το διάβαζα σε μυθιστόρημα, ο συγγραφέας θα είχε φροντίσει να προσδώσει αυτό τον απαραίτητο δραματικό τόνο που θα έκανε το συμβάν κοινωνική καταγγελία. Όμως το αγόρι που καθόταν δίπλα μου, αρνιόταν να πάρει τη μορφή ενός σύγχρονου μετανάστη, εκπρόσωπου μιας εθνικής τραγωδίας. Ήταν μάλλον ένας πρακτικός άνθρωπος που αντιμετώπιζε μια κατάσταση. Ένας νέος που δεν ένιωθε απογοήτευση για την προδοσία της πατρίδας, γιατί προφανώς δεν ένιωθε τη γη που τον γέννησε περισσότερο πατρίδα από την ευημερία του.

Είδα πρώτη φορά την κρίση σα μια πραγματικότητα της εποχής. Σαν την αρχή ή το τέλος ενός ταξιδιού, που όταν ξεφύγει από τις κορώνες θα δείξει τον πραγματικό του προορισμό. Είδα ότι πρόκειται για μια διαδικασία που έχει ξεκινήσει πέρα από τις δαιμονοποιήσεις και τις εσχατολογίες των μέσων και του ψιθύρου του όχλου, ως η αναπόφευκτη πορεία μιας γενιάς. Είδα ότι η κρίση πριν σε αγγίξει, σε σκουντάει τυχαία στο δρόμο λέγοντας ένα «με συγχωρείτε» με το στόμα ενός αγνώστου, κι έρχεται και κάθεται δίπλα σου στο λεωφορείο. Την είδα σαν ένα ιστό που περιπλέκεται αθόρυβα, γύρω από ένα Έθνος τυχαίων περαστικών.

Ο νεαρός άνδρας κατέβηκε στο Φωταέριο. Όσο κι αν προσπάθησα δεν κατάφερα να δω το πρόσωπό του. Όχι φυσικά ότι θα είχε ιδιαίτερη σημασία. Οι πιθανότητες να ξαναδώ ένα πρόσωπο που την επόμενη μέρα θα άφηνε τη χώρα για πάντα είναι μηδαμινές. Τον άφησα να χαθεί σαν μια μικρή απρόσωπη ιστορία που ακούσια έδωσε σάρκα και οστά σε μια έννοια μέχρι χτες αφηρημένη.

Στην Πανεπιστημίου είχε πορεία. Δεκάδες άνθρωποι, που δεν είχαν πάρει την απόφαση του νεαρού να φύγουν μακριά, διαδήλωναν για ένα καλύτερο αύριο. Εδώ, στη χώρα που τους γέννησε. Έμεινα να αναρωτιέμαι για το πόσο είμαστε ριζωμένοι σε έναν τόπο και πόσο δυνατός πρέπει να είναι ένας άνεμος για να μας πάρει μακριά. Κι αν το καταφέρει τελικά πόσο μεγάλο είναι το τίμημα της αλλαγής μιας προκαθορισμένης πορείας. Ποιο ποσοστό του εαυτού σου αφήνεις πίσω και ποιο παίρνεις μαζί.

Σκέφτομαι πως αν είχα καταφέρει να δω τα μάτια του νεαρού στο λεωφορείο, ίσως και να είχα την απάντηση. Η μελαγχολία του ίσως μου έδινε ελπίδα γι΄αυτό που λέγεται δεσμός, αφοσίωση, πατρίδα. Έχοντας όμως ως μοναδικό στοιχείο την ψυχραιμία της φωνής του, μένω να αναρωτιέμαι.

London Calling

2010-11-20T16:50:00.006+02:00

13 χρόνια μετά, ένα κέρμα περιμένει ακόμα στο βυθό του Τάμεση. Δεν έχει μνήμη. Εγώ όμως έχω. Κι επιστρέφω σε μια από τις πρώτες επιλεγμένες πατρίδες της ζωής μου, τόσο άλλος από εκείνο το Νοέμβρη, που ακόμα κι εγώ ο ίδιος δε με αναγνωρίζω καλά - καλά.

