Wednesday, October 19, 2011

το τέλος του κόσμου


Με τί ψυχή να γράψεις; Τα τραγούδια τα πήραν οι φωνές. Τις εικόνες τις έθαψαν τα σκουπίδια. Η ελπίδα έγινε γκρίνια. Στρώσεις απαισιοδοξίας έχουν καλύψει τα πάντα. Μπήκαμε στην εποχή που όποιος ελπίζει, προπηλακίζεται, γιατί το μέλλον είναι ζοφερό κι αν δεν το βλέπει έτσι είναι εκτός τόπου και χρόνου και κατά τη λογική του όχλου, επικίνδυνος. Η αισιοδοξία είναι πιο επικίνδυνη κι από τη φτώχεια, πιο απειλητική κι από το θάνατο. 

Πιάνω τον εαυτό μου να τρομάζει να φτάσει μια σκέψη ως το τέλος από φόβο μήπως και επικυρωθεί η διαφωνία με όλους και όλα. Ναι είναι άσχημα τα πράγματα, ναι ένας κόσμος καταρρέει, μια εποχή αλλάζει, δεν είναι όμως απαραίτητα κακό. Γκρεμίζονται σαθροί θεσμοί (και δε μιλάω μόνο πολιτικά) αισχρές συμφωνίες και αναξιοπρεπείς συμβιβασμοί, σκοτεινά μικροσυμφέροντα και ραδιουργίες. Πάλι δε μιλάω πολιτικά. Όλοι μας ζούσαμε έτσι. Όλοι είχαμε μπει σε αυτό το χορό. Σε διαφορετική κλίμακα, μα στον ίδιο σκοπό. 

Πεθαίνει μια ευτελής πολυτέλεια και ευμάρεια, το αισθανόμαστε άπαντες. Μαζεύονται τα ανούσια τραπέζια και οι μίζερες διασκεδάσεις. Όποιοι έφαγαν, έφαγαν, όσοι χόρτασαν, χόρτασαν, τώρα ο λογαριασμός και –τι έκπληξη- αλά γερμανικά: ισόποση πληρωμή. Έτσι είναι η δημοκρατία. Τι κι αν πήρες το φιλέτο, τί κι αν ήπιες το ζωμό. Το ήξερες, αλλά δε σε ένοιαζε. Παραήσουν απασχολημένος να περιμένεις τη σειρά σου για το φιλέτο και ξεχάστηκες. Δεν προνόησες. Δεν προετοιμάστηκες. Σε αιφνιδίασε η κατάσταση. 

Κι όμως το πιστεύω, με την βεβαιότητα του τρελού αν θες: τίποτα ουσιαστικό δε θα τελειώσει. Θα πέσουν κάποια τείχη εντυπωσιασμού. Άχαρα και στην ουσία άχρηστα. Ο κόσμος θα φτιαχτεί ξανά. Οι δυνατοί θα επιβιώσουν. Όχι οι ισχυροί. Αυτοί είναι οι πιο αδύναμοι από όλους. Αυτούς τους κυβερνάει ο φόβος και ο κίνδυνος. Απλώς χάνονται πιο αργά γιατί έχουν ταμπουρωθεί σε φρούρια. Θα γκρεμιστούν κι αυτά. Αποκαθήλωση. Οι δυνατοί είναι οι ελεύθεροι, εκείνοι που έχουν την προδιάθεση, τη θέληση, τη φρόνηση. Πραγματικά δυνατοί είναι οι αδέσμευτοι, όσοι μπορούν να ζήσουν με τα λίγα, με το τίποτα, με το νερό, το ψωμί και το οξυγόνο. 

Ναι, άνθρωποι θα πεινάσουν, θα κρυώσουν, θα πληρώσουν ένα άδικο τίμημα. Δεν ξέρω όμως κατά πόσο είναι άδικο, αφού τόσα χρόνια το επέτρεπαν. Τα εγκλήματα γίνονταν μπροστά στα μάτια όλων μας κι εμείς εθελοτυφλούσαμε, μόνο και μόνο για χάρη της προοπτικής ενός παραπήγματος στη γη της επαγγελίας. Για μια θέση στο δημόσιο, στη μονιμότητα ή μπροστά από μια υψηλής ευκρίνειας τηλεόραση. Θεατές αξίας με την έμφαση στη λάθος λέξη. 

Ο κόσμος θα τελειώσει για να μαλακώσουν οι άνθρωποι που σκλήρυναν από την αδιαφορία, για να επανεκτιμήσουν την αξία της απλής ζωής, του ελεύθερου πνεύματος, της γνώσης και της ευχαρίστησης που αποκτάται με κόπο και προσπάθεια. Από τις στάχτες μιας διαβρωμένης κοινωνίας θα γεννηθεί η ευχαρίστηση της συνύπαρξης, η ελεύθερη επιλογή, η οξυδέρκεια. Θα ακούσουμε και πάλι τις ανάσες, τις καρδιές και τις φωνές μας. Τον διπλανό μας, τον φίλο και τον ξένο. Τον εαυτό μας. 

Ναι ο κόσμος τελειώνει άχαρα, δεν ρίχνει αυλαία καν θεαματικά. Δεν επιφυλάσσει ένα μεγάλο μονόλογο για τους πρωταγωνιστές, ούτε υποκλίσεις ή χειροκροτήματα. Απλώς σχολάμε. Ξεβάφουμε τα πρόσωπα μας, βγάζουμε τα άβολα εκκεντρικά κοστούμια, τυλιγόμαστε με παλτά κανονικότητας και παίρνουμε τους δρόμους σαν κανονικοί άνθρωποι και πάλι. Δε χρειαζόμαστε τίποτα. Την υγεία μας, τους ανθρώπους μας, τη γνώση της αλήθειας και καθαρή συνείδηση. Όλα τα άλλα θα τα φτιάξουμε από την αρχή. 

Monday, October 10, 2011

Midnight in Paris


Η αλήθεια είναι ότι ο Woody Allen έχει μεγαλώσει. Κι αυτή η εμμονική τακτική του να βγάζει μια ταινία το χρόνο είναι αδύνατον να αποδίδει κάθε φορά. Τα τελευταία χρόνια (έχω παρατηρήσει ότι συμβαίνει πια ανά δυο ταινίες), μας παρουσιάζει μια αρχική ιδέα, η οποία όμως έχει πραγματωθεί κάπως τσαπατσούλικα (όσο μπορεί να το επιτρέψει ένα ασκημένο ένστικτο και μια εμπειρία άνω των 50 χρόνων). Ως εκ τούτου, έχουμε μια εξαιρετική κεντρική ιδέα, η οποία εμφανώς προέρχεται είτε από άτακτες σημειώσεις μιας ολόκληρης ζωής, είτε από ανολοκλήρωτα project και αναπάντητα φιλοσοφικά ερωτήματα που ταλανίζουν το δημιουργό (όσο ωριμάζει και νιώθει το τέλος να πλησιάζει, τόσο πιο έντονα). Καθ’ όλη τη διάρκεια της ταινίας αυτή η ιδέα γυρίζει γύρω από τον εαυτό της, χωρίς ο σκηνοθέτης να αναπτύσσει ιδιαίτερα, ούτε την πλοκή, ούτε τους χαρακτήρες, ούτε το στιλ, ούτε όμως και τα διανοήματα που αποτελούν την αρχική αφορμή. 

Το Midnight in Paris είναι μια πανέμορφη ταινία, ίσως από τις πιο όμορφες αισθητικά ταινίες του Allen, όμως το θέμα της, υπό άλλες συνθήκες ο δαιμόνιος σκηνοθέτης θα το είχε καλύψει σε μια από εκείνες τις ολιγόλεπτες συζητήσεις ομοτράπεζων διανοούμενων που συνήθιζε να παρεμβάλλει κάποτε στις ταινίες του. Ωστόσο επιλέγει να εξαπλώσει τη βασική του θέση σε μιάμιση ώρα, αρκούμενος στο να παραθέτει λογοτεχνικά ανέκδοτα και πνευματικά gags στο διαβασμένο κοινό του (για τους υπόλοιπους, που δεν έχουν ιδέα από τον πριμιτίφ ορθολογισμό της Γερτρούδης Στάιν ή τον τραχύ ηρωισμό του Έρνεστ Χέμινγουεϊ, φτιάχνει απλώς γοητευτικές, κι άμεσα εξαργυρώσιμες φιλμικές καρικατούρες). Το τελικό αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι ο πυρήνας, ενός από τα πιο πνευματώδη διηγήματα του, ακόμα κι αν παραμέριζε το φιλοσοφικό υπόβαθρο κι άφηνε απλώς τις πιο λαμπρές πνευματικές προσωπικότητες του 20ου αιώνα να αλληλεπιδρούν. 

Αυτό δε σημαίνει ότι είναι μια κακή ή αδύναμη ταινία. Αντιθέτως, μπορεί κάλλιστα να καταμετρηθεί ανάμεσα στις πιο γοητευτικές και φιλικές προς τον αμύητο θεατή κινηματογραφικές του καταθέσεις. Τι είναι αυτό όμως που κάνει το «Μεσάνυχτα στο Παρίσι» με όλες τις αδυναμίες της μια ακαταμάχητη ταινία; Παραβλέπω (με δυσκολία ομολογώ) το Παρίσι, το οποίο είναι από μόνο του μιας εγγύηση ομορφιάς και συναισθηματικής φόρτισης, ακόμα κι αν δεν το έχεις επισκεφτεί ποτέ. Η πραγματική γοητεία του φιλμ βρίσκεται αλλού: στην αφοπλιστική ειλικρίνεια του. Στην πραγματική υπαρξιακή αγωνία που βιώνει ο δημιουργός Allen (ας μην κρυβόμαστε μεταξύ μας είναι κοινή αίσθηση και παραπάνω από εμφανές ότι ο Owen Wilson στην ταινία δεν είναι παρά μια προβολή του ίδιου του σκηνοθέτη) στο κυνήγι της μούσας. Είναι αυτή η ουσιαστική ανησυχία ότι δε θα καταφέρει ποτέ να αφομοιώσει ολοκληρωτικά (όσο κι αν το επιθυμεί) την Τέχνη, τη γνώση και τη δημιουργία. Είναι η συνειδητοποίηση ότι όσο πλησιάζει το τέλος, τόσο πιο σαφές γίνεται ότι οφείλει να συμφιλιωθεί με την αδυναμία να φτάσει το όλον, ακόμα κι αν έχει βρει το δρόμο προς αυτό κι έχει αφιερώσει ολόκληρη τη ζωή του στο ταξίδι. Και πλάι σε όλα αυτά ένα μεγάλο συγνώμη της Αμερικής στην ευρωπαϊκή διανόηση και μια ειλικρινής έκφραση πίστης του ίδιου του Allen στην πνευματική του πατρίδα.

Έχω την αίσθηση ότι με τα «Μεσάνυχτα» ο Allen ξορκίζει αυτούς ακριβώς τους φόβους του. Δεν είναι τυχαίο, ότι ο ήρωας του ονειρεύεται το Παρίσι της δεκαετίας του 30, λίγα χρόνια πριν την άνοδο του ναζισμού και τις αρχές του β’ παγκοσμίου πολέμου, που θα σκόρπιζαν τις χαρούμενες συντροφιές του Παρισιού στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, σπάζοντας τις αδύναμες γοητευτικές τους κλίκες. Ο Allen μοιάζει να θέλει να προσδώσει στο παρελθόν τις σωστές του διαστάσεις: αυτές του φευγαλέου πόθου μιας άλλης πραγματικότητας, της γοητευτικής απόστασης από την αναμέτρηση με την συντριπτική για τον καλλιτέχνη πραγματικότητα. Ο κόσμος των ιδεών, αν ξεφύγει από τη σφαίρα της ιδέας, δεν είναι παρά ένας κόσμος σαν τον δικό μας, εξίσου απομυθοποιημένος και το βασικότερο με λιγότερες ανέσεις κι ευκολίες. Η μόνη που μπορεί με ευκολία να αλλάζει εποχές και χρόνους, χωρίς να δίνει δεκάρα, είναι η Μούσα, η έμπνευση, η καλλιτεχνική αφορμή, η οποία είναι έτσι κι αλλιώς απρόσιτη, αφηρημένη, κι εκτός αυτού του κόσμου. 

Κι αφού ξορκίσει το παρελθόν, έρχεται να αθωώσει το παρόν, να ανιχνεύσει και να απενοχοποιήσει την ποιητικότητα και το λυρισμό του. Και ποιο μέρος του κόσμου είναι ιδανικότερο για κάτι τέτοιο από το ίδιο το Παρίσι; Και ποιος σκηνοθέτης είναι καταλληλότερος από τον Woody Allen των ρομαντικών κομεντί; Έρχεται λοιπόν σαν από μηχανής Θεός, έχοντας πια την εξουσία να το κάνει και χαρίζει στον καταραμένο ήρωα του, μια κάπως καταχρηστική κάθαρση. Του επιτρέπει να τη βγάλει καθαρή, τον αφήνει να ελπίζει ότι δεν έχουν τελειώσει οι παρτίδες του με τη Μούσα, απλώς έχουν μετασχηματιστεί σε κάτι που μπορεί να διαχειριστεί πιο εύκολα και με λιγότερη υπαρξιακή αγωνία. Κι αν του συγχωρείς το εύκολο ρομαντικό φινάλε είναι γιατί πίσω απ’ αυτό βλέπεις την ανάγκη του δημιουργού για ένα ευτυχισμένο τέλος. Έναν ανοιχτό δρόμο, χωρίς χρωστούμενα στο παρελθόν και συγγένειες - φαντάσματα. Κι ας μην είναι μια βόλτα στη νύχτα με τα αστέρια του Van Gogh. Ας είναι απλώς μια βόλτα δίχως ομπρέλα στη βροχή. 