ΣπΚα

2010-11-04T18:06:00.004+02:00

Όσες φορές έπιασα τη γλώσσα του θεάτρου για να μιλήσω, το έκανα γιατί μέσα απ' αυτό το πρίσμα έβλεπα πάντα καθαρότερα τον κόσμο. Ήταν σαν να λέμε, μια γλώσσα φυσική και γι' αυτό σαφέστερη.

Προτού γράψω πεζά κείμενα, ποιήματα, τραγούδια, έγραψα διαλόγους. Πρίν και πρώτα απ' όλα. Σ' αυτό το τόσο βολικά ανεύθυνο κι αποστασιοποιημένο πρώτο πρόσωπο της πρόζας. Ήμουνα κάτι σαν Θεός. Κι ήταν μια ενδιαφέρουσα εναλλακτική του Φόβου.

Στην αρχή ήταν ο Α κι ο Β. Μετά απέκτησαν ονόματα. Κωδικοποιημένα. Άλλοτε ζούσαν στο μύθο, άλλοτε σε μια δική τους διάσταση. Μετά σε αφηρημένες χώρες και κάποτε ξεθάρεψαν κι άρχισαν να βολτάρουν στις γειτονιές της Αθήνας. Ειρωνικό αν σκεφτείς ότι στην πραγματικότητα δεν ξεμύτισαν ποτέ απ' τα χαρτιά μου.

Με τον καιρό απέκτησαν πρόσωπα, συγγένειες, μεταξύ τους σχέσεις, παράλληλες ιστορίες, όνειρα, ταχυδρομικές διευθύνσεις. Κάποιες φορές μοιράζονταν φόβους και μυστικά που δεν τολμούσαν να ομολογήσουν ούτε σε μένα.

Μερικές φορές εκτροχιάζονταν και γίνονταν εγώ και τότε τους κλείδωνα σε συρτάρια καταδικάζοντας τους για την Ύβρη σε αιώνια σιωπή. Είπαμε: Θεός.

Μετά έγιναν τραγούδια. Μονόλογοι. Εγώ που ξέρω το παρελθόν τους τους ξεχωρίζω. Ξέρω πότε μιλάει ο Α, πότε ο Β, πότε Εκείνος και πότε Εκείνη. Ξέρω και τα ονόματά τους κι ας τα έχω καταχωνιάσει στη μνήμη. Ξέρω σε τι φάση ήταν όταν άρχισαν να συλλαβίζουν τον πρώτο στίχο. Αν ήταν πιωμένοι ή αν είχαν ανάψει τσιγάρο. Αν τους είχε χτυπήσει η τραγωδία τους ή αν τους περίμενε στη γωνία.

Τώρα που βρέθηκα σχεδόν ανυποψίαστος να ξαναμιλάω αυτή τη γλώσσα, ανυπομονώ να συστήσω σ' αυτή την πινακοθήκη των σκοτεινών πλασμάτων τους δυο νεότερους τους συγγενείς, αυτούς που κατα πως φαίνεται θα τους τη φέρουν και θα δουν πρώτοι το φως του έξω κόσμου.

Κι αυτό που με βάζει σε σκέψη είναι ότι αυτά τα δυο πλάσματα που ακόμα σπαρταράνε σα νεογέννητα, είναι από τη φύση τους φορείς του Φωτός. Δυο αισιόδοξα κομμάτια σε έναν κόσμο απόλυτης μελαγχολίας, πανάλαφρα σαν τις πρώτες αχτίδες του πρωινού ήλιου.

Και νομίζω ως παλιός Θεός, με την ελάχιστη δύναμη που μου απομένει, μία και μοναδική θα είναι η προίκα που θα τους δώσω πριν τους ξεπροβοδίσω στον κόσμο, ένα και μοναδικό το δώρο και το φορτίο τους. Θα φύγουν από μένα σαν πρωτόπλαστοι με ένα σταθερό χαμόγελο στα πρόσωπά τους. Έτσι θα αποικίσουν -όσο και όπου φτάσουν- τον άγνωστο κόσμο που ξεκινά έξω απ' το συρτάρι μου: Χαμογελαστοί. Κι ας κουβαλάνε στις μέσα τσέπες τους τη σκοτεινή μελαγχολία ενός ολόκληρου αφανούς θιάσου.