Friday, September 30, 2011

Απουσία


Απουσία είναι οι αμέτρητες μικρές παρουσίες που δεν έχουν αρκετή δύναμη να προφέρουν ένα όνομα‧ είναι τα ξεχασμένα ρούχα σου πάνω στην καρέκλα‧ Η τσακισμένη σελίδα στα αγαπημένα σου βιβλία λες και θα τα συνεχίσεις αύριο‧ είναι που απαγγέλω δυνατά τους αγαπημένους σου στίχους του Whitman: «Σταμάτησε τούτη τη μέρα και τη νύχτα μαζί μου και θα γνωρίσεις την προέλευση των ποιημάτων...» κι είναι που θέλω να με ακούσεις να σε γνωρίζω‧ απουσία είναι η αυτογνωσία μέσα απ’ την απώλεια‧ είναι το repeat στο τέταρτο κομμάτι απ’ το αγαπημένο σου CD‧ είναι να συνεχίζεται η μουσική και στη σιωπή‧ απουσία είναι το μισοσκόταδο‧ η άδεια κούπα στο τραπέζι της κουζίνας‧ απουσία είναι η στάθμη ενός μισοάδειου μπουκαλιού στο ψυγείο, που δεν προλάβαμε να το γιορτάσουμε όπως του άξιζε‧ είναι η λίστα με τα ψώνια του Σαββάτου που δεν έγιναν ποτέ‧ είναι το άδειο εκείνο Σάββατο με τα σταματημένα του ρολόγια‧ είναι ένα άδειο μπρελόκ σε σχήμα καρδιάς‧ απουσία είναι μια άδεια καρδιά ‧ είναι μια κρέμα για τα χέρια χωρίς χέρια να δροσίσει‧ είναι το αγαπημένο σου άρωμα που όσο περισσότερο λείπεις τόσο πιο έντονα μυρίζει‧ απουσία είναι η συντροφιά της τηλεόρασης‧ είναι η τελευταία σκηνή της αγαπημένης σου ταινίας που ποτέ δεν την κατάλαβα μέχρι σήμερα‧ είναι η αυριανή μέρα που ξημερώνει και θα σκεφτώ πως θα σε φέρω πίσω‧ απουσία είναι η βεβαιότητα που καταρρέει με τους τίτλους του τέλους‧ είναι που αισθάνομαι ξεχωριστός χωρίς να έχω κάποιον να το εκτιμήσει‧ είναι το κρύο κι η διπλωμένη κουβέρτα στον καναπέ που δε ζεσταίνει‧ απουσία είναι το άδειο βάζο και τα ξεραμένα απο μέρες λουλούδια στα σκουπίδια‧ είναι η λάθος φωνη που απαντάει στο τηλέφωνο‧ η ειρωνεία του να χτυπάει τηλέφωνο σε σπίτι που δεν υπάρχει ψυχή‧ είναι οι φίλοι που έχουν όλοι το ίδιο ξένο πρόσωπο‧ είναι οι δικαιολογίες για να μην απαλλαγώ απ’ τα φαντάσματα‧ απουσία είναι οι πιθανότητες και οι προσδοκίες‧ ένα σωρό μικροπράγματα που άφησες πίσω σου και δε θα σε απασχολήσουν ποτέ ξανά‧ απουσία είναι οι αμέτρητες μικρές παρουσίες που δεν έχουν αρκετή δύναμη να προφέρουν ένα όνομα‧ απουσία είσαι εσύ. Και η ολοκαίνουργια διάσταση του να μου ανήκεις ολοκληρωτικά. 

Tuesday, September 27, 2011

Εκδοχές


Νύχτα στο ταξί. Χάζευα ως συνήθως. Ώσπου πέρασε από δίπλα. Κι ήταν και δεν ήταν. Ήταν γιατί ήταν. Δεν ήταν γιατί είναι χρόνια μακριά. Κι είναι καλά. Σίγουρα καλύτερα από δω που απλώς υπήρχε ζητώντας κάτι που δεν το έβρισκε. Κι όμως στο διπλανό αμάξι υπήρχε μια παράλληλη απρόσμενη εκδοχή της, όπως θα ήταν αν δεν είχε φύγει ποτέ. Αν είχε βρει εδώ αυτό που ζητούσε, ή αν ζητούσε κάτι άλλο. Στο διπλανό αυτοκίνητο είχε ένα χαμόγελο που ταίριαζε εξαιρετικά στο πρόσωπό της και δεν το είχα καν υποπτευθεί τότε που τη συναντούσα καθημερινά και την έβλεπα να χαμογελά γοητευτικά κι αβίαστα. Ήταν το χαμόγελο της ηρεμίας, της συνειδητής πραγματικότητας, της ολοκλήρωσης. 

Στο πρώτο φανάρι το ταξί μου την προσπέρασε. Είχε όμως ήδη μετεπιβιβαστεί στο κεφάλι μου. Άρχισα να αναρωτιέμαι ποια πραγματικότητα μας κερδίζει τελικά, από αυτές που μας διεκδικούν: η πιο δυνατή; Η πιο ταιριαστή; Η πιο εύκολη; Η πιο κοντινή; Η μήπως μια τυχαία; Κι εμείς νιώθουμε άραγε νοσταλγία για τις εναλλακτικές πραγματικότητες που συμβαίνουν ερήμην μας σε κάποια παράλληλη διάσταση ή μαθαίνουμε προσαρμοστικά να ανασαίνουμε τον αέρα που μας περιβάλλει; 

Δεν κρύβω πως καμιά φορά με απασχολούν οι άλλες εκδοχές μου. Παίζω συχνά το παιχνίδι «τί θα συνέβαινε αν...» Ανακατεύω τα δεδομένα μου, τους δίνω νέες αδοκίμαστες ιδιότητες και με προβάλλω σε άδειες οθόνες, υποβάλλοντας με σε εναλλακτικές αλληλεπιδράσεις με τον κόσμο που με περιβάλλει. Το παράδοξο είναι πως αρκετές φορές αναγνωρίζω περισσότερο τις νέες εκδοχές μου. Καταφέρνω ευκολότερα να πω ή να κάνω αυτά που θέλω. Αναρωτιέμαι αν υπάρχει τρόπος να γίνω κάποιος από τους παράλληλους εαυτούς μου. Να τον κλέψω για λίγο από τον κόσμο του και να αρχίσω να ενεργώ με την ταυτότητα του. Καταλήγω πως αν αλλάξουμε πραγματικότητα στις εκδοχές, απλούστατα θα χάσουν τις μαγικές τους ιδιότητες, θα πάρουν τα χαρακτηριστικά που εμείς οι ίδιοι έχουμε αναπτύξει μέσα στον κόσμο μας. Δώρον – άδωρον: δε μπορούμε να εκπληρώσουμε τους στόχους μια ζωής, ζώντας μία άλλη. 

Τη σκέφτομαι και πάλι μέσα στο αυτοκίνητο με όλη αυτή την ηρεμία της παράλληλης εναλλακτικής ζωής της. Κι είμαι σίγουρος πως αν μπορούσα να παγώσω το χρόνο, να σταματούσα πλάι – πλάι τα δυο αυτοκίνητα, αν άνοιγα την πόρτα της, την κατέβαζα και της μιλούσα, θα την όριζε και πάλι η πραγματικότητα που μας δένει: στα δυο λεπτά θα έχανε πάλι το χαμόγελο της και θα ήθελε να φύγει. Κάτι θα της έλειπε. Κάτι θα έπρεπε να βρει. Κι όταν ο χρόνος άρχιζε ξανά, το αμάξι της θα ξαναγινόταν αεροπλάνο και θα πετούσε και πάλι μακριά. 

Γιατί από τους ανθρώπους της ζωής μας, τελικά μας ανήκει μια μονάχα εκδοχή. Μπορεί να είναι καλή ή κακή, ταιριαστή ή αταίριαστη, ευλογημένη ή καταδικασμένη. Το σίγουρο όμως είναι ότι πρόκειται για τη μία και μοναδική εκδοχή που μας αντιστοιχεί. Κι όλες οι άλλες εκδοχές, αν τύχει ποτέ και τις συναντήσουμε, δε θα είναι παρά φευγαλέα φαντάσματα που μας προσπερνούν απρόσμενα τις νύχτες μέσα σε διερχόμενα αυτοκίνητα. 


Friday, September 23, 2011

εμείς, ο άλλος.


Όσο εγώ κι εσύ θα είμαστε άλλοι, θα είμαστε διαφορετικοί - ο καθένας με το δικό του τρόπο. Και θα έχουμε δικαίωμα να είμαστε διαφορετικοί, ακόμα κι αν στο τέλος καταλήξουμε να είμαστε το ίδιο. Κι αυτό το δικαίωμα θα πρέπει να είναι αυτονόητο όσο κι η αναπνοή μας.

Από τις 3 ως τις 9 Οκτωβρίου 2011 η διαφορετικότητα γίνεται αφορμή για γιορτή, σκέψη, δημιουργία, προβληματισμό και συνύπαρξη σε μια σειρά εκδηλώσεων με ελεύθερη είσοδο και την αφιλοκερδή συμμετοχή καλλιτεχνών και πνευματικών ανθρώπων, οι οποίοι δέχτηκαν με συγκινητική προθυμία το κάλεσμα της Be positive.

Παραθέτω αυτούσιο το κείμενο της Ελένης Ρουμπάνη, το οποίο νομίζω μιλάει με τον καλύτερο τρόπο γι' αυτή την αμφιλεγόμενη έννοια, που αποτελεί την αφορμή του φεστιβάλ:

Η διαφορετικότητα είναι αδόκιμος όρος. Δε στέκει, δεν υπάρχει στα λεξικά, πώς να σου το πω. Ή τέλος πάντων δεν τη βρίσκω. Έτσι ορισμό δεν μπορώ να σου δώσω. Απ’ τα συμφραζόμενα ό,τι πιάνω.

Να μου πεις για τη διαφορά μάλιστα. Αυτή υπάρχει. Ορίζεται. Έχει και συνώνυμο. Αντίθεση το λένε. Κάνει και αντίθεση με την ομοιότητα. Πώς λέμε ίδιος, καμία σχέση.

Και επειδή τα ουσιαστικά που καταλήγουν σε -ότητα βγάζουν κάτι πανανθρώπινο και ευγενές συνάμα, φόρεσαν στη διαφορά την επίσημη την κατάληξη κι έτσι μπορεί να συμμετέχει μέχρι και σε πάνελ.

Η διαφορετικότητα έχει χτιστεί πάνω σε αντιθέσεις. Κι όπως όλα τα χρηστικά και τα καταχρηστικά σε τούτον εδώ τον κόσμο οι αντιθέσεις κυκλοφορούν σε ζευγάρια. Σαν τις κάλτσες και τα παπούτσια. Και τους ανθρώπους.

Έχουμε λοιπόν το αρσενικό και το θηλυκό, το χοντρό και το λιγνό, το ξένο και το δικό. Κι άμα δεν είσαι όμορφος είσαι άσχημος, κι άμα δεν είσαι στρέιτ είσαι γκέι, κι άμα δεν είναι παλιό είναι νέο. Κι έτσι διπλά και όμορφα βολεύεις μια κοσμοθεωρία να έχεις να πορεύεσαι.

Κι εδώ φυτρώνει η διαφορετικότητα, κι ας μη στέκει στα λεξικά. Γιατί τ’ αυτονόητα δε χρειάζονται ορολογίες για να σταθούν. Και σου φωνάζει το αδόκιμο να κάνεις μια πρόχειρη επαλήθευση στα κλισέ σου τα ζευγάρια. Αυτά που νομίζεις παπούτσια, δεξί, αριστερό, ένα για κάθε πόδι, πάει και τελείωσε. Αλλά να σου πω κάτι; Μπορεί να είναι κάλτσες. Ολόιδιες. Μόνο που τη μία τη βρίσκεις αμέσως. Για την άλλη συνήθως ψάχνεις λίγο περισσότερο.

Υστερόγραφο πολύ ύστερο: Στο «Μικρό λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας» (όχι στο οφίσιαλ, σε αυτό που λέει «απαραίτητο βοήθημα για το μαθητή», σα να λέμε στο παιδικό μενού) του Γ. Μπαμπινιώτη, η διαφορετικότητα υπάρχει. Ορίζεται ως «το να διαφέρει κάποιος από τους άλλους (τους πολλούς)». Δεν είμαστε λίγοι κύριε καθηγητά.

Το 3ο Φεστιβάλ διαφορετικότητας θα λάβει χώρα από 3-9 Οκτωβρίου 2011 στα
TAF / the art foundation, six d.o.g.s, Booze Cooperativa με την ευγενική συμμετοχή των:
Αφροδίτη Αλ Σάλεχ, Μαρί-Πιερ Αμαλβύ, Βάσια Αναγνωστοπούλου, Τάσος Αναστασίου, Ελευθερία Άνθη, Αντώνης Βαβαγιάννης, Νίκος Βενιανάκης, Κωνσταντίνος Γεωργαντάς, Gaudi, Γιώργος Γκιζάρης, Χρήστος Δήμας, Empty Frame, Ματίνα Καβαλάρη, Δημήτρης Καμένος, Μάρω Κουρή, Πάνος Μαραγκός, Μάρω Μαρκέλλου, Πάνος Μιχαήλ, Έλλη Μόκα, Σίσσυ Μόρφη, Γιάννης Μπουγιούκας, Σπύρος Παγιατάκης, Ανδρέας Παναγιωτόπουλος, Παναγιώτης Πανταζής, Χρήστος Παπαμιχάλης, Κωνσταντίνος Παπαμιχαλόπουλος, Σταύρος Πετρόπουλος, Κωνσταντίνος Πιλάβιος, Λουκία Ρικάκη, Δημήτρης Σούλτας, Σπύρος Στάβερης, Μαρία Τζαμπούρα, Στάθης, Cyanna, Γιάννης Φουντουλάκης, Παντελής Φραντζής, Θανάσης Χειμωνάς, Χρήστος Χωμενίδης.

Για περισσότερες πληροφορίες και πλήρες πρόγραμμα εκδηλώσεων τσεκάρεις εδώ.

Τα λέμε εκεί!

Tuesday, September 20, 2011

η αληθινή ζωή


Αναρωτιέμαι που βρίσκεται η αληθινή ζωή. Νόμιζω σταδιακά χάνονται τα σημεία αναφοράς της. Το είδα χτες αχνογραμμένο στις σελίδες ενός βιβλίου. Το επιβεβαίωσα σήμερα στο μηχανικό φλιτζάνι του πρώτου καφέ μου. Τη θέση της έχουν πάρει ιδέες, αφηρημένες κι άγριες, που αιωρούνται σε ένα συγκεχυμένο σύμπαν χωρίς καμία διάθεση εκπολιτισμού. Το πνεύμα που αναζητούσε την προσωρινή φιλοξενία μιας ταυτότητας, παραιτείται από κάθε αναζήτηση κι απλώς περιφέρεται χαμένο στο διάστημα. Τα καθορισμένα όρια μιας έστω και πλασματικής προσωπικότητας (κάτι τυπικό για την πρωτογενή αλληλεπίδραση με τους υπόλοιπους ανθρώπους) σπάνε και μόνο μια απροσδιόριστη ονειρική ουσία παραμένει στα χείλη σαν επίγευση αλήθειας. 

Οι μέρες δεν είναι παρά τυπικά πλαίσια που διαδέχονται το ένα το άλλο - το ίδιο κι οι ώρες ή τα λεπτά. Σκέψεις και κινήσεις σαν τις λούπες ενός κολλημένου γραμμοφώνου με απανωτά déjà vu από άλλες ζωές, μακρινές που κάποιος κάποτε τις έζησε και σου τις αφηγήθηκε παραλείποντας τα όποια συμπεράσματα. Τα γεγονότα καταγράφονται προκαθορισμένα κι ακόμα και τις απροσδόκητες ανατροπές τις δέχεσαι ασυγκίνητος ως αναμενόμενες εναλλαγές του βίου. Ένα φως ανάβει, δύο σβήνουν. Δεν υπάρχει αλληλουχία στη διαδοχή των γεγονότων. 

Σκέφτεσαι τα σωστά και τα δίκαια, τις ιδανικές εκδοχές των πραγμάτων και όλα τα εναλλακτικά σενάρια, που θα μπορούσαν να φωτίσουν αλλιώς τη σκηνή. Που και που διαπερνά το μυαλό σου σα ριπή ψυχρού αέρα η σκέψη ότι η αλλαγή είναι στο χέρι σου, ότι έχεις τον έλεγχο. Την αμέσως επόμενη στιγμή αυτή η υποψία αισιοδοξίας σε εγκαταλείπει παραχωρώντας τη θέση της σε ένα εκδικητικό κοπάδι από ενοχές - για την τόλμη, το θράσος, την παρανόηση. Ακόμα κι η προοπτική της απόπειρας σε εξαντλεί. Τα λόγια σπανίως δηλώνουν τα νοήματα, γι’ αυτό και κανείς δε φιμώνει κανέναν. Τα παράλογα εκπαιδεύονται να μοιάζουν φυσιολογικά. Τα λογικά παραμερίζονται. 

Καμιά φορά σκέφτεσαι «αν είχα την επιλογή, αν μπορούσα να κάνω μια επανεκκίνηση, αν γύριζα στην αφετηρία τί θα έκανα για να αλλάξω την κατάσταση;» Δεν υπάρχει απάντηση. Κι αν υπήρχε όμως δεν είμαι σίγουρος πως θα μπορούσαμε να την εκμεταλλευτούμε αποδοτικά. Γιατί δεν έχω πειστεί ακόμα τελικά τί μπορεί να είναι η αληθινή ζωή: όλος αυτός ο καταιγισμός υψηλών νοημάτων και υπέρτατης αλήθειας που μας παρασύρουν σα δύνη και μας γκρεμίζουν εξακολουθητικά ή εκείνες οι αμέτρητες μικρές αυτοαναφορικές συμβάσεις που μας προστατεύουν από όσα δε μπορεί να συλλάβει ο νους μας; Αν είναι ένα από τα δύο, πώς γίνεται ο άνθρωπος να μην είναι ευτυχισμένος σε κανένα απ’ αυτά; Αν είναι και τα δυο μαζί πως μπορεί κανείς να γλιτώσει από την ολοκληρωτική συντριβή; Αν πάλι δεν είναι τίποτα απ’ αυτά; Αν παίζουμε μπάλα σε λάθος γήπεδο κι η αλήθεια βρίσκεται κάπου άλλου; 

Μένει να ψάχνουμε απαντήσεις ανάμεσα στις γραμμές των βιβλίων και σε μηχανικά φλιτζάνια καφέ‧ σε τυχαίες συναντήσεις και σε συννεφιασμένες μέρες. Όπως η σημερινή. Η εντελώς ανυποψίαστη κι ανέτοιμη για οποιαδήποτε εκδοχή αληθινής ζωής. 


Saturday, September 17, 2011

Ένα τραγουδάκι.


Τα έχουμε ξαναπεί. Με την ελληνική μουσική δεν είχα πάντα καλές σχέσεις. Κι η μεγαλύτερη ειρωνεία της ζωής μου (μπορεί και κάποιου είδους τιμωρία) είναι οτι βρέθηκα να γράφω στίχους για ένα είδος τραγουδιού που σνόμπαρα μέχρι την ενηλικίωση μου. Κάπου στις αρχές του 2000 κι ενώ έχω αρχίσει σιγά – σιγά να γνωρίζω τους θησαυρούς της εγχώριας παραγωγής συναντιέμαι με έναν χιουμορίστα μαθηματικό και επίδοξο συνθέτη, τον Κώστα Τσίρκα, με τον οποίο βρισκόμαστε από το πουθενά λόγω τυχαίων συγκυριών να φτιάχνουμε τραγούδια. 

Εκείνη την εποχή ο Τσίρκας μου φτιάχνει ένα compliation με αγαπημένα του ελληνικά τραγούδια για να διευρύνει λίγο τους – ομολογουμένως περιορισμένους τότε – μουσικούς μου ορίζοντες. Υποθέτω θα του είχα φτιάξει κι εγώ ένα αντίστοιχο με τζαζιές κι αλτερνατιβιές αλλά δεν το ανακαλώ ξεκάθαρα. Είχαμε αρχίσει να συνεργαζόμαστε κι ήταν η φάση που έπρεπε ο καθένας να γνωρίσει τις αναφορές του άλλου προκειμένου να βρούμε έναν κοινό δημιουργικό κώδικα. 

Κάπου υπάρχει ακόμα εκείνο το δισκάκι με τραγούδια από Beatles και Moody Blues, μέχρι Θανάση Παπακωνσταντίνου και Σωκράτη Μάλαμα. Θυμάμαι ότι το άκουσα αμέτρητες φορές μαθαίνοντας το σχεδόν απ’ έξω. Απ’ όλα τα τραγούδια όμως εκείνο που μου τραβάει την προσοχή περισσότερο είναι ένα σύντομο τραγουδάκι του Μάνου Λοϊζου σε στίχους του Άκου Δασκαλόπουλου, το οποίο δεν το είχα ξανακούσει ποτέ. Ο τίτλος ήταν «Κι αν τα μάτια σου» κι αν δεν κάνω λάθος πρωτοκυκλοφόρησε στις «Μπαλάντες του Μάνου». Θυμάμαι πόσο αφοπλιστική και σπαρακτική μου είχε φανεί αυτή η σχεδόν ερασιτεχνική ερμηνεία του Λοίζου και πως ξεκλείδωσε με μιας ολόκληρη την ουσία και το μεγαλείο της εκφραστικής απλότητας. Νομίζω με αυτό το τραγούδι εγκαινίασα την ουσιαστική μου είσοδο στην ειλικρινή συγκίνηση ως απόλυτο οδηγό και ζητούμενο.

Ο Κώστας δεν έμαθε ποτέ πως αυτό το κοντά ενάμιση λεπτό στάθηκε ο οδηγός ολόκληρης της συνεργασίας μας (που έφερε στο φως τις «Ανάσες») καθώς και η βάση της φιλίας μας που αισίως μετράει πάνω από δεκαετία. Η ευαισθησία του Λοϊζου φώτισε μέσα μου μια πτυχή της ελληνικής μουσικής που δεν υποπτευόμουν καν και ο ίδιος τοποθετήθηκε μέσα μου πλάι σε εμβληματικούς τραγουδοποιούς όπως ο Bob Dylan ή ο Leonard Cohen, χωρίς να υστερεί σε τίποτα. Από εκείνη την εποχή, ακόμα κι η αναφορά του ονόματός του αρκεί για να νιώσω την οικειότητα που θα μου προκαλούσε κάτι εντελώς προσωπικό. 

Σήμερα συμπληρώνονται 29 χρόνια από το Θάνατο του Λοϊζου . Σήμερα συμπληρώνονται 29 χρόνια από τη Γέννηση του Κώστα. Για τον γράφοντα υπάρχει ένα σχεδόν άγνωστο στους πολλούς τραγουδάκι που συνοδεύει κάθε χρόνο τέτοια μέρα αυτή την ασήμαντη σύμπτωση . Νομίζω δεν έχει παίξει ποτέ σε τούτο εδώ το blog. Ας είναι σήμερα η πρώτη φορά. 

Tuesday, September 13, 2011

flash back


Έριξα μια πρόχειρη ματιά στους περασμένους Σεπτεμβρίους. Την έχει αυτή τη δυνατότητα το αδιάλειπτο blogging: να σου επιτρέπει να ανατρέχεις σε σκέψεις και γεγονότα παλιότερων ετών που λογικά θα είχες ξεχάσει.

Τα κοινά μοτίβα των αρχών του Φθινοπώρου μου λοιπόν ήταν πάντα τα εξής: α) ένας αγώνας να ζήσω όσο το δυνατόν περισσότερο την πόλη και να αφομοιωθώ από τις συγκινήσεις της, β) η αναζήτηση νοήματος σε ο, τι με περιέβαλε και γ) (το βασικότερο) να βρω έναν τρόπο να συνυπάρξω με ότι με ξεπερνούσε. 

Από αυτή την άποψη και φέτος στα ίδια είμαστε. Δεν έχουν αλλάξει και πολλά. Αν εξαιρέσεις ότι τα προηγούμενα χρόνια ήμουν κάπως πιο γενναιόδωρος με όσα μοιραζόμουν στις αναρτήσεις μου.

Ελπίζω το Φθινόπωρο του 2012 να γυρίσω πίσω και να έχω την απάντηση. Ή τέλος πάντων να έχω αφήσει αρκετά στοιχεία ανάμεσα στις γραμμές για να θυμάμαι όσα δε λέω.


Monday, September 12, 2011

Night of Hunters


Ξεκινάμε απ’ αυτό: η Tori Amos δεν είναι πια ούτε η frontwoman του Y Kant Tori Read, ούτε το Cornflake Girl των charts, ούτε η Πασιονάρια της γυναικείας τραγουδοποιίας. Για να είμαι ειλικρινής δεν είμαι καθόλου σίγουρος αν υπήρξε ποτέ απόλυτα και εντελώς κάτι απ’ όλα αυτά. Αν ωστόσο επιμένεις στην προσκόλληση σου σε μια από τις προαναφερθείσες ιδιότητές της, φοβάμαι πως διατρέχεις τον κίνδυνο να διακόψεις μια για πάντα τον παραμικρό δεσμό μαζί της. Γιατί η Amos, όπως όλοι οι γνήσιοι καλλιτέχνες δεν έμεινε ποτέ αιχμάλωτη σε μια μορφή έκφρασης, όσο βολική, επιτυχημένη και προσοδοφόρα κι αν υπήρξε. Και εννοείται ότι σε μια τέτοια περιπλάνηση ρισκάρεις να μην είναι κάθε σου πείραμα επιτυχημένο, ούτε εξίσου προσιτό και άμεσο, στην πορεία της εκφραστικής αναζήτησης όμως όλα είναι θεμιτά, σεβαστά κι ίσως τελικά ζητούμενα.

Το τελευταίο της ερευνητικό πεδίο είναι η συμφωνική μουσική, ένα ενδιαφέρον που προφανώς προέκυψε από την ενασχόληση της με το score του musical The Light Princess για το Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας. Σε αυτή την κομβική στιγμή την προσέγγισε η ιστορική Deutsche Grammophon - γνωστή για cross over συνεργασίες με καλλιτέχνες όπως ο Elvis Costello ή ο Sting - για την κυκλοφορία ενός κύκλου τραγουδιών (φόρμα όχι άγνωστη στην τραγουδοποιία της δημιουργού), που θα συνομιλεί ανοιχτά με τους αντίστοιχους κύκλους της κλασικής μουσικής. Το αποτέλεσμα είναι ένα μουσικό μωσαϊκό, που διατρέχει την ιστορία της ευρωπαϊκής (κατά κύριο λόγο) μουσικής παράδοσης των τελευταίων 400 ετών, με μια μικρή προσήλωση στους κλασικούς συνθέτες που επηρέασαν καθοριστικά το πέρασμα προς αυτό που θα λέγαμε σύγχρονη μουσική. Σχεδόν ολόκληρο το υλικό της προέρχεται από παραλλαγές σε κλασικά θέματα των Satie, Schumman, Stravinsky Bach, Mussorgksy κ.α, τα οποία όμως φιλτράρει μέσα από μια καθαρά δική της οπτική, δημιουργώντας ίσως έναν από τους πιο δυνατούς και συνοχικούς δίσκους της ώριμης περιόδου της.

Ο νοηματικός της άξονας – το ερωτικό ταξίδι μιας νύχτας, με την εναλλαγή κυνηγού και θηράματος που γυρνάνε μέσα στο χρόνο (το δικό τους και τον αέναο των εποχών που διαδέχονται η μια την άλλη) αποτελεί το ιδανικό πλαίσιο για να μας παρουσιάσει μερικά από τα πιο δυνατά στιχουργήματά της. Η μυστικιστική θεματική των τελευταίων της δίσκων, η θεοποίηση των φυσικών φαινομένων και μια μυθολογική διάσταση των βαθύτερων ενστίκτων του ερωτευμένου, δημιουργούν ένα κυριολεκτικό tour de force, που μπορεί να συγκριθεί μόνο με τις πιο δυνατές στιγμές της τραγουδοποιίας της ίδιας της Tori. Κι ενώ φροντίζει έξυπνα να κρατάει δομικά και νοηματικά το ρομαντισμό των ευρωπαϊκών lieder, την ίδια στιγμή μπολιάζει τα τραγούδια της με γερές δόσεις σύγχρονης πραγματικότητας. Έτσι έχουμε ένα διαχρονικό ταξίδι με αλλεπάλληλα déjà vu από το πάντα στο απόλυτο σήμερα. Κι αυτό είναι ίσως κάτι που θα έπρεπε να εξετάσουν όσοι διατείνονται ότι το Night of Hunters είναι ένας ακαδημαϊκός δίσκος à la manière, αποκομμένος από το σήμερα. Στην πραγματικότητα, έχουμε πολύ καιρό να ακούσουμε τόσο άμεσα ερωτικά τραγούδια από την Tori, κάτι που αναδεικνύεται και από τις εξαιρετικές και απόλυτα προσωπικές ερμηνείες της.