Rooibos

2010-10-27T16:44:00.006+03:00

Θα 'ναι τρεις μέρες πια. Έτσι ξαφνικά συνέβη. Σε ένα τραπέζι των starbucks. Μπροστά σε ένα χάρτινο κύπελλο Rooibos με άρωμα βανίλιας. Απροσδόκητα. Όπως συνέβαιναν πάντα όλα. Πριν γίνει συνήθεια να συμβαίνουν ερήμην της συγκίνησης. Τότε που κάθε τι είχε δικαίωμα στην καταγραφή και στην αποταμίευση. Και γίνονταν μικρές και μεγάλες στιγμές σωρός αποκομμάτων που συνέθεταν κάτι ενιαίο. Και το ονόμαζες "η ζωή μου", σαν έκθεση του δημοτικού.

Σαν μια αποκάλυψη συνέβη. Ξεκίνησε αθόρυβα από κάπου μέσα στο στήθος, σα σταγόνα μελιού που έσταξε κάποιος σε μια πέτρα και πέρασε σε ολόκληρο το σώμα, σε όλα τα μέλη απ' άκρη σ' άκρη κι έγινε ζέστη και κάτι που παλιά το λέγαμε θαλπωρή και με τον καιρό έγινε ξεπερασμένο - σαν προπολεμική εικονογράφηση αναγνωστικού μιας γάτας που κοιμάται μπρος στο τζάκι.

Και δεν ήμουν προετοιμασμένος. Δεν ήξερα πως να το πω. Εγώ που έχω μια λέξη και για τα πιο αφηρημένα. Δεν ήξερα που να το φυλάξω, σε ποια τσέπη κι ανάμεσα σε ποια αποκόμματα, εισιτήρια κι αποδείξεις. Το άφησα απλώς να κυλάει στο σώμα μου σε δόσεις και να με ζεσταίνει: σαν τις κοφτές γουλιές ενός ροφήματος που δε θέλεις να τελειώσει άμεσα.

Το ονόμασα κάπως αυθαίρετα (αν και ημερολογιακά ακριβές) "φθινόπωρο" και το τοποθέτησα στις μικρές ασήμαντες στιγμές που συνθέτουν αναρχοαυτόνομα κάτι δικό τους απροσδιόριστο. Κι έτσι αιφνίδια, αυτός ο απρόσωπος Οκτώβρης - η καρδιά μιας συγκεχυμένης εποχής που ακολουθεί τον καύσωνα και προηγείται της παγωνιάς, απόκτησε μια ταυτότητα.

Μια κανονική ταυτότητα, που όπως όλες οι πραγματικές ταυτότητες δε δήλωνε ούτε από που ήρθε, ούτε που πηγαίνει. Έδωσε απλά ένα τυχαίο όνομα σε μια τυχαία στιγμή, έτσι για να την ξεχωρίζω μέσα στα πλήθη των άλλων ανούσιων στιγμών και να την ανακαλώ καμιά φορά στη μνήμη. Ίσα για να μοιραστούμε ένα χάρτινο κύπελο Rooibos με άρωμα βανίλιας.

Caro Gianni

2010-10-17T10:32:00.006+03:00

"Ο Κροκόδειλος παίρνει το ασανσέρ. Αναγκάζεται να σκύψει λίγο για να μπει γιατί είναι δύο μέτρα ψηλός, χώρια το μωβ ημίψηλο καπέλο του. Φοράει μια μακριά κίτρινη μπέρτα και μια κυρία που δεν αντέχει όλες αυτές τις χρωματικές αντιθέσεις, λιποθυμάει".

Ο αγαπημένος παραμυθάς, Gianni Rodari, με μία μόνο παράγραφο καταφέρνει να προκαλέσει το πιο απρόσμενο χαμόγελο των τελευταίων ημερών. Σε δεκαπέντε μόλις λεπτά και τρεις από τις ιστορίες του τις "φτιαγμένες για μηχανή", θυμήθηκα τα εικονογραφημένα πρωινά των παιδικών μου χρόνων. Τότε που οι μεγαλύτερες αλήθειες ξεκινούσαν από ένα απλό παραμύθι.

Αν πέσει στα χέρια σου, διάβασέ το.