Μπορεί βέβαια, κάποιος να κουραστεί από την εμμονή σε αυτή την κλασσικότητα καθώς κι από την παντελή απουσία σύγχρονης ενορχήστρωσης ή να διαπιστώσει πως σε κάποια σημεία το τελικό αποτέλεσμα εγκλωβίζεται από αυτή την πληθωρική εμμονή στα έγχορδα και τα πνευστά. Αν ακούσεις όμως το Night of Hunters σαν μια ξεχωριστή συνθήκη κι όχι σαν όλα όσα θα μπορούσε να είναι (κι ας είναι αυτά πολλά), τότε ίσως καταφέρεις να περάσεις τη μαγική πόρτα που θα σε μεταφέρει στον κόσμο που έχει φανταστεί η δημιουργός του φροντίζοντας στην εντέλεια ως και την παραμικρή λεπτομέρεια. Αν επιτύχεις το πέρασμα, τότε θα διαπιστώσεις πως ο κόσμος του Night of Hunters σου είναι πιο οικείος από ότι φαντάζεσαι ίσως αρχικά. Είναι ένας κόσμος όπου έχει φροντίσει ήδη να στον αφηγηθεί η Tori από πολύ νωρίς στη δισκογραφία της: ένας κόσμος περιπλάνησης και φαντασίας, περιπέτειας και εσωτερικής αναζήτησης‧ σα να λέμε το ίδιο ταξίδι με άλλο μέσο. Ένας δίσκος νέος και οικείος την ίδια στιγμή. Σαν να επιστρέφεις από άλλο δρόμο στην παλιά πατρίδα του Hesse.

Το ερώτημα του ενός εκατομμυρίου ωστόσο παραμένει ένα: τελικά ακούς ένα δίσκο της Deutche ή ένα δίσκο της Tori Amos; Η απάντηση είναι νομίζω αυτονόητη μετά από τις πρώτες ακροάσεις: στο Night of Hunters έχεις τη σπάνια τύχη να έρχεσαι αντιμέτωπος με μια πραγματική συνάντηση κορυφής, χωρίς την έκπτωση των αμοιβαίων υποχωρήσεων. Λες και ήταν η κατάλληλη στιγμή δυο παράλληλοι δρόμοι να βρουν το σημείο τομής τους. Από την πλευρά της D.G. έχουμε ένα επικοινωνιακό άνοιγμα του θησαυρού του καταλόγου και του ανθρώπινου δυναμικού της (οι σολίστες του δίσκου είναι ονειρικοί) σε ένα κοινό που ίσως αγνοεί τη δυναμική της κλασικής μουσικής, ενώ από την πλευρά της Amos γινόμαστε μάρτυρες της ύψιστης μορφής εξέλιξης ενός αυθεντικού καλλιτέχνη: τον ανοιχτό διάλογο της ελεύθερης προσωπικής του έκφρασης με μια καλλιτεχνική γλώσσα και δομές που προηγούνται της εποχής του μα αποτελούν την αφετηρία της Τέχνης του. 

Thursday, September 08, 2011

οι τρεις φωνές


Υπάρχει μια μικρή φωνή μέσα στο μυαλό. Της έχουν δώσει πολλά ονόματα. Εκείνη δεν ακούει σε κανένα. Μάλλον ακούει σε όλα, αλλά αρνείται να βολευτεί σε ένα από αυτά. Η φωνή αυτή μιλάει σε ανύποπτο χρόνο, λέει ακριβώς αυτά που έχει να πει και βυθίζεται και πάλι στη σιωπή. Μπορεί να κάνει μέρες, εβδομάδες, μήνες να ακουστεί. Νιώθεις όμως πως μαζεύει υλικό, ακόμα κι αν το υλικό αυτό μοιάζει ακαθόριστο και παρωχημένο. Γνωρίζεις πως αν η μικρή φωνή αποφασίσει να βάλει σε σειρά τα δεδομένα θα πει πολλά και μάλιστα ακριβώς με τη σύνταξη που πρέπει. Θα αφήσει έξω τα περιττά, αφού κλέψει όλη την ουσία τους. Η φωνή μετά θα αρχίσει να υπαγορεύει σε μια άλλη φωνή κάπως πιο κοινωνική. Η άλλη φωνή θα πάρει τις απαιτούμενες αποφάσεις παραβλέποντας την πρώτη φωνή. Ακολουθεί μια Τρίτη φωνή, η πιο δυνατή και πιο υπεύθυνη. Αυτή ξέρει πολλά μα δε μιλάει πολύ. Στην πραγματικότητα όσο περισσότερα ξέρει, τόσο λιγότερο μιλάει. Η Τρίτη φωνή είναι πάντα φοβισμένη γιατί ξέρει πως σε αντίθεση με τις άλλες δυο, όταν μιλάει ακούγεται. Και συχνά παρεξηγείται. Γι’ αυτό κι η Τρίτη φωνή που όταν φτάσει να μιλήσει ξέρει τα πάντα, συχνά λοξοδρομεί και μιλάει για άσχετα, ασήμαντα θέματα. Ανάμεσα στην άσκοπη φλυαρία της όμως, στέλνει κωδικοποιημένα μηνύματα με την ελπίδα κάποιος να καταφέρει να τα αποκρυπτογραφήσει. Η Τρίτη φωνή όταν παραληρεί, ξεθαρρεύει και ζητάει βοήθεια και για τις άλλες δύο. Καμιά φορά ο άνθρωπος μεθάει και τότε οι τρεις φωνές συντάσσονται και  προσπαθούν ασθμαίνοντας να προλάβουν τα πάντα. Συνήθως τότε δε βγαίνει νόημα. Η αιτία καβαλάει την αφορμή κι ο λόγος τη σημασία. Τότε τα λόγια μπερδεύονται. Οι φωνές μπερδεύονται. Η πρώτη, η δεύτερη κι η Τρίτη φωνή εναλλάσσουν θέσεις μέχρι να τις συλλάβει κάποιος. Δεν τις αγγίζει υπεύθυνα κανείς. Γλιστρούν από παρανόηση σε παρανόηση κι από παρεξήγηση σε παρεξήγηση. Καμιά φορά κάποιος άλλος ακούει. Τις αποκρυπτογραφεί‧ τις βάζει σε σειρά‧ τις λέει νόημα. Τότε βγάζει τα συμπεράσματα του και προσπαθεί να διορθώσει την παραφωνία. Ψελλίζει κάτι σαν «έχεις πιει» ή «έλα να σε πάω σπίτι» ή «θα μιλήσουμε το πρωί» και με απαλές κινήσεις φιμώνει τις τρεις μπερδεμένες φωνές του συνομιλητή του και τις οδηγεί τρυφερά στο κρεβάτι. Κάθε μια στο δικό της. Το επόμενο πρωί οι τρεις φωνές ξυπνούν σαν να μην έχει συμβεί τίποτα, χωρίς μνήμη. Μοιάζουν να είναι ακριβώς οι ίδιες φωνές της προηγούμενης μέρας: μόνο που η πρώτη είναι κάπως πιο μπερδεμένη, η δεύτερη πιο επιφυλακτική κι η Τρίτη πιο φοβισμένη. Το υπόλοιπο της ανάρρωσης το περνούν στην απόλυτη σιωπή.

Wednesday, September 07, 2011

Déjà vu


Θυμάσαι εκείνο το τραγούδι από εκείνη την ταινία; Κι εκείνο από εκείνη εκεί τη διαφήμιση που το ‘ψαχνες και δεν το ‘βρισκες; Θυμάσαι εκείνη τη φοβερή διασκευή, εκείνου του γαμάτου τραγουδιού που είχες πετύχει κάποτε στο ράδιο κι έφαγες τον κόσμο; Ή εκείνο το άλλο που άκουγες μικρός γιατί έπαιζε σε εκείνη τη σειρά; 

Τραγούδια που χόρεψες στα πάρτι του δημοτικου, που εθίστηκες στην εφηβεία σου, που τα έγραφες σε κασέτες και τα μοίραζες δεξιά κι αριστερά.

Τραγούδια που φεύγουν κι επανέρχονται, που κάτι σου θυμίζουν και δε μπορείς να προσδιορίσεις ακριβώς τί. Ένα παιχνίδι με τη μνήμη και το χρόνο, πάνω στην ταξινόμηση των αναμνήσειων ενός καλοκαιριού.


[Αυτή την Πέμπτη 8/9/11 με τον αξιότιμο Ιππότη (κατά κόσμο Χρήστο Παπαμιχάλη), παίζουμε τραγούδια που έχει φυλάξει προσεκτικά η μνήμη για λόγους δικούς της. Αν σε βγάλει ο δρόμος σου, πέρνα μια βόλτα απ' το Almaz (Τριπτολέμου 12 στο Γκάζι.) ]

Thursday, September 01, 2011

cut the world


Τόσο καιρό υπάκουγα σε τούτο το θηλυκό διάταγμα:
πάντα περιείχα τον πόθο σου να με πληγώσεις.
Όμως πότε θα γυρίσω να κόψω τον κόσμο;

Πότε θα γυρίσω να κόψω τον κόσμο;

Τα μάτια μου κοράλλια, που απορροφούν τα όνειρά σου‧
η καρδιά μου μια καταγραφή επικίνδυνων σκηνών‧
το δέρμα μου μια επιφάνεια να εξωθώ στα άκρα.

Όμως πότε θα γυρίσω να κόψω τον κόσμο;
Πότε θα γυρίσω να κόψω τον κόσμο;

Πότε θα γυρίσω να κόψω τον κόσμο;
...


ο Antony Hegarty για τη Marina Abramovic
ελεύθερη απόδοση: Jirashimosu

 

Monday, August 29, 2011

η άλλη ζωή.


 Έρχονται στιγμές που ξυπνάς σε άλλη ζωή. Όλες οι γνωστές διαστάσεις του κόσμου μοιάζουν να έχουν ανταλλάξει μεταξύ τους αναλογίες προκειμένου να σε εμπαίξουν. Κι είναι τότε που νιώθεις πως οι γνώσεις κι η εμπειρία σου δεν έχουν κανένα νόημα, γιατί αν το σύμπαν το αποφάσιζε, θα μπορούσε να τα φέρει όλα σε μια στιγμή τούμπα και να σε πείσει πως έτσι ήταν εξαρχής κι εσύ ένας ηλίθιος που δεν μπορείς να πεις τα πράγματα με το όνομά τους ή να τα δεις όπως ακριβώς είναι. Κι εκεί που ξαπλώνεις ένα βράδυ σε μια τακτοποιημένη ζωή, ξυπνάς το επόμενο πρωί και τη βρίσκεις σκορπισμένη στο πάτωμα. Τότε την ξαναμαζεύεις μόνο και μόνο για να διαπιστώσεις πως δεν μπορείς να την ταξινομήσεις με τον τρόπο της χτεσινής μέρας. Κι αρχίζεις πάλι από την αρχή να αναζητάς τα όρια, τα σχήματα, τα μεγέθη, τις αλληλουχίες. Κι είναι αλήθεια: η ζωή αποτελείται όντως από συγκεκριμένα απλούστατα κομμάτια, τα οποία όμως δεν σταθεροποιούνται ποτέ. Το μπλε, το κόκκινο, ο κύκλος και το τρίγωνο, μπορεί να συμπέσουν, να ταυτιστούν, και προς στιγμήν να σε ξεγελάσουν, ποτέ όμως δε θα αλληλοπροσδιοριστούν οριστικά. Είναι από τη φύση τους συγγενικά κι ασύμβατα. Αν το κάνουν θα είναι μόνο για να παίξουν μαζί σου ή να σε τσεκάρουν‧ σαν εκείνα τα πειράματα με τους χιμπαντζήδες, που ο ερευνητής τους θέτει προβλήματα, όχι προς αναζήτηση μιας λύσης (είναι άλλωστε εξ' αρχής γνωστή κι αμελητέα για την έρευνα), αλλά προκειμένου να ανιχνεύσει τη νοημοσύνη τους. Κάπως έτσι μας χειρίζεται κι η ζωή μας: μας παρέχει εξ' αρχής και αφειδώς όλα τα δεδομένα, από το πρώτο ως το τελευταίο, όχι για να τα συνθέσουμε και να βρούμε κάποιο υποτιθέμενο νόημα, μα για να τσεκάρει τις ικανότητες μας στη διαχείριση, την ευφυΐα μας, πόσο ασφαλή είναι τα μεγάλα μυστήρια του σύμπαντος στα χέρια μιας απλοϊκής ύπαρξης με ασφαλείς προοπτικές εξέλιξης. Κι αν καμιά φορά καταφέρουμε μετά από κόπους κι αλλεπάλληλες προσπάθειες να βάλουμε τα πράγματα σε μια σειρά και πέσουμε ήρεμοι για ύπνο, το επόμενο πρωί ξαναβρίσκουμε τα κομμάτια στο πάτωμα, με άλλο σχήμα και μορφή, και κάθε φορά αρχίζουμε την επίλυση από την αρχή, προσδοκώντας την επιβράβευση, την αποδοχή, ένα ζαχαρωτό ή ένα χάδι, ή να μας αφήσουν τέλος πάντων στην ησυχία μας. Κι όμως τίποτα από τα παραπάνω δεν είναι ο βασικός λόγος: αυτό που μας σπρώχνει να πέφτουμε με τα μούτρα κάθε φορά σε μια μανιώδη ενασχόληση με την επίλυση των γρίφων της ζωής είναι μια έμφυτη αναζήτηση της αρμονίας. Μια ανάγκη κάποτε ο μπλε κύκλος και το κόκκινο τρίγωνο να παγιωθούν και να παραμείνουν έτσι από το βράδυ ως το επόμενο πρωί. Και αυτή, η τόσο απλή παραχώρηση -που στο φινάλε την κερδίσαμε- να είναι η άλλη ζωή‧ η οριστική. 


Wednesday, August 10, 2011

Happy End


 Το τσέχικο σινεμά της δεκαετίας του 60 είναι ένας φανταστικός παιδότοπος. Αν έχεις δει έστω και μια ταινία, γνωρίζεις ότι πρόκειται για ένα τελείως ιδιαίτερο είδος, το οποίο δεν έχει καμία σχέση με οποιαδήποτε άλλη αισθητική σχολή στην ιστορία του παγκόσμιου σινεμά. Σε μια εποχή που η Αμερική είχε ήδη στήσει τους μηχανισμούς μιας τεράστιας βιομηχανίας και η υπόλοιπη Ευρώπη εξερευνούσε τις καλλιτεχνικές και φιλοσοφικές προοπτικές της έβδομης Τέχνης, μια μικρή ανήσυχη χώρα αντιμετώπιζε τον κινηματογράφο ως ένα ανεξάντλητο πεδίο πειραματισμού και διασκέδασης. Με ταινίες ριζοσπαστικές και ξέφρενες, η τσέχικη πρωτοπορία των 60s μας έχει δώσει μερικές από τις πιο συναρπαστικές στιγμές του σινεφιλικού 20ου αιώνα, με μια φιλμική γλώσσα και πειραματικές τεχνικές που ακόμα και σήμερα θεωρούνται η κορωνίδα του αβανγκαρντισμού και χρησιμοποιούνται κατά κόρον τόσο στο εμπορικό σινεμά, όσο και στις πιο ερευνητικές και καλλιτεχνικές εκφάνσεις του.

Ένα από τα αμέτρητα παραδείγματα είναι και το Happy End (Stastny konec) του 1967. O Oldřich Lipský (γνωστός περισσότερο για τον Τζο το Λεμονάδα – την περίφημη μουσική παρωδία των Αμερικάνικων Γουέστερν) καταπιάνεται με μια μάλλον συνηθισμένη ιστορία ενός τυπικού εγκλήματος πάθους: προδομένος σύζυγος σκοτώνει τη γυναίκα του και τον εραστή της, οδηγείται στη φυλακή, καταδικάζεται σε θάνατο και τελικά εκτελείται με αποκεφαλισμό. Η πρωτοτυπία του πονήματος του Lipsky έγκειται στο ότι η ταινία ξεκινάει ακριβώς εκεί: τη στιγμή που το κεφάλι του ενόχου αποκόπτεται από το σώμα του και κυλάει στο έδαφος. Από εκεί κι έπειτα το φιλμ αρχίζει να προβάλλεται... ανάποδα, καρέ – καρέ (κοντά 30 χρόνια πριν από τον Christopher Nolan και το Memento ή το Irreversible του Gaspar Noé που μας είχαν αφήσει με το στόμα ανοιχτό). Η ιστορία λοιπόν του χασάπη Bedrich Frydrych, της ζωηρής Julia και του κομψευόμενου Ptacek, παίζεται μπροστά στα έκπληκτα μάτια μας αντεστραμμένη, από το τέλος προς στην αρχή, από την εκτέλεση, ως την πρώτη γνωριμία. Ακόμα κι οι διάλογοι προβάλλονται με αντίθετη φορά και ξεκαρδιστικά σουρεαλιστικά αποτελέσματα, μιας και το νόημα που βγαίνει –γιατί βγαίνει- οδηγεί τη λογική του θεατή σε απροσδόκητα μονοπάτια. Ο δαιμόνιος Lipský όμως δεν αρκείται στις περιπλοκές που φέρνει αυτή η εκούσια - ωστόσο φυσική - ανακατωσούρα. Ενώ η ταινία τρέχει, προσθέτει μια voice over αφήγηση του δολοφόνου, σε κανονικό χρόνο, υπαγορεύοντας παράλληλα μια δεύτερη απίθανη πλοκή από τα αντεστραμμένα καρέ (φέρνοντάς μας στο νου το αντίστοιχο, εξίσου αναρχικό, εύρημα του Woody Allen στο What’s up Tiger Lilly.) Με άλλα λόγια δημιουργεί μια αντιστικτική σχέση ανάμεσα σε όσα βλέπουν τα μάτια μας, όσα ακούν τα αφτιά μας κι όσα υπαγορεύει η λογική μας.

Ως εκ τούτου έχουμε μια απόλυτα σουρεαλιστική κωμωδία, η οποία όμως έχει μια απόλυτη λογική συνέχεια μέσα στο ιδιαίτερο, αυτοδιαχειριζόμενο σύμπαν της. Ο Lipský μέσα από αυτόν τον ανάποδο κόσμο βρίσκει την ευκαιρία να σατιρίσει έννοιες όπως ο Θεός, η πίστη, ο έρωτας κι η ανθρώπινη δικαιοσύνη. Το βασικότερο κατόρθωμά του όμως είναι η επιβολή του παντοδύναμου σκηνοθέτη πάνω στην εικόνα καθώς και η επισήμανση των ελαστικών ορίων αυτού που θεωρείται κινηματογραφική πραγματικότητα. Αυτό που μας αποδεικνύει το Happy End στην ουσία, είναι ότι το σινεμά δεν είναι παρά μια σειρά από κινούμενες εικόνες, που μπορούν να σημαίνουν τα πάντα και τίποτα την ίδια στιγμή. Δεν είναι παρά ένα παιχνίδι του μυαλού, μια σύμβαση, στην οποία ο ιδανικός θεατής είναι διατεθειμένος να δεχτεί οτιδήποτε, αρκεί να τον παρασύρει σε έναν κόσμο έξω από αυτόν που θεωρεί κανονικό.

Κι αξίζει να παρακολουθήσεις το Happy End, αν όχι για το εγγυημένο γέλιο, τότε γι’ αυτήν ακριβώς την πρωτόγνωρη αίσθηση ελευθερίας που σου υπόσχεται.


(Ακολουθεί ολόκληρη η ταινία με αγγλικούς υπότιτλους:)



Monday, July 11, 2011

Αριστοφάνους 11



Ξεκινάω απ’ αυτό – παρόλο που για λόγους εντυπώσεων θα έπρεπε να το αφήσω για το τέλος: Το Αριστοφάνους 11 του Σταμάτη Κραουνάκη και της Σπείρας είναι μια εργασία υψηλού επιπέδου. Όταν λέμε υψηλού επιπέδου εννοούμε μια παράσταση, η οποία κατά την ταπεινή άποψη του γράφοντος, κατοχυρώνει επάξια τη θέση της ανάμεσα στις σημαντικότερες στιγμές της Αριστοφανικής παραστασιογραφίας. Κι όσο τραβηγμένο κι αν ακούγεται αυτό, προσωπικά το τοποθετώ –ξαναλέω στη δική μου αξιακή βάση δεδομένων- πλάι στους Όρνιθες του Κουν και τη Λυσιστράτη του Σολομού, παρόλο που πρόκειται για σύνθεση αποσπασμάτων και όχι ανέβασμα μιας ολόκληρης κωμωδίας. Κι ας φαίνεται αυθαίρετο, το καταθέτω τώρα για να μπορεί να το επικαλεστεί και να μου το καταλογίσει ο οποιοσδήποτε στο μέλλον. (Αν έχουμε, που το εύχομαι και το ελπίζω, την τύχη να ξαναδούμε πάλι τη συγκεκριμένη παράσταση).

Κι αφού έγιναν οι μεγάλες δηλώσεις, εξηγούμαι: ο Κραουνάκης με μόχθο, γνώση, αισθητική και κεραίες στραμμένες στο παρόν, με απόλυτο σεβασμό ένιωσε τους διαχρονικούς κραδασμούς του Αριστοφάνη και βρήκε τη σχέση τους με το σήμερα με τρόπο αδιαμφισβήτητο: μια σχέση όχι εκβιασμένη, ούτε αυθαίρετη, όπως έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε στα αριστοφανικά ανεβάσματα, αλλά αφοπλιστική, ουσιαστική και καίρια. Με ελάχιστες σύγχρονες παρεμβάσεις, άφησε τις αντιστοιχίες να μιλήσουν από μόνες τους και με μοναδικά εργαλεία τη δουλειά, το ταλέντο των υποκριτών και την αυθόρμητη συγκίνηση κατάφερε να μας παρασύρει. 

Η συγκίνηση που επικαλέστηκα είναι νομίζω η λέξη κλειδί. Θα μου πεις συγκινήθηκες στον Αριστοφάνη; αυτός δεν είναι ο ξεκαρδιστικός δαιμόνιος πρωτοπόρος ποιητής της σάτιρας; αυτός που δεν άφηνε κανέναν σε χλωρό κλαρί και γέμιζε τις κωμωδίες του με χοντροκομμένες βωμολοχίες και κραυγαλέα gags; Αφού βγάλω άλλη μια φορά το καπέλο στον Κραουνάκη, θα σου απαντήσω ότι μιλάμε για τον ίδιο ποιητή και μάλιστα την πιο αυθεντική του έκδοση, χωρίς ίχνος εκλέπτυνσης της διαβόητης τραχύτητας του ύφους του. Ο Κραουνάκης όμως με τη μαεστρία ενός ανθρώπου που κατέχει το αντικείμενό του, κατόρθωσε να χειριστεί την άκρατη κωμικότητα με την ειλικρινή αγάπη και στοργή μιας συγγενικής σχέσης, ακολουθώντας τη μελωδική Οδό του Μάνου Χατζιδάκι ή του Γιάννη Χρήστου. Το αποτέλεσμα έβριθε από μια άκρατη τρυφερότητα, που μου έφερε στο μυαλό τον Τσέχοφ και τη σχέση με το υλικό του. Κι αν σου φαίνεται άσχετος ο συσχετισμός να σου πω ότι κωμωδία από συγκινητικό πρίσμα και τραγωδία από κωμικό είναι η πεμπτουσία της τέχνης, κι όσο πιο κοντά μπορείς να φέρεις ένα έργο στην πραγματικότητα.

Άλλος ένας λόγος για τον οποίο χρωστάω χάρη στον Κραουνάκη είναι για την απενοχοποίηση του αισθήματος. Χτες με έπιασα σε τρεις (καταγεγραμμένες) στιγμές να βουρκώνω πραγματικά και μάλιστα με αφορμές που δε θα πίστευα ποτέ ότι θα μπορούσαν να με τουμπάρουν. Κι όμως το κατάφερε. Ήταν τόση η αλήθεια και η ένταση, που δε δίστασα ακόμα και να δηλώσω ότι η συγκίνηση που ένιωσα είχε χρώμα εθνικό. Ήταν η τσακισμένη Ελλάδα της υπέροχης Αγλαΐας Παππά, η αυθεντική Παράβαση του ίδιου του φλεγόμενου συνθέτη, το απουσιολόγιο των νησιών και των ποιητών, η ενότητα των πληγωμένων κατοίκων αυτού του γεωγραφικού σημείου, που τελικά ναι, ενώνεται από κάτι περισσότερο από μια τυχαία χωροχρονική σύμπτωση.

Δυστυχώς είχα την ατυχία να παρακολουθήσω την τελευταία παράσταση του Αριστοφάνους 11 στον Ελληνικό Κόσμο, οπότε δε μπορώ να σε προτρέψω να τρέξεις να το δεις. Εύχομαι κι ελπίζω να βρεθεί τρόπος η παράσταση να συνεχίσει την πορεία της ή να αποτυπωθεί με κάποιο τρόπο, γιατί νιώθω πως είναι επιτακτική ανάγκη να έρθουν σε επαφή μαζί της όσο περισσότεροι θεατές γίνεται. Μιλάμε για ένα αυθεντικά πολιτικό θέαμα, ξεκάθαρα διεθνές, μια θέση απέναντι στα πράγματα και μια επαναστατική κίνηση. Το Αριστοφάνους 11 δεν ένιωσα απλώς να επισημαίνει, ή να συσχετίζει. Δεν κουνούσε το δάκτυλο με διδακτισμό, ούτε μεμψιμοιρούσε. Έχω την αίσθηση πως πήγαινε ένα βήμα παραπέρα. Πρότεινε: ενότητα, αδερφοσύνη, κοινό μέτωπο ενάντια στον κοινό εχθρό. Υπερβολές θα μου πεις. Μπορεί, θα σου απαντήσω. Ξαναλέω ότι πρόκειται για προσωπική άποψη κι όχι για κριτική. Κι αν έχει κάποια αξία η μαρτυρία ενός από τους τόσους θεατές, ένιωσα ότι γίνομαι μάρτυρας μιας σπουδαίας δουλειάς ενός μεγάλου δασκάλου. Και δε μου συμβαίνει συχνά τα τελευταία χρόνια. Κι έφυγα γεμάτος, σκεφτικός και κάπως πιο ώριμος. Α! Και αισιόδοξος. Πάνω απ’ όλα αυτό το τελευταίο.

Monday, July 04, 2011

Live!


Σταθερό ραντεβού, τρία χρόνια τώρα. Έτσι κλείνει το καλοκαίρι κάθε χρονιάς κι είναι για μας κάτι σαν απολογισμός του μικρού μας σύμπαντος: τί έγινε το χρόνο που πέρασε, τί μας έμεινε, τί μας συγκίνησε, τι επιλέγουμε να αφήσουμε πίσω. Αν γυρίσουμε το βλέμμα στα τρία προηγούμενα καλοκαίρια, οι συναυλίες στην Τεχνόπολη είναι κομβικές στιγμές για το Θέμη, τη Νατάσσα κι εμένα (για τη μεταξύ μας σχέση και τον καθένα ξεχωριστά). Θα μπορούσε κάποιος να πει πως είναι ο προσωπικός μας εξαγνιστικός χορός. Εκεί εξορκίζουμε τα παλιά μας δαιμόνια κι εκεί προσκαλούμε καινούργια. Πέρα απ’ αυτό όμως είναι και μια γιορτή που κάνουμε για τους παλιούς και νέους φίλους μας – για να μετρηθούμε μεταξύ μας, να τους δούμε και να μας δούνε, να τους μιλήσουμε και να μας μιλήσουν, να μπλεχτούμε ανάμεσά τους και να ανταλλάξουμε ενέργεια – αυτή που τόσο μας χρειάζεται για τα επόμενα. 

Το φετινό live στο Γκάζι έχει για τους τρεις μας ένα ιδιαίτερο συναισθηματικό βάρος. Είναι μια αυλαία μιας ολόκληρης εποχής. Η «Εποχή της Μνήμης» - όπως κωδικά την αναφέρουμε μεταξύ μας, που μας οδήγησε με το φως της 2 χρόνια κοντά τώρα, φτάνει στο τέλος για να αφήσει χώρο σε μια νέα εποχή. Ο κόσμος των «διπλών εισιτηρίων»: της νοσταλγίας, του σινεμά, της μουσικής και των ερώτων άλλων εποχών, που θα αποτελεί πάντα σημείο αναφοράς και καταφύγιο για μας, κλείνεται με αγάπη και ασφάλεια σε ένα κουτί. Από δω και πέρα θα επισκεπτόμαστε αυτή την εποχή σαν ταξιδιώτες που επιστρέφουν πότε – πότε για λίγο σε μια παλιά πατρίδα, πριν ξεκινήσουν και πάλι για τα νέα τους ταξίδια. Η εποχή που ανατέλλει θα έχει άλλη αλήθεια, άλλο φως, άλλη γλώσσα και θρησκεία. Στο επίκεντρο έρχεται η κινητήρια δύναμη του ανθρώπου: η αναζήτηση της ταυτότητας. Αυτή που ακόμα και στα 30 μας, είναι ρευστή και κυλάει ανάμεσα στις ρωγμές του κόσμου. Όμως έχουμε καιρό να μιλήσουμε γι’ αυτά στο μέλλον.

Για την αυριανή συναυλία, δεν επιλέξαμε την εσωστρέφεια ενός «αντίο», γνωρίζοντας ότι κύκλος που κλείνει δεν είναι κύκλος που χάνεται. Αντίθετα αποφασίσαμε να το γιορτάσουμε με εκπλήξεις, νέες αναγνώσεις, αναθεωρήσεις και ηλεκτρική ενέργεια. Σκεφτήκαμε το παλιό υλικό, λίγο πριν αποχωρήσει από το προσκήνιο να κλείσει το μάτι στην αίσθηση του νέου, να φορέσει για λίγο τα ρούχα του, να νιώσει την αύρα του. Κι έτσι στήσαμε επί σκηνής μια παράσταση εξωστρεφή, αισιόδοξη, ζωντανή. Γιατί αν κάτι πρέπει να διατηρηθεί σε εποχές δύσκολες όπως αυτή που διανύουμε, αυτό είναι η αισιοδοξία. Κι η προσμονή για κάτι νέο. Κάτι που θα γεννηθεί μέσα από την ωριμότητα του παλιού.

Λίγες ώρες έμειναν. Μια τελευταία πρόβα σε λίγο για μας, οι τελευταίες διορθώσεις και ρυθμίσεις κι είμαστε έτοιμοι για αύριο. Νομίζω οι πιστοί πια μας ξέρετε. Ξέρετε ότι πάντα κάθε παράσταση έχει κρυμμένα μηνύματα με πολλούς και διαφορετικούς παραλήπτες‧ αναζητήστε το δικό σας – αν πιστεύετε πως υπάρχει και γιορτάστε ακόμα μια φορά μαζί μας. Οι καινούργιοι καλώς να μας ορίσετε. Κανείς δεν είπε πως το «αντίο» κάποιου, δε μπορεί να είναι το «χαίρω πολύ» κάποιου άλλου. Ραντεβού αύριο βράδυ.

[Νατάσσα Μποφίλιου Live - Τρίτη 5/7/11 - Τεχνόπολις, Γκάζι - ώρα έναρξης 21.30 - Εισιτήρια: προπώληση 10€ (Metropolis, Public& Τεχνόπολις) ταμείο 15€ ] 

Tuesday, June 28, 2011

Υιτρίδα*


 Ο Πατέρας πάντα εκτελεί τον Υιό. Για τα δικά του λάθη. Ο Υιός είναι η αγνότητα που καλείται να εξαλείψει τη διαφθορά του κόσμου, όταν ο κόσμος εκτροχιάζεται. Ο Υιός για τον Πατέρα είναι ο κυκλώνας της ανανέωσης, το σφουγγάρι της διόρθωσης, Το νερό του κατακλυσμού, το θειάφι των Σοδόμων. Είναι η νέα κι άκαυτη δύναμη που σβήνει μια και καλή λάθη κι αμαρτίες του παρελθόντος. Ο Πατέρας έχει δικαίωμα να εκτελεί. Δίνει ζωή -παίρνει ζωή. Το ενδιάμεσο δικαιωματικά του ανήκει και το χρησιμοποιεί κατά βούληση.

Ο Υιός δε σκοτώνει ποτέ τον Πατέρα. Είναι βαρύ αμάρτημα. Είναι σαν να ξεριζώνει τις ρίζες του. Σαν να στρέφεται ενάντια στην προέλευση του. Ο Υιός απλώς υπακούει, πράττει, κουβαλάει, επιδιορθώνει, θυσιάζεται. Αν ποτέ τύχει και εναντιωθεί στον Πατέρα βγαίνει χαμένος, εκδιώκεται, τιμωρείται. Τις ελάχιστες φορές που Υιός εκτελεί Πατέρα (μια λοξή ματιά στον οίκο των Λαβδακιδών), αυτό γίνεται εν αγνοία του κι όταν η ειδεχθής αλήθεια αποκαλύπτεται, ο ένοχος πληρώνει το έγκλημά του. Και βρισκόμαστε στα ίδια: ακόμη και μετά θάνατον ο Πατέρας μπορεί και εκτελεί τον Υιό. Έτσι δουλεύει η φύση. Κάποιος περίεργος αρχαίος νόμος το όρισε έτσι και δε γίνεται –κατά πως φαίνεται - να αλλάξει.

Έτσι κι η γη του Πατέρα χρησιμοποιεί τον Υιό για να διορθώσει τις παραφωνίες που τη βαραίνουν. Αυτός, ο Νέος, καλείται να νικήσει την αναπόφευκτη φθορά του χρόνου, την κούραση της αρχέγονης γης. Το νέο αίμα θα ποτίσει το κουρασμένο χώμα κι η Πατρίδα θα συνεχίσει να υφίσταται. Η ομορφιά, τα νιάτα, η δύναμη –σωματική και πνευματική- θα αναγεννήσουν το άνυδρο τοπίο. Κι ο Πατέρας θα φροντίσει η γη να αποδώσει καρπούς, να θρέψει τον γιο, να τον ποτίσει, να τον ζήσει. Θα φροντίσει να κρατά ζωντανή την εμπιστοσύνη του απόγονου στη θεία χάρη και την ευσπλαχνία του Πατέρα, έτσι που να μην περάσει ποτέ από το νου του να νιώσει αυτή τη γη πραγματικά δική του. Να μην την διεκδικήσει. Να μην την διοικήσει. Να μην την φέρει στα δικά του τα μέτρα. Θα πρέπει να παραμείνει περαστικός, φιλοξενούμενος, εργάτης της. Αυτή η γη δε θα πάρει ποτέ το όνομά του, αντίθετα αυτός θα πάρει το δικό της. Θα γίνει κι ο ίδιος Πατέρας – αντάξιος κάτοικος της Πατρίδας. Και τότε ο παλιός Πατέρας μπορεί να αποσυρθεί ήσυχος: διαφύλαξε την ύπαρξη του στο χρόνο. Το όνομα του δε χάθηκε. Το φόρτωσε στον Υιό κι είναι πια σίγουρος πως εκείνος θα φροντίσει να το κληροδοτήσει και στο δικό του Υιό, τον μακρινό εαυτό του. Κι η Πατρίδα θα παραμείνει Γη του Πατέρα, του πρώτου εκείνου Πατέρα, που δεν γνώρισε κανείς κι ας φέρουν όλοι μέχρι τέλους το όνομά του.

Κι η Πατρίδα δε θα αλλάξει ποτέ. Θα είναι η ίδια κυκλική διαδρομή στο άπειρο. Θα πεθαίνει και θα γεννιέται ανά γενιά κουβαλώντας το ίδιο όνομα. Και πάντα θα τρώει τα παιδιά της. Μέχρι που κάποια μέρα, μια γενιά απ’ αυτά τα παιδιά, κουρασμένη και διαψευσμένη, όταν δε θα έχει να χάσει τίποτα, θα πάρει την κατάσταση στα χέρια της και θ’ αποφασίσει να κάνει τη Γη πραγματικά δική της, πατρίδα της νέας εποχής, με το προπατορικό αμάρτημα διαγραμμένο και τα λάθη του παρελθόντος να βαραίνουν μονάχα τους ενόχους. Κι όταν συμβεί αυτό μια νέα Γη θα έχει γεννηθεί, χωρίς λάθη προς διόρθωση, χωρίς αμαρτίες προς συγχώρεση, χωρίς υποχρεώσεις προς εκπλήρωση. Κι η νέα Γη θα φέρει το όνομα των νόμιμων κατοίκων της: των Νέων. Κι αυτοί θα γεννήσουν τη νέα Εποχή. Κι η Νέα εποχή θα ναι βραχύβια, γιατί σύντομα θα τη διαδεχτεί μια άλλη Νέα εποχή. Κι οι εποχές, πραγματικά νέες, θα διαδέχονται η μία την άλλη. Και κάθε γενιά θα είναι αποκλειστικά και μόνο υπεύθυνη  για τα σωστά και τα λάθη που της αντιστοιχούν.


*όρος δανεισμένος από τον Υπερ - Ατλαντικό του Βίτολντ Γκομπρόβιτς.


Saturday, June 25, 2011

Lysistrata, Darling



ΦΩΝΗ Α: Η Πατρίδα σε χρειάζεται.
ΦΩΝΗ Β: Η Πατρίδα ΜΑΣ χρειάζεται.
(Δυνατό χειροκρότημα)


  Melina Mercouri - Opening (Lysistrata) by jirashimosu 

Θα μπορούσε να είναι απλώς ένα απόσπασμα από την καθημερινότητα της Μελίνας Μερκούρη. Σκέφτομαι πόσες φορές θα είχε έρθει αντιμέτωπη με αυτή τη στιχομυθία στη ζωή της, ανάμεσα στις μετακινήσεις της από την Αθήνα στο Παρίσι κι από εκεί στη Νέα Υόρκη. Πόσες φορές θα σήκωσε βλέμμα κι ανάστημα, προκαλώντας αποφασιστικά κάποιον να την ακολουθήσει στον αγώνα της για την επίτευξη ενός σκοπού, επικαλούμενη ενότητα και σύμπνοια, εμπνέοντας σιγουριά κι εμπιστοσύνη.

Θα μπορούσε όμως, εξίσου άνετα, να είναι κι η αρχή της εξαγγελίας μια άλλης Αθηναίας, κάποιες χιλιάδες χρόνια πίσω. Μιας γυναίκας που πιθανότατα να λεγόταν Λυσιστράτη και που θα προσπαθούσε να παρασύρει το ίδιο αποφασιστικά τους συμπολίτες της σε έναν αγώνα όχι και τόσο διαφορετικό από αυτό της Μελίνας. Και με φλόγα στην ψυχή όχι μικρότερη.

Πέρα από τη μεταφυσική συγγενική τους σχέση κι αυτή τη μικρή στιχομυθία, τις δυο γυναίκες - την πραγματική Μελίνα και τη φανταστική Λυσιστράτη, τις ενώνει μια όχι και τόσο γνωστή -και δυστυχώς ούτε ιδιαίτερα ευτυχής- πραγματική συνάντηση, αρκετά χρόνια πίσω.

Ήταν το 1972 όταν εξόριστη ακόμα λόγω της δικτατορίας και μόλις πέντε χρόνια μετά την αίσθηση που είχε προκαλέσει το μιούζικαλ Illya Darling στο κοινό του Broadway, αποφασίζει να επιστρέψει στη Νέα Υόρκη, με μια διασκευή της αριστοφανικής Λυσιστράτης, σε σύγχρονο μιούζικαλ. Η σκηνοθεσία ανήκει στο Μιχάλη Κακογιάννη (αυτοεξόριστος κι ο ίδιος) και η μουσική στον Αμερικάνο ηθοποιό και συνθέτη Peter Link (υποψήφιο δυο φορές για βραβείο Tony, χωρίς ωστόσο κάποιο σοβαρό μιούζικαλ στις αποσκευές του – με την εξαίρεση μιας off Broadway μάλλον μέτριας απόπειρας με τίτλο Salvation).

Ο Κακογιάννης, βρίσκει στο εξωστρεφές φιλειρηνικό πνεύμα του έργου αρκετά επίκαιρα στοιχεία και μεταθέτει στρατηγικά την δράση στην εποχή του ψυχρού πολέμου, κάνοντας σαφείς αναφορές στο Βιετνάμ, παρόλο που στη συνέντευξη τύπου μιλάει για ένα αχρονικό ανέβασμα. Η Μελίνα εκφράζεται πιο ανοιχτά, δηλώνοντας ότι μπορεί με μια πρώτη ματιά να φαίνεται πως αναφέρεται στον πόλεμο του Βιετνάμ, στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για ένα έργο που στρέφεται ενάντια στον πόλεμο γενικά, τοποθετώντας το δικό της συναισθηματικό πεδίο δράσης (που αλλού;) στη σύγχρονη Ελλάδα και στην πολιτική κατάσταση που την κρατάει μακριά. Σκηνοθέτης και πρωταγωνίστρια δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους, χωρίς όμως να καταφέρουν να μείνουν ικανοποιημένοι κι οι ίδιοι από το τελικό αποτέλεσμα. Ο ίδιος ο Κακογιάννης μάλιστα, χρόνια μετά, αποκαλύπτει ότι αν περνούσε από το χέρι του δεν θα προχωρούσε ποτέ στην πρεμιέρα.

Η παράσταση τελικά ανεβαίνει στο Brooks Attkinson Theater στις 13 Νοεμβρίου 1972. Οι 35 προπαραστάσεις είναι από νωρίς sold out, καθώς το κοινό του Broadway, σπεύδει να θαυμάσει και πάλι από κοντά τη μοιραία Illya του «Ποτέ την Κυριακή». Το New York Magazine ανακοινώνει την επιστροφή της Μερκούρη ως το comeback της «Ελληνίδας Dietrich» κι οι προσδοκίες όλων είναι κάτι παραπάνω από υψηλές. Τα δεδομένα μιλούν για μια επιτυχία αντάξια της πληθωρικής πρωταγωνίστριας και της γοητείας που ασκεί η προσωπικότητα της, ακόμα και σε ένα κοινό που τη γνωρίζει μόνο ως το κορίτσι που τραγουδάει τα «Παιδιά του Πειραιά».


Δυστυχώς οι προβλέψεις διαψεύδονται από τις πρώτες κιόλας παραστάσεις κι η Λυσιστράτη, από τον Όλυμπο βρίσκεται στα Τάρταρα. Είναι από τις σπάνιες φορές που κοινό και επίσημη κριτική ταυτίζονται απόλυτα. Η παράσταση συγκεντρώνει στην καλύτερη περίπτωση χλιαρές κριτικές (λόγω σκηνικής λάμψης της Μερκούρη) και στη χειρότερη καταβαραθρώνεται ως θέαμα ασυνάρτητο, γκροτέσκο και εκτός της αμερικάνικης κουλτούρας. Η παράσταση κατεβάζει αυλαία ύστερα από 8 μόλις παραστάσεις, εξασφαλίζοντας μια θέση ανάμεσα στα θρυλικά flops του Broadway.

Μια ενδεικτική κριτική της εποχής αποτυπώνει το γενικότερο κλίμα: «Η σχετικότητα είναι λέξη κλειδί στο σύγχρονο Θέατρο. Το θέμα με το κλασικό Θέατρο είναι πως θα είναι πάντα σχετικό, όσο υπάρχουν άνθρωποι να το δούν και να το ακούσουν. Δε χρειάζεται να γίνει σχετικό με μικρές νύξεις για τον Νίξον, η αγγλοσαξονικές αναφορές σε σύγχρονες αγοραίες λέξεις (η λέξη sex είχε αντικατασταθεί από τη λέξη fuck) , ή άμεσες αναφορές στο σιδηρούν παραπέτασμα. Και είναι αυτή ακριβώς η υπερβολή στη διασκευή που υπονομεύει αυτή τη Λυσιστράτη και τα όσα καλά στοιχεία πιθανώς διαθέτει. Η Μελίνα Μερκούρη, μια πληθωρική Αθηναία παίζει μια άλλη πληθωρική Αθηναία 2500 ετών. Υπάρχουν κάποια ζωηρά τραγούδια του Peter Link και ορισμένες διασκεδαστικές στιγμές μεταξύ ανδρικού και γυναικείου χορού, όμως η κυρία Μερκούρη δε μπορεί να τραγουδήσει και η βαριά της προφορά, καθιστά δύσκολη την κατανόηση του κειμένου και την επικοινωνία της με τον υπόλοιπο θίασο. Ο διασκευαστής και σκηνοθέτης, Μιχάλης Κακογιάννης δεν έχει κανένα στιλ ή άποψη πάνω στο έργο και τη σχέση των δύο φύλων. Ο Αριστοφάνης το έκανε πρώτος και καλύτερα...»

Η μουσική του Link είναι όντως εξωστρεφής, αν και κάπως αμήχανη, εκτός αριστοφανικού πνεύματος, αλλά και μακριά από κάθε απόχρωση ουσιαστικής εκσυγχρόνισης, παρόλο που εντοπίζονται ξεκάθαρες επιρροές από τη hippie/rock κουλτούρα που έχει εισάγει 5 χρόνια πριν το θρυλικό Hair και σάρωσε τα πάντα στο Broadway. Παρά την χλιαρή μουσική όμως και την αμφιλεγόμενη σκηνοθεσία, η Μελίνα βρίσκει στο πρόσωπο της Λυσιστράτης ένα εξαιρετικό όχημα για να εξαγγείλει με πάθος την ανάγκη της για ελευθερία, να καταγγείλει τα ολοκληρωτικά καθεστώτα και ευθέως τη δικτατορία της χώρας της. Θα έλεγε κανείς ότι προσαρμόζει την ηρωίδα στη σαρωτική εικόνα της Μαχόμενης Ελληνίδας Μελίνας, πλάθοντας ταυτόχρονα μια περσόνα πολύ κοντά στην Illya που είχε γοητεύσει πριν χρόνια το αμερικανικό κοινό. Με άλλα λόγια η πραγματική παράσταση παίζεται ανεξάρτητα από τη σκηνή, με μια φλεγόμενη Μελίνα να απευθύνει τους επαναστατικούς λόγους της Λυσιστράτης στην πλατεία, και πέρα απ’ αυτήν: σε ολόκληρο τον κόσμο. Κάποιος που είχε γνώση της τότε πολιτικής κατάστασης της Ελλάδας και μπορούσε να εντοπίσει τη διακειμενικότητα στα λόγια της, θα καταλάβαινε ακριβώς το μέγεθος της κίνησης της Μελίνας και τη μεταθεατρική αλήθεια της συγκεκριμένης Λυσιστράτης. Δυστυχώς όμως, το κοινό του Broadway, που ελάχιστη διάθεση έχει για πολιτική (τουλάχιστον σε άμεση αναμέτρηση), και προτιμά την καθαρόαιμη ψυχαγωγία, θεωρεί υπερβολική την μάλλον εξωτική για τα γούστα του Λυσιστράτη και της γυρίζει επιδεικτικά την πλάτη.

Η αποτυχία της παράστασης έχει ως αποτέλεσμα η Μερκούρη να εγκαταλείψει κάθε προσπάθεια για διεθνή καριέρα, τουλάχιστον στο Broadway, και με το τέλος της δικτατορίας επιστρέφει στην Ελλάδα, όπου επικεντρώνεται στην εγχώρια καριέρα της. Πρώτη της παράσταση μετά την επιστροφή της είναι η θρυλική πια "Όπερα της Πεντάρας" των Brecht και Weill σε σκηνοθεσία Jules Dassin στο θέατρο Κάππα.

Ο Μιχάλης Κακογιάννης, 23 χρόνια μετά το πρώτο εκείνο βραχύβιο ανέβασμα, το 2005,  αναμετριέται και πάλι με τη Λυσιστράτη παρουσιάζοντάς την στο Μέγαρο Μουσικής σε μορφή καμπαρέ με τους Ρουμάνους Maia Morgenstern και Vladimir Ivanov να ερμηνεύουν όλους τους γυναικείους και ανδρικούς ρόλους αντίστοιχα. Χρησιμοποιεί και πάλι τη μουσική του Link, αφήνοντας όμως πίσω την εξωστρέφεια του Broadway, ενώ στρέφεται στους πιο εσωτερικούς δρόμους του επικού θεάτρου. Η Λυσιστράτη του βρίσκει τότε την ιδανική ενσάρκωση της στη σκοτεινή καπνισμένη παράδοση του μπρεχτικού καμπαρέ κι έτσι καταφέρνει να αναδείξει το λεπτό σαρκασμό και την καυστική της διαχρονικότητα, όπως επιθυμούσε αρχικά ο σκηνοθέτης της.

Κάπου στο χρόνο όμως, αρκετά χρόνια πίσω, θα βρίσκεται πάντα χαμένη –κι ίσως άδικα ξεχασμένη- εκείνη η πρώτη συνάντηση της Μελίνας με τη δαιμόνια Αθηναία του 5ου αι π.Χ. Μια συνάντηση που διήρκεσε λίγες μέρες αλλά ήταν σαν να ήταν προγραμματισμένη να συμβεί από την αρχή του κόσμου.

Ακολουθεί ένα ακόμα σύντομο απόσπασμα από τη Λυσιστράτη της Μελίνας:

  Melina Mercouri - Lysistrata by jirashimosu 

Friday, June 10, 2011

Μεδίνα


 Ταξιδεύεις χρόνια να βρεις τη Μεδίνα. Ξεκίνησες σε κάποια αλλοτινή ζωή, πολλές ζωές πίσω, με ένα και μόνο προορισμό. Να βρεις το Θεό σου (το Θεό των άλλων αρχικά που ναι φιλεύσπλαχνος και δέχεται και τους χαμένους) και να τον προσκυνήσεις. Ή να του υποβάλλεις το ερώτημα. Κι αν είναι μάγκας ν’ απαντήσει. Μια ευθεία χαραγμένη είναι η πορεία σου. Την ξέρεις καλά. Σου τη μάθανε, καθώς μεγάλωνες. Σε μεγάλωναν για τούτη την πορεία. Γύμναζαν τα πόδια σου και το μυαλό σου για το δρόμο. Για το δρόμο σε τάιζαν, για το δρόμο σου μάθαιναν ποιοι είναι οι κακοί, πως να τους ξεχωρίζεις και να τους αποφεύγεις. Και μια μέρα ξεκίνησες. Φορτωμένος τάματα και τις ερωτήσεις στον πάτο του σάκου σου, κρυμμένες κάτω από το νερό και την τροφή σου. Περπάτησες πολύ, ώσπου κάποτε κουράστηκες κι έπιασες μιαν άκρη να ξεκουραστείς. Όμως δεν ξέχασες ποτέ που πήγαινες. Δε σ’ άφηνε κι ο δρόμος να ξεχαστείς. Μια ευθεία ήταν άλλωστε με το πίσω αποκλεισμένο εξ’ αρχής. Και σε κάποια ζωή πιο κάτω, έφτασες. Κι ήσουν άλλος. Είχες ξεχάσει τι ήθελες να μάθεις. Είχες ξεχάσει ποιον ήρθες να βρεις. Μα και να θυμόσουν δε θα τον έβρισκες. Ή τουλάχιστον, όπως σου τον αφηγήθηκαν τα χρόνια τα παλιά, που πίστευες. Σε μια γωνιά βρίσκεις ένα ζητιάνο. Τον προσπερνάς. Ψάχνεις τον Μεγάλο, το Σπουδαίο, τον Φύλακα των μυστικών. Ξαφνικά θυμάσαι πως οι μύθοι αγαπούν αυτά τα παιχνίδια των εντυπώσεων, και συνηθίζουν τους μεγάλους να τους ντύνουν μικρούς και τους μικρούς μεγάλους. Γυρίζεις στο ζητιάνο. Τον λες Θεό. Τον ακούς προσεκτικά μπας και σου πει καμιά σοφία. Σου λέει «πεινάω, διψάω και νυστάζω». Ψάχνεις το κρυμμένο νόημα του χρησμού. Αναρωτιέσαι μήπως αυτό είναι το μυστικό της ύπαρξης. Ανατριχιάζεις από το μεγαλείο της απλότητας του. Άξιζε που έκανες τόσο δρόμο. Άξιζαν όλες οι ζωές μία προς μία. Ευχαριστείς το γέρο- Σοφό για το χρησμό. Τώρα μπορείς να γυρίσεις πίσω πλούσιος. Κι ας μην έχει πίσω. Κι ας μην έχει ούτε μπροστά. Έχεις τη σοφία. Είσαι εκεί. Δε χρειάζεσαι ούτε πίσω, ούτε μπροστά. Στέκεσαι δίπλα στο γέρο. Κάποτε ο γέρος πεθαίνει από την πείνα, τη δίψα, την κούραση. Τον ευχαρίστησες, τον προσκύνησες, τον μακάρισες, μα δεν τον τάισες, ούτε τον πότισες. Εκστασιάζεσαι από την άδεια θέση. Μετακινείς το άψυχο σώμα και την καταλαμβάνεις. Βγάζεις τα παπούτσια σου, κάθεσαι οκλαδόν και ατενίζεις το άπειρο. Περνάς έτσι άλλες δέκα – δεκαπέντε ζωές. Κάποτε νιώθεις την πείνα, τη δίψα, την κούραση. Μέχρι να αποκάμεις τελείως σε προσπερνούν διαβάτες, τυχοδιώκτες και προσκυνητές. Παίρνουν όλοι τους χρησμό‧ σε προσκυνούν‧ σε μακαρίζουν. Ούτε ένας δε σε φροντίζει. Έχουν περάσει εκατό ζωές. Είσαι γέρος, αδύναμος και μόνος. Ο σφετεριστής ενός σφετεριστή. Έχεις την ηλικία της γνώσης. Κι όμως ο παλιός χρησμός του προκατόχου σου, μόλις ξεκαθαρίζει.

Wednesday, June 08, 2011

ο Maurice Béjart για το Θάνατο.


 "Ο Θάνατος δεν υπάρχει. Υπάρχουν αυτοί που πεθαίνουν. Ο θάνατός μου δε με απασχολεί, είναι κάτι που δεν το σκέφτομαι‧ θα έρθει κάποτε, αυτό είναι όλο. Ξορκίζω το θάνατο χρησιμοποιώντας τον στη δουλειά μου. Όμως ποτέ δε μου πολυάρεσε κάτι τέτοιο. Δε μ' αρέσει να τελειώνει ένα μπαλέτο με θάνατο. Θέλω να ξαναγεννιέται το καθετί. Όταν έκανα Ρωμαίο και Ιουλιέτα, μετά τους αναγκαστικούς θανάτους του έργου, ξαναφέρνω όλους τους χορευτές στη σκηνή κι ακούγεται το "Κάντε έρωτα, όχι πόλεμο!" Στο τέλος του Νιζίνσκι ακούγεται μια φράση από το προσωπικό του ημερολόγιο: "Τίποτα δεν είναι φριχτό, χαρά είναι το καθετί", και βλέπουμε πάνω στη σκηνή ένα χέρι να προσφέρει ένα τριαντάφυλλο. Ο Θάνατος είναι σαν τη μοναξιά‧ το επαναλαμβάνω, δεν υπάρχει. Ποτέ δεν είναι κανείς μόνος. Πεθαίνουμε ποτέ; Έχει πεθάνει ο πατέρας μου, όταν εγώ αντιγράφω μια φράση του που αναφέρεται στο πέρασμα στην εφηβεία μέσα από την πάντοτε δύσκολη διαδοχή αποτελεσματικών μέσων, την τοιχοκολλώ στο διάδρομο της σχολής χορού και βλέπω τους νέους να τη διαβάζουν και με τη σειρά τους να την αντιγράφουν στα μικρά τους σημειωματάρια;"

(Maurice Béjart - Μια στιγμή στη ζωή κάποιου άλλου - Εκδόσεις Οδυσσέας)

 

Wednesday, June 01, 2011

pull marine



Έψαξα στο θησαυροφυλάκιο της μνήμης κι η απόφαση ελήφθη οριστικά κι αμετάκλητα: αυτό που αρχίζει τυπικά από σήμερα θα το πούμε καλοκαίρι, ενάντια στα δεδομένα και τις προβλέψεις. Όσο υπάρχει η μνήμη, μπορούμε να ελπίζουμε στη σιγουριά μιας επανάληψης.

Thursday, May 26, 2011

μια συγκέντρωση


Εξηγούμαι: είμαι επιφυλακτικός απέναντι σε κάθε είδους διαδήλωση, πορεία, διαμαρτυρία. Όχι λόγω αδιαφορίας και φιλησυχίας. Ούτε λόγω της φυσικής αποστροφής μου προς τη βία και τη φασαρία. Θεωρώ ότι μια αποτελεσματική δημόσια έκφραση δυσαρέσκειας, απαιτεί παιδεία, ενημέρωση, ψυχραιμία και καθαρή θέση. Και δε θεωρώ κανένα από τα παραπάνω ίδιον του λαού μας. Αντιθέτως πιστεύω πως είμαστε παρορμητικοί, φασαριόζοι, αψυχολόγητοι και χειραγωγήσιμοι. Όλα όσα καταδικάζουν την οποιαδήποτε συλλογική διαμαρτυρία δηλαδή, σε πεδίο δράσης επιτήδειων, οι οποίοι παραμονεύουν την ιδανική στιγμή για να επωφεληθούν από την όποια αναταραχή.

Γι’ αυτό το λόγο ήμουν επιφυλακτικός και για την χτεσινή πρόσκληση διαμαρτυρίας στο Σύνταγμα, τη Θεσσαλονίκη, την Πάτρα. Η αφορμή μου φαινόταν βεβιασμένη. Αυτό το χαρακτηριστικό του Έλληνα, που δεν ανέχεται κάποιος να του τη «λέει» και να βγαίνει από πάνω. Μου φάνηκε πως αφορμή στάθηκε όχι το «αμήν» - το οποίο έτσι κι αλλιώς μετράει αρκετούς μήνες, αλλά αυτό το σλόγκαν των Ισπανών, το «σιγά, μην ξυπνήσουμε τους Έλληνες», που, ως εθνική προσβολή, έπληξε το ελληνικό φιλότιμο και την περηφάνια μας, λες και πρόκειται για γηπεδική αντιπαράθεση.

Εκτός αυτού, πόση εγκυρότητα μπορεί να έχει μια αυθαίρετη πρόσκληση, χωρίς ξεκάθαρο αίτημα, που μάλιστα ξεκινάει πρακτικά ανώνυμα από το facebook; Στη σύντομη χρονικά παρουσία μας σε αυτή την ψηφιακή κοινότητα, ο καθένας μας έχει δεχτεί αψυχολόγητες εκκλήσεις παράφορων ταγών για τα πάντα: από προσκλήσεις σε συναυλίες, πρεμιέρες και dj set, μέχρι δημόσιο λιθοβολισμό, πολιτική αναδιάρθρωση και κοινωνική αναστήλωση. Αρκεί μια παρόρμηση, μια πολυπληθής λίστα φίλων κι απανωτά ποσταρίσματα για να μπορεί ο καθένας να οργανώσει την προσωπική του μίνι επανάσταση.

Με χαρά αυτή τη φορά διαψεύστηκα. Άφησα πίσω αφορμές, επικρίσεις και δεύτερες σκέψεις και διαπίστωσα πως ο “αγανακτισμένος” κόσμος, μπορεί όντως να κινητοποιηθεί και να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του με ψυχραιμία και ενότητα. Με ακόμα μεγαλύτερη χαρά, είδα πως σε τέτοιες περιόδους παλλαϊκής κρίσης, ο Έλληνας έχει την νηφαλιότητα και τον καθαρό νου να αποκλείσει την εξαρτημένη γονεϊκή σχέση με τα κάθε λογής και διαλογής κόμματα, τους κρατικούς φορείς και τους επιτήδειους μεσάζοντες. Ένιωσα πως ήρθαμε σε επαφή με το πρόβλημα, ένα μέρος της ουσίας του κι αν όχι ακριβώς τη λύση, σίγουρα την απαγκίστρωση από όσα την παρεμποδίζουν.

Για να είμαι ειλικρινής, χάρηκα ακόμα και για τη μεθοδευμένη απόκρυψη των πραγματικών διαστάσεων της χτεσινής εκδήλωσης από τα χειραγωγούμενα ΜΜΕ. Χάρηκα γιατί με πλάγιους τρόπους, είτε από στόμα σε στόμα, το θέμα ταξίδεψε κι έφτασε στα αφτιά ακόμα κι όσων δεν παραβρέθηκαν στις εστίες της διαμαρτυρίας: tweet και φωτογραφίες από κινητά, status στο facebook, αναρτήσεις σε blog απλών πολιτών, το νέο κυκλοφόρησε, ο ενθουσιασμός απλώθηκε, η επιστολή επιδόθηκε στους πολλαπλούς απανταχού παραλήπτες της. Κι ας μην έγινε πρώτο θέμα στις τηλεοπτικές ειδήσεις, που έτσι κι αλλιώς σε περιόδους κρίσης ηδονίζονται ακόμα είτε με πιπεράτα σεξοσκάνδαλα είτε ομφαλοσκοπώντας. Χάρηκα που ένιωσα πως απογαλακτιζόμαστε σιγά – σιγά από την συμπυκνωμένη ενημέρωση και τον καταιγισμό της άχρηστης πληροφορίας, που μετατοπίζει την κοινή γνώμη και συντελεί στη συντήρηση απαθών πολιτών.

Δεν άλλαξε ο κόσμος με τις χτεσινές πορείες, ούτε βρέθηκε η λύση. Έχουμε ακόμα δρόμο. Αυτά όμως είναι έτσι κι αλλιώς ο επίλογος του έργου. Το πρώτο βήμα είναι να ξυπνήσει ο νους και ν’ αλλάξει ο τρόπος που βλέπουμε τα πράγματα. Θέλω να πιστεύω πως αυτό το βήμα έχει συντελεστεί και στις επόμενες μέρες αυτό θα γίνει ακόμα πιο εμφανές: οι παρωπίδες μοιάζουν σταδιακά να πέφτουν, τα μυαλά να ανοίγουν,τα πήλινα πόδια να σπάνε. Δεν υπάρχουν ακόμα λύσεις, θέσεις, μέθοδοι, προτάσεις για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος. Υπάρχει όμως αντίθεση στην ανεύθυνη διοίκηση, διεκδίκηση στη στρατηγική εξόδου από την κρίση, καθαρό σήμα λαϊκής παρουσίας. Περισσότερο απ’ όλα όμως μόνο αισιοδοξία μπορεί να προκαλέσει το γεγονός ότι μια νέα γενιά πολιτών ενός διαλυμένου κράτους, βρήκε την απαραίτητη ενότητα να βγει στο δρόμο για να διεκδικήσει μια θέση στη διαχείριση ενός προβλήματος που είναι πάνω και πρώτα απ’ όλα δικό της.

Wednesday, May 25, 2011

Που πάνε τα τραγούδια όταν πεθαίνουν.


 Έχω γύρω μου μια στοίβα αγαπημένα cd. Το καθένα ξεχωριστά σημαίνει κάτι. Μια δική του εποχή. Πρόσωπα, συνθήκες και περιστάσεις που πηγαίνουν πολύ βαθιά στο χρόνο. Βγάζω κάποια παλιά δισκάκια από τη σκονισμένη θήκη τους και επιχειρώ να τα ακούσω. Αναγνωρίζω την εισαγωγή, τη φωνή, τον παραμικρό στίχο. Σαν το σκυλί του Παβλόφ ανακαλώ μια ιδέα συναισθήματος. Θυμάμαι πόσο έντονο ήταν κάποτε. Σήμερα δεν είναι παρά μια ιδέα μνήμης – ευτυχώς καλά αποθηκευμένη κι ασφαλισμένη στη θυρίδα της. Το συναισθηματικό φορτίο δεν αντιστοιχεί πια. Κλωτσάει. Άλλοι ήχοι έχουν πάρει τη θέση της τότε αποκλειστικής υπόκρουσης κι άλλα αισθήματα έχουν αντικαταστήσει εκείνα της αρχαίας εποχής. Τοποθετώ και πάλι τα δισκάκια στη θήκη τους. Ανακατεμένα πια – τα πάλαι ποτέ αυστηρά ταξινομημένα – επιστρέφουν στη σκόνη τους. Ίσως κάποια στιγμή στο μέλλον‧ αν παραστεί μεγαλύτερη ανάγκη‧ Όταν η μνήμη θα γίνει το μόνο ασφαλές καταφύγιο.

Σκέφτομαι πως έρχεται μια στιγμή που η μουσική μιας ζωής παύει να σημαίνει. Μπορεί προσωρινά: για λίγες μέρες ή εβδομάδες, μπορεί και για περισσότερο. Φοβάμαι πως σε κάποιες περιπτώσεις, μπορεί και για πάντα. Ειδικά αν έχεις συνηθίσει να υπάρχει μια υπόκρουση για το οτιδήποτε, η φθορά είναι αναπόφευκτη‧ το νόημα έχει μια τάση να χάνεται ευκολότερα αν στην, έτσι κι αλλιώς, σύντομη ζωή του, έχει σημάνει περισσότερα απ’ όσα οφείλει. Η μουσική αναλύεται σε ήχους. Η εμπειρία σου αναγνωρίζει τους ήχους, τους τοποθετεί εκεί που πρέπει να τοποθετηθούν μηχανικά και σταδιακά κόβει κάθε δεσμό με το συναίσθημα. Τόσο απλά: η κάποτε αποκλειστική γλώσσα του αισθήματος σου, γίνεται ένας μυστήριος, αλλοπρόσαλλος κώδικας, ανίκανος να δηλώσει την παραμικρή σαφήνεια.

Δεν είναι όσο κακό ακούγεται. Η μουσική είναι ένας δεσμός που χρειάζεται διαρκή ανανέωση. Η σχέση μας μαζί της δεν είναι όσο δεδομένη μπορεί να πιστεύει κάποιος. Το ότι συναντηθήκαμε σε κάποια φάση της ζωής μας με ένα τραγούδι δε σημαίνει πως θα το κουβαλάμε εσαεί στις αποσκευές μας. Ακόμα κι αν το τραγούδι αυτό, έφτασε μια δεδομένη στιγμή να σημαίνει τα πάντα, δεν αποκλείεται σε μια αντίστοιχη μελλοντική συνθήκη, όταν στραφούμε μηχανικά σ’ αυτό για παρηγοριά και φροντίδα, να μας γυρίσει την πλάτη. Την έχουν τα τραγούδια αυτή τη συνήθεια να ζητούν την αποκλειστικότητα μιας εποχής και να προτιμούν την προσήλωση σε συγκεκριμένες στιγμές. Έχει να κάνει με τη γονεϊκή τους φύση. Με την αρχή που έχουν πάρει από τους δημιουργούς τους να φροντίζουν τις ανθρώπινες αδυναμίες και να τις παρηγορούν από τη σκληρότητα του κόσμου – όσο φαίνεται να υπάρχει ανάγκη.

Κι είναι πάντα εκεί τα τραγούδια, μέχρι τη μοιραία στιγμή της ενηλικίωσης ενός συναισθήματος ή γεγονότος, που θα τα αφήσει πίσω. Τότε κι αυτά μας ξεχνάνε. Δεν διεκδικούν πια την προσοχή μας. Όσο τα διαχωρίζουμε από τις νέες μας εμπειρίες, τόσο απομακρύνονται κι εκείνα από τα αισθήματά μας. Παραχωρούν τη θέση τους σε καινούργια τραγούδια που μιλάνε άλλες διαλέκτους, ενώ στρέφονται σε νέα ξένα και παρθένα συναισθηματικά κενά. Ώσπου γίνονται και για κάποιον άλλον σταδιακά απαραίτητα και στην πορεία άχρηστα. Κι έρχονται και παρέρχονται φευγαλέα στα ραδιόφωνα, στα περαστικά αυτοκίνητα, σε απρόβλεπτες σετλιστ συναυλιών, σε αταίριαστα χείλη και σε σκονισμένες δισκοθήκες-χρονοκάψουλες.

Και τα τραγούδια, τα πιο δικά μας στον κόσμο, τα θεμέλια μιας εποχής, η ταυτότητά μας για ένα, δυο ή παραπάνω φεγγάρια, γίνονται φαντάσματα περαστικά μιας φευγαλέας μνήμης. Για μας. Γιατί κάπου αλλού, για κάποιον άλλον, που τα ανακαλύπτει για πρώτη φορά γίνονται τα πάντα – η πατρίδα, η ταυτότητα, η γλώσσα κι η θρησκεία ενός ολοκαίνουργιου κι ορφανού συναισθήματος. 

(Κείμενο του Jirashimosu που δημοσιεύτηκε στο musicpaper.gr.)

Saturday, May 21, 2011

σύγχυση*


Συχνά – πυκνά, υπάρχουν μεγάλα διαστήματα αποχής μου από το blogging. Είναι εκείνες οι περίοδοι που επανεξετάζω ποια είναι η πραγματική σημασία του να γράφεις το οτιδήποτε, ποιον αφορά η δική σου κι εντελώς προσωπική οπτική του κόσμου και πόσο αποτελεσματικό είναι σα μέσο έκφρασης σε μια εποχή που ανά πάσα στιγμή μπορείς να εκφράσεις ικανοποιητικά το αίσθημα σου με μια συνοπτική ανάρτηση στο facebook η στο twitter.

Κάποτε μια νυχτερινή βόλτα ήταν αρκετή αφορμή για μια ολόκληρη έκθεση ιδεών. Τώρα αρκεί ένα νόστιμο tweet ή μια πειραγμένη φωτογραφική αποτύπωση στο instagram. Σκέφτομαι πως έχουμε μπει σε μια εποχή, που ο κύριος λόγος που ξεκινήσαμε και κρατήσαμε το blogging τόσα χρόνια (η καταγραφή ενός χρονικού της καθημερινότητας μας) έχει περάσει σε άλλη βάση. Δε μας απασχολεί πια η διάρκεια της στιγμής στο χρόνο, αλλά αποκλειστικά και μόνο η στιγμιαία της έκφρασή. Μια ταινία, μια παράσταση, ένας δίσκος, ένας περίπατος ή ένα γεγονός, χάνονται μέσα σε έναν κυκεώνα ετερόκλητων πληροφοριών, εικόνων, ήχων και λέξεων που αποτελούν το σύμπαν τον ηλεκτρονικών κοινωνικών δικτύων. Αυτό, αφενός ικανοποιεί τη στιγμιαία μας ανάγκη να συνταχθούμε άμεσα αισθητικά με κάποιον, ασφαλίζει όμως και την απομάκρυνση μας από την έκθεση σε βάθος χρόνου. (Ποιος θα θυμάται να μας προσάψει αύριο έναν υπερβολικό ενθουσιασμό για κάτι –σημαντικό ή ασήμαντο- μέσα σε έναν καταιγισμό δηλώσεων πίστης εκατοντάδων φίλων και followers.)

Ωστόσο, έχοντας κλείσει αισίως 5 χρόνια αδιάλειπτου blogging, διαδικασία η οποία υπήρξε σωτήρια σε περιόδους ιδιαίτερα εύθραυστες για τον γράφοντα (τσέκαρε το καλοκαίρι του 2008) και παρατηρώντας ότι το χρονικό της ζωής μου, που στεγάζεται σταθερά από το 2006 σε αυτή τη μικρή γωνιά του αχανούς διαδικτυακού γαλαξία, αρχίζει και παρουσιάζει τρομακτικές ελλείψεις, αποφάσισα να του δώσω μια ακόμα ευκαιρία.

Σκέφτομαι ότι η σχέση μου με την πτυχή της προσωπικότητάς μου που ονομάζεται jirashimosu, έχει περάσει από σαράντα και βάλε κύματα, καταλήγοντας να αποτελεί ένα αδιάσπαστο κομμάτι μου, που όσο σωπαίνει και μένει ανέκφραστο, συσσωρεύει μια δική του μελαγχολία. Αν προσθέσουμε σ' αυτό και την αποδεδειγμένα ασθενική μου μνήμη η οποία έχει μια τάση να παραλείπει όλο και περισσότερα γεγονότα και περιστατικά - όσο σημαντικά κι αν είναι, καθώς και τον αντίκτυπό τους στη γενικότερη κοσμοθεωρία μου, η επιστροφή στην καταγραφή των σκέψεων μου καθίσταται επιτακτική κι αναγκαία.

Ακόμα μια φορά λοιπόν, ανοίγουμε, ξαραχνιάζουμε, αερίζουμε, ρίχνουμε κι ένα σφουγγάρισμα κι επιστρέφουμε στις επάλξεις. Το λέμε Άνοιξη 2011 και περιμένουμε να δούμε τί θα φέρει, τι θα κάνει, τί θα πει, και πως θα το γράψει μέσα μας.


(*ο τίτλος -απόλυτα ταιριαστός- δανεισμένος από ένα όνειρο...)